Arc_pl.pdf

Monety emisji 2007

Narodowy Bank Polski

Monety

nomina¸ 10 z¸

metal 925/1000 Ag

stempel lustrzany

ærednica 32,00 mm

masa

nomina¸

2 z¸

Ð Henryk Arctowski

Antoni B. Dobrowolski Ð

metal

stop CuAl5Zn5Sn1

stempel

zwyk¸y

ærednica

27,00 mm

14,14 g

masa

8,15 g

wielkoæ emisji (nak¸ad)

57.000 szt.

wielkoæ emisji (nak¸ad)

990.000 szt.

Awers: Z prawej strony wizerunek or¸a ustalony dla god¸a

Rzeczypospolitej Polskiej. Poniýej or¸a napis: 10 Zü. U gry

p¸kolem napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA oraz z lewej strony

ukoænie pod napisem oznaczenie roku emisji: 2007. Po lewej

stronie or¸a stylizowany wizerunek statku ãBelgicaÓ, poniýej

stylizowany wizerunek gry lodowej i cyrkonia imitujca ld.

Pod lew ¸ap or¸a znak mennicy: .

Awers: Wizerunek or¸a ustalony dla god¸a Rzeczypospolitej

Polskiej, po bokach or¸a oznaczenie roku emisji: 20-07, pod

or¸em napis: Zü 2 Zü, w otoku napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA

poprzedzony oraz zakoÄczony szeæcioma pere¸kami. Pod lew

¸ap or¸a znak mennicy: .

Ð w

Rewers: Wizerunki: popiersia Henryka Arctowskiego oraz

Antoniego B. Dobrowolskiego. U gry stylizowany wizerunek

statku ãBelgica". W otoku: z lewej strony napis: HENRYK

ARCTOWSKI 1871-1958, z prawej strony napis: ANTONI

B. DOBROWOLSKI 1872-1954 oraz u do¸u stylizowany wizerunek

logo Polskiej Stacji Antarktycznej im. H. Arctowskiego.

Rewers: Wizerunki: popiersia Henryka Arctowskiego oraz

Antoniego B. Dobrowolskiego. U do¸u z lewej strony wizerunek

kontynentu antarktycznego. U gry stylizowany fragment gry

lodowej. W otoku napis: HENRYK ARCTOWSKI 1871-1958,

stylizowany wizerunek logo Polskiej Stacji Antarktycznej

im. H. Arctowskiego oraz napis: ANTONI B. DOBROWOLSKI 1872-1954

Na boku: Oæmiokrotnie powtrzony napis: NBP, co drugi

odwrcony o 180 stopni, rozdzielony gwiazdkami.

Projektant monet: Ewa Tyc-KarpiÄska

Informacje o sposobie nabycia monet na stronie:

www.nbp.pl

Monety zosta¸y wyprodukowane w Mennicy Polskiej SA

w Warszawie.

Sk¸ad i druk: Drukarnia NBP

Ð w

Monety emisji 2007

W dniu 19 wrzeænia 2007 r. Narodowy Bank Polski wprowadza

do obiegu monety, przedstawiajce Henryka Arctowskiego

i Antoniego B. Dobrowolskiego, o nomina¸ach:

W 1909 r. Arctowski wraz z ýon przeprowadzi¸ si« na sta¸e

do Nowego Yorku, gdzie podj¸ prac« w bibliotece, w ktrej

kierowa¸ dzia¸em przyrodniczym. Nie zaprzesta¸ pracy badawczej

i dzi«ki wielu publikacjom, dotyczcym globalnych zmian

klimatycznych trafi¸ do ærodowiska wybitnych badaczy

zajmujcych si« t problematyk.

wielogodzinne, drobiazgowe obserwacje chmur, opisujc ich

gruboæ, wysokoæ, spjnoæ i struktur«. Opisa¸ zjawisko halo

wyst«pujce wok¸ tarczy s¸onecznej obserwowane

przy chmurach typu cirrus. W sumie opisa¸ oko¸o 100 uk¸adw

chmur, przyczyniajc si« tym do znacznego post«pu nauk

meteorologicznych. Wyniki tych obserwacji opisa¸ w ãMemoriale

o chmurachÓ. Zdefiniowa¸ rwnieý dok¸adnie opady æniegu,

wzbogacajc je setkami dok¸adnych rysunkw kryszta¸kw

æniegowych. Ogrom zebranych prze niego obserwacji

meteorologicznych stanowi¸ wielki wk¸ad naukowy w finalny

rezultat wyprawy ãBelgicaÓ, za co po powrocie do Belgii

Dobrowolski otrzyma¸ dwuletnie stypendium na opracowanie

wynikw swoich badaÄ. Swoje wraýenia z trzynastomiesi«cznego

zimowania w lodach Antarktyki, sp«dzonych na pok¸adzie statku

ãBelgicaÓ, opisa¸ w ksiýce pt. ãWyprawy polarneÓ, za ktr w 1914 r.

otrzyma¸ Nagrod« Literack m. Warszawy.

¥ 10 z¸ Ð wykonan stemplem lustrzanym w srebrze,

¥ 2 z¸ Ð wykonan stemplem zwyk¸ym w stopie Nordic Gold.

Celem emisji monet jest przypomnienie dzia¸alnoæci dwch

polskich badaczy, ktrych losy nierozerwalnie wiý si«

z pioniersk eksploracj Antarktyki.

W 1919 r., w czasie konferencji pokojowej w Wersalu, ktra uzna¸a

niepodleg¸oæ Polski, Arctowski wyst«powa¸ jako rzeczoznawca,

przedstawiajc ãRaport o PolsceÓ (zawierajcy 14 rozdzia¸w,

¸cznie 2,5 tys. stron tekstu, wiele map i wykresw).

Henryk Arctowski (1871–1958)

Henryk Arctowski urodzi¸ si« w Warszawie 15 lipca 1871 r. Jego

przodkowie pochodzili z niemieckiej rodziny Artzt, do Polski

przybyli z Wirtembergii w XVII wieku. M¸ody Henryk studiowa¸

pocztkowo fizyk« i matematyk« w Liøge, nast«pnie geologi«

i chemi« na paryskiej Sorbonie. Po studiach publikowa¸ wiele prac

naukowych z dziedziny geologii. Dumny ze swojego polskiego

pochodzenia spolszczy¸ nazwisko z Artzt na Arctowski. Jego

antarktyczna przygoda rozpocz«¸a si« w 1895 r., gdy nawiza¸

kontakt z baronem Adrienem de Gerlache de Gomery Ð sierýantem

krlewskiej belgijskiej Marynarki Wojennej, ktry nak¸oni¸

Brukselskie Towarzystwo Geograficzne do sfinansowania

ekspedycji naukowej do Antarktyki. W sk¸ad mi«dzynarodowej

za¸ogi prcz Henryka Arctowskiego wszed¸ rwnieý drugi nasz

rodak Ð Antoni Boles¸aw Dobrowolski. Specjalnie przebudowany

do wymogw polarnego rejsu dawny statek wielorybniczy ãPatriaÓ

otrzyma¸ nowe imi« ãBelgicaÓ i juý jako jednostka

odkrywczo-badawcza w 1897 r. opuæci¸ Antwerpi«, kierujc si«

na dalekie po¸udnie. Henryk Arctowski zajmowa¸ si« badaniami

z zakresu glacjologii, oceanografii, geologii i meteorologii oraz

pe¸ni¸ funkcj« szefa naukowego ca¸ej wyprawy. Pierwszym oficerem

by¸ m¸ody Norweg Roald Amundsen Ð ten sam, ktry kilkanaæcie lat

pniej jako pierwszy dotar¸ do Bieguna Po¸udniowego. 15 lutego

1898 r. ãBelgicaÓ przekroczy¸a Po¸udniowy Krg Polarny i dotar¸a

do 71¡31ÕS, gdzie zosta¸a uwi«ziona w lodach na 377 dni. By¸o to

pierwsze zimowanie w Antarktyce, poniýej 60¡ S. Na podstawie

badaÄ Arctowski sformu¸owa¸ tzw. hipotez« Antarktandw,

mwic o analogii geologicznej pomi«dzy Po¸udniowymi Andami

a wyspami archipelagw stanowicych ¸uk Scotia oraz pasmem gr

P¸wyspu Antarktycznego. Na podstawie zgromadzonych po raz

pierwszy w historii ca¸orocznych obserwacji meteorologicznych

z tamtego rejonu stwierdzi¸, ýe Antarktyda jest ch¸odniejsza niý

wczeæniej sdzono. Zaobserwowa¸ rwnieý podobieÄstwa

optycznych zjawisk atmosferycznych (np. zorze) na p¸kuli

po¸udniowej i p¸kuli p¸nocnej.

W 1920 roku Ignacy Paderewski zaproponowa¸ Henrykowi

Arctowskiemu stanowisko Ministra Oæwiaty w rzdzie

Rzeczypospolitej Polski. Badacz wybra¸ jednak karier« naukow,

obejmujc Katedr« Geofizyki i Meteorologii na Uniwersytecie

Lwowskim, przez ktry by¸ uhonorowany tytu¸em doctora

honoris causa.

W latach 1905Ð1907 Dobrowolski by¸ cz¸onkiem

Mi«dzynarodowego Biura do Spraw Polarnych w Brukseli.

Po amnestii og¸oszonej przez cara Miko¸aja II dla emigrantw

politycznych powrci¸ do kraju i podj¸ prac« nauczyciela

w szkole.

W sierpniu 1939 r. Arctowski jako przewodniczcy komisji

do spraw zmian klimatycznych wyjecha¸ na Kongres

Mi«dzynarodowej Unii Geodezyjno-Geofizycznej w Waszyngtonie.

Wybuch wojny zmusi¸ go do pozostania na emigracji. W 1940 r.

Henryk Arctowski przyj¸ obywatelstwo amerykaÄskie i rozpocz¸

prac« w Smithsonian Institution w Waszyngtonie. Jego dorobek

z dziedziny badaÄ polarnych obejmuje ponad 400

opublikowanych prac naukowych.

W czasie I wojny æwiatowej pracowa¸ w Szwecji, kontynuujc

studia nad budow p¸atkw æniegu i kryszta¸w lodu, a takýe

nad dynamik ruchu lodowcw. Efektem tych studiw by¸a

ksiýka ãHistoria naturalna loduÓ, ktra ukaza¸a si« w 1923 r.

W 1924 r. rozpocz¸ prac« w PaÄstwowym Instytucie

Meteorologicznym, wkrtce zostajc jego dyrektorem. W 1929 r.

za¸oýy¸ Towarzystwo Geofizykw, a w 1934 r. Ð Obserwatorium

Sejsmologiczne.

Arctowski zmar¸ 21 lutego 1958 r. w Waszyngtonie. Po dwch

latach jego prochy zosta¸y sprowadzone do Polski i z¸oýone

na Cmentarzu Powzkowskim w Warszawie.

Antoni Boles¸aw Dobrowolski (1872Ð1954)

Okres II wojny æwiatowej sp«dzi¸ w kraju. W latach 1945Ð1954

pracowa¸ na wydziale pedagogiki Uniwersytetu Warszawskiego,

w 1952 r. zosta¸ cz¸onkiem Polskiej Akademii Nauk. W latach 50.

w¸adze PRL zacz«¸y jednak ogranicza jego dzia¸alnoæ naukow

i zawiesi¸y prowadzone przez niego studium doktoranckie.

Dlatego teý ostatnie prace Dobrowolskiego ukaza¸y si« dopiero

po jego æmierci, przygotowane przez jego uczniw.

Antoni Boles¸aw Dobrowolski urodzi¸ si« 16 czerwca 1872 r.

w Dworszowicach Koæcielnych, w zaborze rosyjskim. Ze wzgl«du

na bardzo skromne warunki finansowe rodziny juý od 12 roku

ýycia zmuszony by¸ do pracy, aby zdoby ærodki na swoje

wykszta¸cenie. P¸ roku po zdaniu matury zosta¸ aresztowany

za dzia¸alnoæ konspiracyjn i skazany na 3 lata wi«zienia. Kar«

odbywa¸ najpierw w dziesitym pawilonie cytadeli, potem

na Pawiaku i w petersburskim wi«zieniu, aý wreszcie zes¸any

zosta¸ do Tyflisu na Kaukazie. Po dwch latach zes¸ania uda¸o mu

si« uciec. Przedosta¸ si« do Zurychu, gdzie podj¸ studia

przyrodnicze, a potem wyjecha¸ do Belgii.

Antoni Boles¸aw Dobrowolski zmar¸ w Warszawie 27 kwietnia

1954 r. Pochowano go na Cmentarzu Wojskowym na Powzkach.

dr Tomasz Janecki

Zak¸ad Biologii Antarktyki PAN

Dzi«ki szcz«æciu i uporowi uda¸o mu si« Ð jako drugiemu Polakowi

Ð wejæ w sk¸ad mi«dzynarodowej za¸ogi statku ãBelgicaÓ,

wyruszajcego z pierwsz naukow wypraw do Antarktyki.

W czasie d¸ugiego rejsu Dobrowolski prowadzi¸ codzienne,

Po powrocie do Belgii, w latach 1903Ð1909 kierowa¸ stacj

meteorologiczn obserwatorium w Uccle.

Wszystkie monety emitowane przez NBP s prawnym ærodkiem

p¸atniczym w Polsce.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: