Wykład 2.11.2004

Oczywiste jest, że ludzie dążą do szczęścia, ale szczęściu zagraża:

a)      Własne ciało, które stale się czegoś domaga. Ciało może się zbuntować i kiedyś to zrobi, odmówi nam posłuszeństwa.

b)     Inni ludzie (bolesne jest rozstanie z innymi ludźmi (poprzez śmierć)). Rozstanie, które inicjuje proces żałoby.

c)      Katastrofy, kataklizmy grożą utratą ciała własnego i mogą zabrać bliskie nam osoby.

Oczywiste jest, że szczęście przynosi „kochać i być kochanym”

                                                          Prawdziwa troska o innych ludzi i takiej troski doznawać.

Zasługi Freuda

1. Po raz pierwszy oddzielił strach (proporcjonalny do zagrożenia) od niepokoju (nieproporcjonalny).
2. Jako pierwszy postawił tezę, że agresja jest instynktem i jako pierwszy wskazał, że niebezpieczne jest tłumienie agresji, nad którą człowiek traci kontrolę, a ona przeradza się w depresję i działania autodestrukcyjne.

Tłumienie agresji może też doprowadzić do jej niekontrolowanego wybuchu.

Do śmierci Freud zastanawiał się jak w akceptowany sposób można wyładować agresję.

(asertywność obecnie – umiejętność walki o swoje prawa bez wymuszania praw innych ‘50)

3. Wskazał na wielką rolę dzieciństwa w życiu człowieka. Powtarzał słowa Halla „dziecko jest ojcem człowieka dorosłego”.
4. Jako pierwszy wskazał, że dziecko nie jest niewinną istotą – zainteresowane agresją i seksem.
5. Wskazał, że różnica pomiędzy normą a patologią jest ilościowa, tzn. w stopniu nasilenia bólu niepokoju.
6. Opisał mechanizmy obronne, dzieło to kontynuowała córka Anna. Teoria Freuda pozwala na zrozumienie człowieka, ukazuje go z krwi i kości.

Alfred Adler

1. Urodził się w 1870, zmarł w 1937.
2. Uczeń Freuda, duży wkład do psychologii klinicznej.
3. Pełnił funkcję przewodniczącego międzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego.
4. Był lekarzem, tak jak Freud całe życie spędził w Wiedniu. Zmarł poza Wiedniem, w Szkocji na zawał, gdy wykładał.
5. Ulubiony uczeń Freuda, lecz odsunął się od niego i stworzył własną teorię psychologii indywidualnej.

Jako 1 podkreślił unikatowość każdego człowieka. Każdy jest inny, nie ma 2 jednakowych ludzi, tak jak nie ma 2 identycznych liści. Każdy stanowi zespół cech fizycznych i psychicznych (DNA).

6. Najważniejsze są uczucia społeczne w stosunku do innych ludzi powiązane z empatią ( wejście w wewnętrzny świat innego człowieka mające na celu zrozumienie à postawienie się w cudzych butach).
7. Pierwsze lekcje uczuć społecznych daje matka. Rodzice są pierwszym reprezentantem świata społecznego.
8. KONCEPCJA SIEBIE – obraz siebie jest najważniejszym problemem we współczesnej psychologii.
9. 1. Obraz siebie: dobre poczucie własnej wartości, każdy system terapeutyczny zmierza do podniesienia poczucia własnej wartości.

Adler wyodrębnił 2 rodzaje niższej wartości:

1. UCZUCIE NIŻSZOŚCI: rozwija się u każdego dziecka, ze względu na to, że chory czuje się jak krasnoludek w świecie dorosłych (olbrzymów), bez opieki dorosłych nie przeżyje. Między 3, 4 rokiem życia u każdego dziecka powstaje tzw. styl życia, zawierający cele i sposoby ich osiągania. Jest to indywidualny plan osiągania wyższości, przezwyciężania uczuć niższości. Zgodnie z terminologią Adlera człowiek może sobie wybrać cel po użytecznej i bezużytecznej stronie życia. (Bezużyteczna np. zakłada, że będzie gangsterem).

Na skutek błędnych postaw rodziców, uczucia niższości mogą przejść w kompleks niższości à

-  ma charakter uogólniony: w ogóle jestem beznadziejna.

- czyni człowieka depresyjnym i niezdolnym do rozwoju.

Przyczyny niższej wartości wg. Katza:

·         Odrzucenie dziecka, dano mu do zrozumienia, że jest niechciane w rodzinie, niekochane. Kompleks niższości rozwija się od 2 do 6 roku życia, ale skutki trwają całe życie.

·         Adler uważał, że u dziecka odrzuconego powstaje sąd, że świat jest złym miejscem, ludzie są źli.

·         Otoczenie dziecka nadmierną troską i uwagą, co sprawia, że dziecko staje się niezaradne. Ta nadmierna troska jest wyrazem wrogości.

·         Adler wymieniał rozpieszczenie dziecka, które powoduje, że świat będzie spełniać jego życzenia. Dziecko rozsieczone może rozwijać się harmonicznie dopóki nie wejdzie w świat, bo inni nie będą zaspokajać jego pragnień.

·         Nadawanie dziecku szyderczych przezwisk np. szkaradek, ciapka.

·         Stawianie wymagań niewspółmiernych do możliwości dziecka.

·         Niekorzystne porównania dziecka z rówieśnikami lub rodzeństwem

·         Stosowanie brutalnych i upokarzających kar. Kara jest niezbędna w wychowaniu, ale nie może godzić w godność dziecka, musi być proporcjonalna do wydarzenia i konsekwentna.

Adler dodawał również, że na kompleks niższości wpływają defekty fizyczne, ale czy defekt ten stanie się przyczyną k.n. zależy od rodziców i ich wychowywania.

Adler zwrócił uwagę na to, w jakiej kolejności przychodzimy na świat, to także ma duże znaczenie.

Wg psychoanalizy pierwszą reakcją na widok rodziców jest miłość. Natomiast pierwszą reakcją na rodzeństwo jest nienawiść à rywalizacja.

Pierwsze dziecko

ZDETRONIZOWANY KSIĄŻĘ

-  król, który stracił koronę

-  cieszyło się dużym zainteresowaniem rodziny, dopóki nie narodziło się 2 dziecko. Jeśli rodzice nie przygotują dziecka do przyjścia na świat drugiego, to uraz może trwać całe życie.

-  Najlepsza różnica wieku między rodzeństwem to 3 lata – odpowiednie przygotowanie.

-   Dzieci najstarsze często idą drogą rodziców np. odziedziczają coś po ojcu, przywiązują dużą wagę do władzy, są konserwatywni.

-    Ponieważ mogą mieć kompleks niższości, wśród nich jest najwięcej neurotyków, przestępców i zboczeńców.

Dziecko 2

KOŃ ZAPRZĘGU

-         ktoś przed nim, ktoś za nim.

-         nie ma przywilejów starszego.

-         nie jest pupilkiem jak młodszy.

-         ma największe sukcesy, bo stosuje mechanizm kompensacji.

Dziecko 3

-         może paść ofiarą nadmiernej opiekuńczości

-         nie ma z nim konfliktów

-         często jest niezwykle ambitne i wybiera unikatową drogę, niespotykaną w rodzinie.

-         jest niesamodzielne, trudności z przejawianiem inicjatywy.

Jedynak:

-         ma przekonanie o niekwestionowanej swojej wartości.

-         nie cierpią na poczucie niższości

-         oczekuje, że świat będzie spełniał ich życzenia tak, jak robili to rodzice.

Wyżej wymienione cechy należy traktować jako możliwe cechy osobowości, a nie jak wyrocznie.

Dziecko jednej płci wśród dzieci drugiej płci pełni rolę jedynaka. Niepokoją sytuacje, kiedy różnica między dziewczynką a chłopcem jest niewielka. Chłopiec może czuć się zagrożony.

Badania na temat pozycji życia w rodzinie : 3 syn częściej jest homoseksualistą. Jest to spowodowane tym, że w czasie kolejnej ciąży następują zmiany hormonalne, a także wpływ chęć posiadania dziewczynki.

Adler twierdził, że szkoła to przedłużone ramię rodziny i kompleksy, które dziecko nabywa w domu mogą być pogłębione w szkole poprzez błędy nauczycieli np. szyderstwa, wysokie wymagania, porównania.

Duża rola przypada rodzicom. Szkoła może tylko pogłębić poczucie własnej wartości. Do zwalczania kompleksu niższości służy mechanizm kompensacji.

Mechanizm kompensacji:

-         wyrównywanie braków w jednej dziedzinie drugą dziedziną. Słabość staje się źródłem siły.

-         NADKOMPENSACJA: np. Demostenes, który się jąkał, stał się najlepszym mówcą.

-        KONFABULACJA: czyli snucie fikcyjnych opowiadań mających na celu podniesienie poczucia własnej wartości.

-        DONŻUANIZM: ktoś z sukcesami (rzeczywistymi) w jednej dziedzinie zasłania niedociągnięcia w innej dziedzinie.

Wg Adlera poczucie niższej wartości pokrywa poczucie wyższości. To tak jakby ktoś niski chodził na palcach udając kogoś wyższego.

Teleologia i fikcyjny finalizm

Adler nie negował roli dzieciństwa w życiu człowieka, ale wskazywał, że na nasze obecne życie mają wpływ cele, które sobie stawiamy. Niektóre cele fikcyjne, niemożliwe do zrealizowania à fikcyjny finalizm. Nawet fikcyjne cele określają nasze życie.

Najlepszą metodą badania stylu życia człowieka, który zawiera cele i sposoby ich realizacji, jest analiza wczesnych wspomnień:

              To, co człowiek zapamięta, 1 wspomnienie z jego wczesnego dzieciństwa, rzutuje na jego osobowość.

Głównym motywem wszystkich ludzi jest WOLA MOCY : być agresywnym, przewyższać innych, oto cele ludzi. Adler uważał, że każdy człowiek dąży do doskonałości.

Adelr różnił się od Freuda tym, że nie negując roli przeszłości, roli dzieciństwa, wskazał, że cele jakie sobie stawiamy, kształtują nasze życie..

W swoich koncepcjach normy Adler podkreślał, że człowiek potrafi brać udział w życiu społecznym, rodzinnym oraz dokonać wyboru odpowiedniego zawodu.

Najważniejszy dla niego był kompleks niższości: „psychologia indywidualna zaczyna się i kończy kompleksem niższości”.

Wychowanie powinno dodawać dziecku odwagi, przezwyciężanie kompleksu niższości tak, aby nie wybrało celu po bezużytecznej stronie życia.

Koncepcje normy

Od czasów Freuda wiemy, że różnice między normą a patologią mają charakter ilościowy. Czyli w stopniu nasilenia bólu psychicznego, niepokoju.

Na kompleks niższości wpływa

- czas, rozumiany jako epoka, w której żyje człowiek, jak i długość trwania danego zjawiska. W każdej epoce zmieniają się koncepcje zachowań uznanych za normalne lub patologiczne. Np. na początku XX w normalne było, że dziewczyna była nieuświadomiona seksualnie. Rodzice integrowali w wybór męża czy żony.

- Uwarunkowania kulturowe. (Kobieta w krajach muzułmańskich)

- Różnice subkulturowe

Są jednak pewne zachowania, w których można zauważyć zmiany jakościowe np. zaburzenia spostrzegania (zaburzenia dotykowe, słuchowe itp.) jak i zaburzenia myślenia (urojenia prześladowcze jak i wielkościowe). Zjawiska te w jednej kulturze są normalne, w innej nie.

W czasie zmieniają się koncepcje normy.

Istnieją poważne różnice między psychologiczną a psychiatryczną koncepcją normy.

Dla psychiatry normą jest brak choroby psychicznej, natomiast psychologowie opracowali subtelne kryteria zdrowia psychicznego, które są drogowskazami, do których trudno dojść.

MASLOW był psychologiem (urodził się na początku XX w. w rodzinie emigrantów rosyjskich, w New Yorku w jednej z ubogich dzielnic).

- W 1941 r był świadkiem ataku na Pearlharbour. Prawdopodobnie chciał wskazać, że natura ludzka jest dobra. (biorąc pod uwagę to, co widział).

- Psychoanaliza – nikt nie jest aniołem.

- Wrodzone potrzeby człowieka są dobre, ale dobro raczej szepcze niż krzyczy.

- Stał się też współtwórcą psychologii humanistycznej (człowiek jest dobry).

- Twórca koncepcji motywacji hierarchicznej w kształcie piramidy.

Podstawę tworzą potrzeby biologiczne (głód, pragnienie, seksualne, snu itp.) Te proste potrzeby dzielimy ze zwierzętami. Niezaspokojenie potrzeb biologicznych  może prowadzić do przestępczości. Np. gdy człowiek jest głodny to kradnie, bo chce coś zjeść. Dopiero zaspokojenie potrzeb biologicznych sprawia, że pojawia się potrzeba bezpieczeństwa (uporządkowanego środowiska). PB ma pozytywną i negatywną stronę. Z jednej strony człowiek pragnie powrotu do piersi i łona matki, z drugiej, zdobycia czegoś nowego. Każdy człowiek musi wybrać, czy woli radość bezpieczeństwa, czy radość rozwoju. Gdyby człowiek kierował się tylko PS, to nie rozwijałby się.

Potem, jako siła motywująca pojawia się potrzeba miłości. Maslow wyróżnia 2 typy miłości:

a) typu B (being à być).  Jest oparta na dawaniu, nie ma charakteru zaborczego, szanuje godność i wolność drugiej osoby.

b) typu D (deficytowa) potrzeba braku oparta jest na braniu, jest niezbędnym warunkiem dobrego rozwoju.

Jako siła motywacyjna pojawia się potrzeba własnej wartości. Człowiek pragnie, aby inni go akceptowali. Znajduje inny wyraz w różnych społeczeństwach.

Na szczycie piramidy znajduje się potrzeba samorealizacji  - spełnienia własnych możliwości potencjalnych: uzdolnień, z którymi przyszliśmy na świat, są często dziedziczone.

Najważniejsza jest praca nad swoim charakterem, nad rozwojem osobowości. Niektórzy ludzie mają KOMPLEKS JONASZA à człowiek ucieka przed swoim rozwojem, zaniedbuje swój rozwój.

Pojawienie się potrzeby samorealizacji świadczy o zdrowiu psychicznym. Mało ludzi realizuje tą potrzebę. 75% na zaspokojenie potrzeby, 25% na potrzebę samorealizacji.

Niezaspokojenie potrzeb psychicznych prowadzi do psychopatologicznych zmian osobowości. Tym głębsza patologia, im mniej potrzeb jest zaspokojonych. Mniej zaburzony jest ten, który nie ma zaspokojonych wyższych potrzeb, niż ten, który nie ma zaspokojonych podstawowych potrzeb.

Maslow dostrzegł, że ważne determinanty zaburzeń zachowania tkwią również w relacjach interpersonalnych. Każdy człowiek, który jest brutalny, rani innych, przyczynia się do psychopatologicznych zmian w osobowości. Człowiek łagodny i cierpliwy niesie ze sobą właściwości terapeutyczne. Zdrowie bliźnich jest w naszych rękach.

Skutki poczucia niższej wartości wg. Katza

1. WYCOFANIE SIĘ – jednostka dotknięta poczuciem niższości nie wykonuje działań, które mogłyby wykonać z powodzeniem. Nie podejmuje działań à porażka.
2. AGRESJA szczególnie do młodszych i słabszych.
3. Posługiwanie się MECHANIZMEM PROJEKCJI – moje wady widzę u innych.
4. PRZYJMOWANIE DO SIEBIE uwag krytycznych kierowanych do ogółu.
5. NADMIERNA WRAŻLIWOŚĆ na krytykę z otoczenia.

Jednostka wycofuje się z otoczenia, ale najczęściej pkt 1 i 2.

Maslow w oparciu o 200 osób stworzył idealny model człowieka w pełni normy psychicznej. Stworzył drogowskaz, który sugeruje, w jakim kierunku podążać, aby być normalnym.

Cechy osobowości w pełni zdrowia psychicznego:

1. Znajomość siebie

Znajomość swoich mechanizmów obronnych

Znajomość swoich  + i – cech.

Już Adler powiedział, że najważniejszą rzeczą jest „znać i rozumieć siebie”. Człowiek, ...