Wykład 23.11.2004
Zaburzenia osobowości mają charakter trwały.
Cecha zaburzeń: osoba dotknięta nie zdaje sobie z tego sprawy. Dopiero rodzina skłania go do zasięgnięcia opinii.
Przyczyny zaburzeń:
§ Dziedziczność cech psychicznych – trudno oddzielić wpływ dziedziczności od wpływu podświadomości mechanizmu identyfikacji. Wpływ dziedziczności jest duży. Z niektórych badań wynika, że jeżeli ojciec był przestępcą, to co drugie dziecko również.
§ Traumatyczne doświadczenia z dzieciństwa – w postaci wykorzystania seksualnego i maltretowania fizycznego. Wykorzystywanie seksualne prowadzi do wielu zaburzeń, m.in. do zaburzeń osobowości.
§ Błędy wychowawcze rodziców – wiele błędów, nagradzanie dziecka za zachowania patologiczne (dziecko nic nie wskóra, gdy jest grzeczne, więc musi kopać i bić by cos osiągnąć).
4 typy atmosfery domowej:
a) ciepła, restryktywna – dziecko jest kochane oraz stawia mu się odpowiednie wymagania
b) ciepła, permisyjna – dziecko otoczone miłością, bez wymagań
c) zimna, restryktywna – dziecko nie jest kochane, a jednocześnie stawia mu się wysokie wymagania
d) zimna, permisyjna – dziecko nie jest kochane, bez wymagań
Już Freud uważał, że aby w człowieku wytworzył się system wartości, musi zaistnieć atmosfera miłości.
Osobowość antyspołeczna (częściej u mężczyzny)
Przyczyny:
§ Całkowite zerwanie kontaktu emocjonalnego dziecka z matką (odrzucenie).
§ Lekkie odrzucenie dziecka przez matkę połączone z niewielkimi uszkodzeniami tkanki mózgowej (wynik porodu, uderzenia, dziecko nie rozwija się prawidłowo) oraz negatywny wpływ środowiska domowego.
§ Niemożliwy jest związek emocjonalny z partnerem.
Bogdan Zawadzki – psycholog: „Przyczyną antyspoł. może być brak cyklu -> wina – kara – przebaczenie”.
- poważne uszkodzenie w mózgu – zaburzenia osobowości – charakteropatia;
- maltretowanie i wykorzystywanie seksualne w dzieciństwie;
Objawy antyspołecznych zaburzeń osobowości:
§ Prawidłowy rozwój intelektualny, bark zaburzeń procesu myślenia, brak urojeń.
§ Zdolność do logicznego myślenia nie jest zaburzona.
§ Tendencje do nagłych zmian sytuacji.
§ Stosunek do przeszłości – nieumiejętność korzystania z doświadczeń, stałe powtarzanie błędów.
§ Przyszłość – brak umiejętności planowania, realizowania planów.
§ Krótkotrwałe wybuchy energii.
§ Impulsywność – pragnienie natychmiastowego zaspokojenia potrzeb.
Relacje interpersonalne:
§ Brak empatii – wczuwania się w cudze emocje. Powoduje, że z łatwością przejawia się agresja (zabijają, ranią bez przyjemności i przykrości).
§ Tendencje do manipulowania innymi (urok osobisty).
§ Skłonności do posługiwania się kłamstwem (elementy psychologicznej potrzeby).
§ Bark wdzięczności.
§ Niemożliwość emocjonalnego związania się z innymi (brak troski).
§ Agresja – klucz do zrozumienia dzieciństwa osoby antyspoł.
§ Koncentracja na własnych potrzebach – dziecko od 2 r.ż. uczy się dostosowywać swoje potrzeby do potrzeb matki. Psychopata nigdy się tego nie nauczy.
§ Tendencja do doznawania przyjemności, gdy sytuacja jest zagrożona.
§ Niechęć, wstręt do pracy, który powoduje, że jednostki antyspołeczne nie podejmują pracy, a jak już to na krótko.
§ Płytkie życie emocjonalne, brak żalu, rozpaczy, miłości.
§ Brak poczucia winy.
§ Popełnianie przestępstw (mały zysk, duża kara).
Wszyscy przestępcy to psychopaci, ale psychopaci to nie są przestępcy.
Wilson i Herstein porównują ten typ zaburzeń osobowości do składu chemicznego krwi – każdy posiada cechy zaburzeń osobowości, każdy rodzi się psychopatą (po urodzeniu jest się skupionym na sobie).
Osobowość typu border – line
§ Wykorzystywanie seksualne, znęcanie się fizyczne.
§ Lekkie zmiany w tkance mózgowej (uszkodzenia mózgu).
§ Dziedziczność lub identyfikacja.
§ Nadmierna opiekuńczość matek (już Freud wiedział, że nadmierna opiekuńczość jest podświadomą formą agresji).
Objawy:
§ Trudności z ustaleniem własnej tożsamości (kim jestem? Orientacja seksualna).
§ Pojawiające się uczucie pustki i nudy.
§ Nienawiść, wstręt do siebie.
§ Trudności w kontrolowaniu (siebie) gniewu, w kontrolowaniu reakcji emocjonalnych.
§ Lęk przed odrzuceniem.
§ Tendencje do sztywnego postrzegania innych (biali – czarni, dobry – zły).
§ Okresy dystrofii – ataki gniewu i niepokoju, trwające od kilku godzin do kilku dni.
§ Powracające gesty i próby samobójcze.
Osobowość wieloraka
§ Następstwo traumatycznego doświadczenia o wielkiej mocy w okresie 4 – 6 r.ż., niektórzy badacze podkreślają, że ważny jest subiektywny odbiór tego doświadczenia.
Wg. Międzynarodowego Systemu Klasyfikacji osobowość można rozpoznać, gdy są co najmniej 2 osoby i jedna z nich przyjmuje rolę przewodnią. Mogą się one różnić systemem zasad, poglądami, orientacją seksualną.
Mówi się o nich „opętani przez szatana”.
Obecnie rozeznaje się przypadki kilku osobowości, gdzie jedna z nich może być zdolna do przemocy.
Objawy dysocjacyjne (jeżeli traumatyczne doświadczenie nastąpiło w innym okresie życia):
§ Fuga – cały dotychczasowy okres życia zostaje zapomniany, okryty niepamięcią.
§ Amnezja – przebyte doświadczenie (krótkotrwałe) powoduje braki w pamięci.
§ Somnambulizm – człowiek w nocy chodzi i rozmawia, wyraża tłumione uczucia.
Osobowość obsesyjno – kompulsywna
Obsesja – zespół myśli natrętnych, pojawia się wbrew woli człowieka, np. seks w kościele.
Zamiłowanie do czystości i pożarku, staje się obsesją, koliduje z rozwojem osoby, np. syndrom idealnej pani domu.
Kompulsje – czynność przymusowa, mająca zniwelować niepokój związany z myślami natrętnymi.
Najczęstsza myśl natrętna – otwarte drzwi, nie zgaszony gaz, pedantyzm.
Osobowość pasywno – agresywna - trudności kontrolowania agresji, jednostka ma tendencje do hamowania agresji, nie potrafi walczyć o swoje prawa, brak asertywności, a jednocześnie tłumi agresję tracąc nad nią kontrolę. Agresja wybucha w nieoczekiwany sposób.
Osobowość eksplozywna – niekontrolowane wybuchy agresji, podłożem może być uszkodzenie mózgu (urazy, zapalenie opon mózgowych).
Osobowość paranoidalna – brak zaufania do ludzi, nadmierna podejrzliwość. W psychozie paranoidalnej różnicuje się brak zaburzeń procesu myślenia – urojeń. Mogłyby to być urojenia wielkościowe (ktoś mnie prześladuje, chce zabić).
Hipoteza – człowiek paranoidalny projektuje na innych swoją wrogość, czuje się zagrożony przez innych.
Osobowość schizoidalna – człowiek bardzo zamknięty w sobie, nieumiejętność okazywania uczuć i nawiązywania kontaktów z innymi.
Osobowość cyklotymiczna – huśtawka nastroju (depresja i euforia). W okresie euforii przyjmuje różne zobowiązania, z których potem nie może się wywiązać, gdy przychodzi okres depresji. Od psychozy maniakalno – depresyjnej różni się głębokością objawów.
Osobowość histeryczna – zmiana nastroju, łatwość przerzucania się od miłości do nienawiści, słaby wgląd w siebie, mała znajomość własnych negatywnych cech osobowości, pragnienie zwrócenia na siebie uwagi. Człowiek zmienia ból fizyczny na psychiczny.
Leczenie zaburzeń osobowości
Leczenie jest bardzo trudne. Cała nadzieja leży w profilaktyce. Szczególnie trudne przypadki to osobowości antyspołeczne, bo manipulują ludźmi, nie uczęszczają systematycznie na terapię. Tylko leczeniem farmakologicznym można obniżyć u nich poziom agresji.
Mity dotyczące wykorzystywania seksualnego dziecka:
1. Uniwersalne międzykulturowe prawo związane z wykorzystywaniem dzieci.
§ W rzeczywistości w różnych kulturach dzieci mają różny wiek, np. Polska do 15 r.ż.
2. Dziecko zrodzone ze związku kazirodczego jest nienormalne.
§ Wiele dzieci takich jest, ale to nie reguła, każdy ma 18 – 20 genów z zalążkami poważnych chorób grożących potomstwu, ale by choroba powstała ojciec musi być nosicielem tego genu (najczęściej zdarza się to w rodzinie).
3. W większości przypadków obcy wykorzystuje seksualnie dziecko.
§ Nie, najczęściej jest to osoba bliska.
4. Kobiety i mężczyźni w jednakowym stopniu wykorzystują seksualnie dzieci.
§ Najczęściej jest to mężczyzna, wykorzystujący dziewczynki lub chłopców.
5. Dzieci wykorzystywane pochodzą z rodzin bardzo biednych lub bardzo bogatych.
§ Nieprawda, wykorzystywanie zdarza się w każdej rodzinie.
6. Ojciec wykorzystuje tylko jedną dziewczynkę, nawet gdy jest więcej w domu.
§ W rzeczywistości wykorzystuje wszystkie.
7. Piętno wykorzystywania spada na przestępcę a nie na dziecko.
§ Jest odwrotnie.
8. Dziecko pragnie opuścić dom.
§ Nieprawda.
9. Matka zazwyczaj nie wie o wykorzystywaniu.
§ W rzeczywistości ma dobre podstawy by domyślać się tego.
10. Przyczyna wykorzystywania tkwi między dzieckiem a sprawcą.
§ Dziecko nigdy nie jest winne.
11. Sprawca wykorzystania jest aresztowany.
§ Rzadko dochodzi do procesu.
12. Każdy ojciec wykorzystujący seksualnie jest chory psychicznie.
§ Ojcowie są raczej szanowanymi obywatelami.
13. Dziecko wykorzystywane to przypadek łatwy do leczenia.
§ Nieprawda, mamy do czynienia z 3 os.
1
SABBLE