k3 (4) natura versus kultura
życie w stanie natury i w społeczeństwie ludzkim
- w społeczeństwie ludzkim:
o własność materialna (narzędzia, broń, sprzęt domowy);
o jakaś organizacja społeczna;
o porozumiewanie się przy użyciu języka;
o pobudzanie do działania przez system wartości
instynkt
- ustalony sposób zachowania, związany z pewnymi mechanizmami anatomicznymi, odpowiadającymi potrzebom organicznym i wykazujący generalną jednolitość w całym gatunku;
plastyczność instynktów
- fundament kultury – głęboka modyfikacja wrodzonego wyposażenia – zanikanie większości instynktów, zastępowanie ich przez plastyczne ukierunkowane skłonności, które mogą być przekształcone w odpowiedzi kulturowe (kulturowe reakcje zwyczajowe);
- mechanizmy zastępujące popędy instynktów: społeczna sankcja prawna, presja opinii publicznej, psychologiczna sankcja religii;
- np. instynkt seksualny – brak zmian fizjologicznych, automatycznego wyzwalania biologicznie zdeterminowanej przyczyny zalotów, w zamian czynnikiem determinującym są elementy kultury;
ruja
- zwierzęta:
o okres gotowości do prokreacji;
o etapy:
1. zmiany w organizmie samicy (czynniki fizjologiczne – początek owulacji) automatycznie uruchamiające reakcje seksualne u samca;
2. samce inicjują zaloty;
3. samce popisują się, samica wybiera;
o wszystkie czynniki określające zachowania zwierząt są wspólne w obrębie gatunku;
o znaczenie, wartość:
1. dobór naturalny, selekcja zapobiegająca zdegenerowaniu gatunku;
2. ograniczenie współzawodnictwa w obrębie gatunku do określonego, krótkiego przeciągu czasu ułatwiające przetrwanie tegoż;
- ludzie:
o brak okresu rui – gotowość do współżycia w każdej chwili;
o brak formuły dla mechanizmu zalotów;
o kulturowo ukształtowana reakcja zwyczajowa;
o brak czysto biologicznego mechanizmu wyzwalającego, ale istnieje połączony proces psychologiczny i fizjologiczny zdeterminowany (czasowo, formalnie i przestrzennie) przez tradycję kulturową;
życie w grupie
- wszelkie więzi budowane na wzorze relacji rodzinnych;
- brak pojęcia „instynktu stadnego”;
łączenie się w pary
o akt kulminacyjny zalotów -> zapłodnienie, powodujące utratę atrakcyjności seksualnej samicy dla innych samców, przy czym nie dotyczy to samca, którego wybrała;
o wrodzone elementy związku: pozostawanie samca z samicą, strzeżenie jej, pomaganie, bronienie, żywienie;
o związek oparty na szczególnej wrodzonej skłonności;
o ograniczenia kulturowe dotyczące partnera (zakaz kazirodztwa, cudzołóstwa);
o akt zespolenia seksualnego nie tworzy małżeństwa – specyficzna forma sankcji ceremonialnej (siła związku pochodzi z socjologicznego przymusu);
o z pozostawaniem w związku małżeńskim wiążą się różne obowiązki: psychologiczne, ekonomiczne, religijne, domowe;
rodzicielstwo
o zmienia relacje między partnerami;
o wczesna opieka matki – działanie określonych układów anatomicznych;
o ojciec – nieodzowny ze względu na długi okres ciąży jako silny i zaangażowany opiekun (po narodzinach reakcja opiekuńcza nie słabnie a wzrasta;
o matka - zapłodnienie, ciąża, poród – zmiany analogiczne do zmian u ssaków, stan biologiczny identyczny z tym który kontynuuje macierzyństwo u zwierząt + określone zwyczaje i rytuały;
o utworzenie szczególnej więzi matka-dziecko przez ceremonie, normy, rytuały;
o kultura kopiuje instynktowny popęd matki do opieki, ochrony, karmienia – popieranie, wzmacnianie, specjalizowanie skłonności naturalnych;
o kultura zmusza ojca do opieki nad ciężarną przez nadanie mu odpowiedniej pozycji w formie prawa, moralności, zwyczaju + pobudzanie postaw emocjonalnych;
o macierzyństwo – związek zdeterminowany w znacznym stopniu przez czynniki kulturowe;
o ojcostwo – głęboko zakorzenione w wyposażeniu naturalnym i potrzebach organicznych;
o wydłużony okres opieki + edukacja kulturowa;
promiskuityzm
- łac. promiscuus – pomieszany;
- brak występowania reguł współżycia seksualnego i małżeńskiego;
2
http://members.lycos.co.uk/nonameuwb
mpwjs