Plan Marshalla.pdf

Plan Marshalla

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji , szukaj

Wielkość pomocy udzielonej w ramach Planu Marshalla poszczególnym krajom

Plakat promocyjny Planu Marshalla

Pierwsza strona Foreign Assistance Act of 1948 - ustawy o Planie Marshalla

Inwestycje w Berlinie Zachodnim ze środków Planu Marshalla

, który zaprezentował

jego koncepcję 5 czerwca 1947 r. na Uniwersytecie Harvarda . Autorami zasadniczej koncepcji

planu byli George Kennan i William Clayton . Plan został oficjalnie przedstawiony 12 lipca

1947 na konferencji w Paryżu , na którą zaproszono wszystkie kraje europejskie. 3 kwietnia

1948 r. Kongres uchwalił ustawę Foreign Assistance Act of 1948 , w której zawarto

podstawowe zasady programu.

[1]

Plan Marshalla (oficjalna nazwa ang. European Recovery Program ) – program pomocy

gospodarczej Stanów Zjednoczonych dla Europy, mający służyć odbudowie gospodarek

poszczególnych krajów po drugiej wojnie światowej ; uchwalony przez Kongres w 1948 r. i

preliminowany na lata 1948 - 1951 , kiedy to oficjalnie się zakończył. Potoczna nazwa planu

pochodzi od nazwiska sekretarza stanu USA , gen. George'a Marshalla

Z każdym z krajów, który zdecydował się przyjąć warunki programu, Stany Zjednoczone

podpisywały dwustronne umowy. Plan Marshalla zaproponowano wszystkim państwom

europejskim, łącznie z ZSRR i krajami Europy Środkowej. [2] Początkowo chęć przystąpienia

do planu wyraziły Polska i Czechosłowacja , ale ZSRR – faktycznie osobistą decyzją Józefa

Stalina – wymusił wycofanie już złożonej deklaracji udziału Czechosłowacji w konferencji

paryskiej i niezłożenie już przygotowanego akcesu Polski do inicjatywy amerykańskiej.

Państwa uczestniczące otrzymywały z USA pomoc w postaci towarów, które były niezbędne

do odbudowy gospodarek, zaś środki finansowe ze sprzedaży tych dóbr były przeznaczane na

inwestycje. Programem zarządzała ze strony amerykańskiej Administracja Współpracy

Gospodarczej ( Economic Cooperation Administration ) , która działała poprzez swe lokalne

przedstawicielstwa i powołane przez siebie w krajach uczestniczących w programie

przedsiębiorstwa. Z Planem Marshalla wiązały się bezpośrednio także inne programy

pomocy, na przykład program wsparcia technicznego ( Technical Assisstance Program ) i

Program Wsparcia Wzajemnej Obrony ( Mutual Defence Assistance Program ), które zostały

ostatecznie przekształcone w jednolity Program Wzajemnego Bezpieczeństwa ( Mutual

Security Program ).

Propozycja amerykańska, zmierzająca do zachowania gospodarczej całości Europy w

warunkach wolnego handlu i gospodarki rynkowej, była nie do zaakceptowania przez ZSRR

wobec sowieckich planów narzucenia pełnego podporządkowania gospodarczego i

zmilitaryzowanej gospodarki państwowej krajom Europy Środkowo-Wschodniej. Państwa

satelickie ZSRR – niezależnie od rzeczywistych interesów tych krajów i stanowiska ich

rządów (zdominowanych już zresztą uprzednio przez partie komunistyczne ) – musiały się

podporządkować nadrzędnemu interesowi hegemona i woli Stalina. Plany upaństwowienia i

militaryzacji gospodarek krajów bloku sowieckiego zostały w konsekwencji przeprowadzone

w przyspieszonym tempie w skali całego bloku w latach 1948 - 1950 , po odrzuceniu udziału w

Planie Marshalla. Łączyło się to w sferze politycznej z likwidacją pozostałości pluralizmu

politycznego (i partii opozycyjnych ) , wcieleniem partii socjaldemokratycznych do

komunistycznych (tzw. zjednoczeniem ruchu robotniczego ), przejęciem pełni władzy przez

partie komunistyczne, intensyfikacją policyjnych represji i proklamowaniem formuły tzw.

demokracji ludowej – czyli dyktatury partii komunistycznych przy zachowaniu fasady

instytucji formalnej demokracji parlamentarnej.

