Co to jest efektywne nauczanie?
Efektywne nauczanie można poznać po rezultatach pracy nauczyciela
Za efektywne nauczanie przyjmuje się wzrost lub utrzymywanie się na wysokim poziomie chęci, (czyli motywacji) do nauki, zarówno pod kierunkiem nauczyciela jak samodzielnej, oraz wzrost kompetencji uczniów.
Wstępnym i absolutnie niezbędnym warunkiem efektywnej pracy nauczyciela jest jego pozytywny stosunek do ludzi, a do uczniów w szczególności.
Klucz do efektywności nauczania tkwi, przede wszystkim w motywacji i kompetencji nauczyciela.
Motywacja nauczyciela do pracy.
Nauczyciele pracują w wyjątkowo niekorzystnych warunkach (liczne klasy, małe pensje, przeładowanie programu itp.). Innowacje są konieczne jednak muszą być zaakceptowane przez samych nauczycieli.
Było by dobrze, gdyby nauczyciele nauczali z pełnym zaangażowaniem, pasją i entuzjazmem. Istnie bowiem wprost proporcjonalna zależność miedzy poziomem motywacji nauczyciela a poziomem motywacji uczniów.
Jeśli motywacja nauczyciela jest niska – u uczniów można zaobserwować niski poziom percepcji (spostrzegania), rozproszenie uwagi, niski poziom rozumienia treści szybkie zapominanie.
O zmianie postaw uczniów nie może być mowy, jeśli nie akceptują swojego nauczyciela.
Brak sympatii i szacunki uczniów do nauczyciela wiąże się zazwyczaj ściśle z jego identyczną postawą w stosunku do nich.
Motywacja do naprawdę dobrej pracy jest funkcją, zaspokojenia potrzeb wyższego rzędu, takich jak:
- Potrzeba szacunku, czyli akceptacji, uznania, sprawowania kontroli nad otoczeniem
- Potrzeba samorealizacji
- Potrzeba poznawcza, czyli wiedza i rozumienie rzeczywistości
Kompetencje nauczyciela
To wiedza i umiejętności w zakresie nauczania przedmiotu. Trzeba ją wciąż doskonalić, czytać fachowe książki, dokształcać się, brać udział w różnych szkoleniach itp. Ważna jest codzienna stała wymiana doświadczeń Niekompetentny jest ten nauczyciel, który:
- Nie wie, czego nie wie
- Nie chce zapytać, kto wie
- Boi się zapytać kogoś, kto wie
- Jest przekonany, że wszystko wie
- Nie chce się rozwijać
Teoretycznie zdobywa się je podczas studiów i na różnych kurach. Jednak zbyt mały nacisk kładzie się na kształcenie umiejętności przygotowania do zajęć, czyli:
- Kształcenie umiejętności właściwego rozplanowania zajęć
- Rozwijanie umiejętności logicznego konstruowania lekcji
- Uczenie, jaką cześć lekcji powinno zajmować wprowadzenie w temat, jaką rozwinięcie, jaką zakończenie i wnioski, jaką podanie tematu następnej lekcji, i jaką powtórzenie
- Precyzowanie celów
- Operacjonalizacja celów nauczyciela
- Uwzględnienie cyklu uczenia się
- Techniki zachęcania uczniów do aktywności (np. praca w grupach – praca taka zwiększa jakość pracy, zdolności i umiejętności sumują się, rzadziej zdarzają się błędy)
- Umiejętności takiego rozmieszczania uczniów w klasie, żeby sprzyjało to celom nauczyciela i ułatwiało uczenie
- Korzystanie z pomocy audiowizualnych itp.
Dobranie najbardziej efektywnego postępowania z uczniami wymaga opanowania szeregu szczegółowych umiejętności dydaktycznych.
Dobre prowadzenie wykładu wymaga umiejętności:
- Plastycznego wyjaśniania, zrozumiała treść
- Jasne, wyraźnie przedstawianie teorii
- Utrzymanie koncentracji uwagi uczniów
- Stosowanie pomocy audiowizualnych
Dobre prowadzenie zajęć z mała grupą ćwiczeniową wymaga umiejętności:
- Organizowania „warsztatów”
- Zadawanie pytań zachęcających, otwartych itp.
- Słuchanie uczniów
- Zachęcenie do samodzielnej pracy
- Radzenia sobie z uczniami o różnych zachowaniach
- Reagowanie na zmęczenie uczniów, znudzenie
- Pomagania im w trudnościach
- Dostarczenie i przyjmowanie informacji zwrotnych
Kwalifikacje dydaktyczne oparte głównie lub tylko na wiedzy nie są kompetencjami. W nabywaniu kompetencji dydaktycznych pomaga wymiana doświadczeń, kursy.
Proces uczenia się można podzielić na 4 fazy:
- Faza rozpoczęcia – potrzeba motywacja do uczenia się i koncentracja uwagi. Nauczyciel ma być razem z uczniem, nawiązywać z nim kontakt
- Faza rozpoznania – określenie, co się wie i umie, N-la powinien akceptować emocje ucznia, nie oceniać
- Faza zrozumienia – określenie celów uczenia się, N-la ma pomóc w wyznaczaniu przez ucznia jego celów
- Faza działania – zmierza się do wyznaczonego celu, N-la inicjuje aktywność z podziałem na etapy
Nauczyciel skoncentrowany na sobie nie zwraca uwagi na ucznia natomiast skupiony na uczniu pomaga mu.
Nauczyciel musi wcześniej być przygotowany do etapów uczenia się. Program lekcji powinien zawierać:
- Przegląd doświadczeń umiejętności uczniów
- Przygotowanie ich do opanowania nowych umiejętności
- Sposób opanowywania nowych umiejętności (etapowo)
- Uwzględnienie czasu
- Sprawdzenie umiejętności w praktyce
Przez kompetencje psychologiczne nauczyciela rozumiemy umiejętności inspirowania, motywowania uczniów do nauki, integrowania ich w3 zespół oraz umiejętności menedżerskie.
Do kompetencji psychologicznych nauczyciela zaliczamy:
- Pozytywne nastawienie do ludzi
- Umiejętność unikania najczęstszych przyczyn zakłóceń w komunikowaniu się z ludźmi.
- Umiejętność porozumiewania się w ogóle, a z uczniami w szczególności
- Umiejętność motywowania uczniów do nauki
- Umiejętność budowania zgranych zespołów z przypadkowej grupy uczniów
- Elastyczność w dostosowaniu stylu kierowania uczniami do stopnia ich dojrzałości
- Umiejętność kontrolowania stresu
Kompetencje te zostaną omówione szczegółowo, ze względu na swoją ważność w procesie nauczania i uczenia się.
Pozytywne nastawienie do ludzi
To typ działań, w których głównie chodzi o dobro innej osoby. Ważna jest:
2. Autentyczność
Nie można bać się być sobą. Autentyczność to także przyznanie sobie prawa do popełnienia błędów i nie zadręczanie się nimi. Autentyczność to zachowanie zdrowej proporcji miedzy myśleniem negatywnym a pozytywnym. Myślenie pozytywne sprzyja dobremu samopoczuciu, sympatii. Ważne jest by pokazać się bez fałszu, pokazać się takimi, jakimi jesteśmy.
3. Ugruntowanie w sobie postawy szacunku dla innych
Dobre wychowanie, kultura bycia, uprzejmość to podstawa kontaktów z uczniami. Łęk przed nauczycielem powoduje u ucznia wycofanie się, poczucie krzywdy, nerwice itp. Szacunek do młodzieży to uczciwość i sprawiedliwość, dotrzymanie zobowiązań, przyznanie innym prawa do błędu, tolerancja, otwartość.
4. Optymizm i pogoda ducha
5. Wiedza na temat własnych mocnych stron
6. Chwalenie nawet najdrobniejszych osiągnięć uczniów
Chwalenie to sprawianie przyjemności. Im częściej chwalimy, tym lepsze są efekty pracy
7. Zmniejszenie dystansu między uczniami a nauczycielem
Umiejętność unikania najczęstszych przyczyn zakłóceń w komunikowaniu się.
Istnieje sześć głównych przyczyn zakłóceń w komunikowaniu się:
1. Niepełna świadomość niektórych własnych motywów
Ważne jest uświadomić sobie motyw, jakimi kieruje się podczas lekcji. Można zaproponować ankietę z prośbą o zaznaczenie określeń, charakteryzujących nauczyciela w danym dniu (np. nieuważny-uważny). Takie informacje pozwalają spojrzeć na siebie bardziej obiektywnie
2. Nieuwzględnienie możliwości uczniów
Nauczyciel musi brać pod uwagę czy mówi szybko, niewyraźnie, za wolno itp. Używanie niezrozumiałych słów może prowadzić do nie przyswojenia partii materiału. Brak nieformalnej atmosfery powoduje szybką dekoncentracje uwagi. Nudzenie się uczniów jest objawem ze nie bierze się pod uwagę ich możliwości. Nuda szkodzi zdrowiu
3. Sprzeczność języka ciała ze słowami
Sprzeczność miedzy tymi rodzajami przekazu wywołuje wątpliwości, co do wiarygodności mówcy. Warto zwrócić uwagę na postawę ucznia, mówi to bardzo wiele o jego zastawieniu do nauczyciela. Ważne jest mówienie o swoich emocjach, zyskuje się w tedy większa sympatie i szacunek
4. Przedwczesna interpretacja motywów
Odgadywanie, o co chodzi uczniom, czego chcą, na czym im zależy. Nauczyciel przypisuje uczniowi najczęściej ten motyw, którego się obawia.
5. Filtr percepcyjny
Widzimy to, co chcemy widzieć - „ślepota umysłowa”. Niektóre informacje w ogóle nie dochodzą do naszej świadomości. Bagatelizujemy napływające informacje lub zniekształcamy je tak, aby potwierdzały nasz uprzedni pogląd. Zmiana przekonań jest trudna. Zjawisko „uprzedzenia się” do uczniów jest wszędzie. Wyrozumiałość owocuje naszą większą efektywność uczenia się i nauczania
6. Komunikacja jednostronna
Ignorancja faktu, że komunikowanie jest procesem dwustronnym. Porozumienie się wymaga dialogu i upewnienia się, że się jest rozumianym. Jeżeli czegoś uczeń nie rozumie trzeba mu to wyjaśnić innymi słowami.
Umiejętność prawidłowego komunikowania się:
Warto opanować umiejętności potrzebne do:
2. Aktywnego słuchania – wymaga przestrzegania kilku prostych umiejętności:
Aktywnie słuchając trzeba zwrócić szczególną uwagę na:
- Okazywanie mówcy szacunku, akceptacji i ciepła
- Nie udzielania dobrych rad
- Powstrzymywanie się od moralizowania i osądzania
- Zgodność języka ciała ze słowami
3. Przemawiania
Stopniowe przybliżanie się do sytuacji, wywołującej lęk: zadawanie pytań innym mówcą, zabierać głos w dyskusji, przy dłuższych referatach mieć tekst i konspekt, ćwicz przed lustrem, zaangażuj rodzinę do wysłuchania cię
Dzieciom należy powiedzieć, ze się nie czujesz jeszcze pewnie w roli nauczyciela i oczekujesz ich wyrozumiałości i pomocy. Dzięki temu napięcie zniknie, zyskasz sympatię i szacunek.
Należy pamiętać, aby:
- Koncentrować się na wykładzie
- Struktura wypowiedzi była jasna
- Używać zrozumiałego języka
- Stosować środki wizualne
- Modulować głos
- Patrzeć na ludzi
- Pilnować czasu
4. Rozmawiania – trzeba zadbać o właściwą atmosferę
W rozmowie trzeba pamiętać, aby:
- Być miłym
- Zwrócić uwagę na język ciała ucznia
- Podążać tropem myśli ucznia
- Nie „wcinać się”
- Nie pozować na osobę bez wad
- Nie przerywać, nie zrzędź
- Mów w pierwszej osobie
- Chwal wszystko, co da się pochwalić
Inne bardzo ważne umiejętności przydające się w czasie rozmowy to:
1. Asertywność – to umiejętność zachowania się zdecydowanego, ale bez agresji, spokojnego i łagodnego, ale bez lęku. Jeżeli nauczyciel szanuje ucznia tak samo jak siebie, to znaczy, że przyznaje m takie same prawa jak sobie. Jednak każdy ma prawo nie być asertywny. Techniki stosowania asertywności
Asertywność nauczyciela to także otwarte wyrażanie pozytywnych uczuć w stosunku do ucznia. Krytykę mogą wyrażać tylko ci nauczyciele, którzy często i dużo chwalą uczniów. Jeżeli uczeń skrytykuje ciebie, naucz go własnym przykładem jak należy to przyjmować
Warto poddać się treningowi asertywności.
2. ...
SABBLE