Wzmocnienie europejskiej współpracy w odbudowie i powołanie instytucji koordynujących

pomoc gospodarczą ( OECC ) miało stanowić według Moskwy ingerencję w sprawy

wewnętrzne państw podporządkowanych ZSRR. Jednocześnie jako "alternatywę" Moskwa

przedstawiła propagandowo tzw. plan Mołotowa , czyli reorientację związanych dotychczas

wymianą z Europą gospodarek środkowoeuropejskich na wymianę z ZSRR. [3] Plan Marshalla

był krytykowany przez Moskwę, jej satelitów i europejskie partie komunistyczne jako

instrument zwiększania wpływów amerykańskich w Europie – postrzegany jako element tzw.

doktryny powstrzymywania .

Wymuszona przez ZSRR odmowa uczestnictwa Polski i Czechosłowacji w Planie Marshalla

była przypieczętowaniem podziału stref wpływów w Europie (rozszerzenie podziału ze sfery

politycznej na ustrojowo-gospodarczą) i na kilkadziesiąt lat odizolowała kraje Europy

Środkowo-Wschodniej od reguł gospodarki rynkowej (w tym wzajemnie wymienialnych

walut) i jednolitego rynku europejskiego. Ostatecznie umowy podpisano z 16 krajami. W

Europie Zachodniej w Planie nie uczestniczyła jedynie Hiszpania (rządzona przez generała

Franco i izolowana wówczas politycznie). W planie Marshalla nie wzięła również udziału

Finlandia , która za cenę rezygnacji z niezależnej polityki zagranicznej określoną faktycznie w

traktacie z ZSRR z 8 kwietnia 1948 r. zachowała jednak ustrój demokratyczny i gospodarkę

rynkową.

W latach 1948-1951, łączna wartość udzielonej pomocy przekroczyła 14 mld ówczesnych

USD (równowartość 140 mld dolarów w 1999 r. [4] ) . Do zarządzania funduszami powołano

Organizację Europejskiej Współpracy Gospodarczej (późniejsze OECD ) . Z pomocy

skorzystały przede wszystkim Wielka Brytania i Francja , oraz Włochy , RFN (która

przystąpiła do planu po swym powstaniu w maju 1949 r.) i Holandia .

Lata 1948 - 1952 były okresem najszybszego wzrostu w gospodarczej historii Europy. W

krajach objętych programem Planu Marshalla produkcja przemysłowa wzrosła w tym okresie

o 35%. Produkcja rolna przewyższyła znacząco wskaźniki przedwojenne. W konsekwencji

wzrost dobrobytu zakończył społeczną i polityczną destabilizację w krajach

zachodnioeuropejskich charakterystyczną dla lat 1944 - 1947 i związaną z depresją

gospodarczą i trudnymi warunkami życia po zniszczeniach II wojny światowej .

Konsekwencją ówczesnych decyzji politycznych były z jednej strony: szybka odbudowa,

rozwój gospodarczy i integracja krajów Europy Zachodniej uczestniczących w planie, z

drugiej zaś: budowa w krajach Europy Środkowej autarkicznej upaństwowionej

komunistycznej gospodarki niedoboru podporządkowanej budowie przemysłu ciężkiego –

zbrojeniowego, energochłonnej i centralnie sterowanej z Moskwy (bezpośrednio i za

pośrednictwem RWPG ) . Z jednej strony zainicjowane zostały zatem procesy, które

doprowadziły do powstania Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i w konsekwencji Unii

Europejskiej , z drugiej zaś strony kraje Europy Środkowej zostały decyzją Stalina

odizolowane na kilkadziesiąt lat od europejskich procesów integracyjnych i pozbawione

walut swobodnie wymienialnych . Jest to m.in. podstawowa geneza dzisiejszych zapóźnień

infrastrukturalnych krajów Europy Środkowej (w tym Polski) w stosunku do pozostałych

krajów UE i zasadniczej różnicy w poziomie PKB i poziomie życia między tymi dwoma

regionami Europy.

Podział funduszy Planu Marshalla [ edytuj ]

Kraj

1948/49

($ miliony)

1949/50

($ miliony)

1950/51

($ miliony)

Łącznie

($ miliony)

Austria

232

166

488

Belgia i

Luksemburg

195

222

360

777

Dania

103

195

385

F rancja

1,084

691

520

2,296

[5]

b.d., RFN przystąpiła do planu po swym

powstaniu w 1949

500

1,448 1,948

Grecja

175

156

366

Islandia

Irlandia

—

133

Włochy i

Triest

594

405

205

1,204

Holandia

471

302

355

1,128

Norwegia

200

372

Portugalia

—

S zwecja

260

347

Szwajcaria

—

250

Turcja

137

Wielka Brytania 1,316

921

1,060 3,297

Przypisy

1. ↑ W uznaniu zasług w stworzeniu "planu Marshalla" w roku 1953 George Marshall został uhonorowany

Pokojową Nagrodą Nobla .

RFN

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: