nafta_pl.pdf

Monety kolekcjonerskie

Narodowy Bank Polski

Monety

kolekcjonerskie

nomina¸ 200 z¸

metal 900/1000Au

stempel lustrzany

ærednica 27,00 mm

masa 15,5 g

wielkoæ emisji (nak¸ad) 2 100 szt.

nomina¸

2 z¸

metal

stop CuAl5Zn5Sn1

stempel

zwyk¸y

ærednica

27,00 mm

masa

8,15 g

wielkoæ emisji (nak¸ad)

600 000 szt.

Awers: Z prawej strony u do¸u wizerunek or¸a ustalony dla god¸a

Rzeczypospolitej Polskiej. Z prawej strony u gry i w ærodkowej cz«æci

stylizowana kompozycja urzdzeÄ rafineryjnych i wiertniczych oraz d¸oÄ

trzymajca znicz. Z lewej strony napis: 150-LECIE / NARODZIN /

PRZEMYSüU / NAFTOWEGO / I GAZOWNICZEGO oraz napis: 200 Zü.

Poniýej oznaczenie roku emisji: 2003. U gry p¸kolem napis:

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Pod lew ¸ap or¸a znak mennicy : .

Rewers: Z lewej strony wizerunek Ignacego üukasiewicza. Z prawej -

lampa naftowa oraz dwa szklane naczynia laboratoryjne. U gry data

pierwszego zapalenia lamp naftowych w szpitalu lwowskim:

31 ¥ VII ¥ 1853. U do¸u p¸kolem napis: IGNACY üUKASIEWICZ 1822-1882.

Projektant monety: Roussanka Nowakowska

Awers: Wizerunek or¸a ustalony dla god¸a Rzeczypospolitej Polskiej, po

bokach or¸a oznaczenie roku emisji: 20-03, pod or¸em napis: Zü 2 Zü,

w otoku napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA poprzedzony oraz zakoÄczony

szeæcioma pere¸kami. Pod lew ¸ap or¸a znak mennicy : .

Ð w

Rewers: Wizerunek Ignacego üukasiewicza trzymajcego lamp«

naftow. W tle stylizowana kompozycja urzdzeÄ rafineryjnych

i wiertniczych. U gry napis: 150-LECIE / NARODZIN / PRZEMYSüU /

NAFTOWEGO / I GAZOWNICZEGO. U do¸u data pierwszego zapalenia

lamp naftowych w szpitalu lwowskim: 31 ¥ VII ¥ 1853.

Na boku oæmiokrotnie powtrzony napis: NBP, co drugi odwrcony

o 180 stopni, rozdzielony gwiazdkami.

Projektant awersu: Ewa Tyc-KarpiÄska

Projektant rewersu: Roussanka Nowakowska

W dniu 21 maja 2003 r. Narodowy

Bank Polski wprowadza do obiegu

monety kolekcjonerskie z okazji 150.

rocznicy narodzin przemys¸u nafto-

wego i gazowniczego o nomina¸ach:

Ðuzyskanie na prze¸omie 1852

i 1853 r. przez üukasiewicza,

przy wsp¸pracy Jana Zeha, odpo-

wiednio oczyszczonego destylatu

z ropy naftowej, na ktry 2 grudnia

1853 r. otrzymali w Austriackim

Urz«dzie Patentowym w Wiedniu

patent pn.: ãWynalazek dotyczcy

naturalnej kopalnej ropy naftowej

na drodze chemicznej tak oczysz-

czonej, ýe zostaje ona przez to

bezpoærednio stosowalna docelw

technicznychÓ;

Ð skonstruowanie przez üukasiewicza

przy pomocy blacharza Adama

Bratkowskiego lampy, w ktrej

zastosowany destylat dawa¸ jasne,

niekopcce æwiat¸o.

Zastosowanie otrzymanej w wyniku

ýmudnych doæwiadczeÄ nafty

w skonstruowanej wed¸ug pomys¸u

üukasiewicza lampie naftowej, by¸o

rewolucj w technice oæwietleniowej

po¸owy XIX wieku. Jednoczeænie

wskaza¸o kierunek dalszych prac

badawczych nad wykorzystaniem

produktw uzyskiwanych z przerbki

ropy naftowej. Wynalazek ten pozo-

sta¸by zapewne ciekawostk naukow,

nomina¸

10 z¸

¥ 200 z¸ Ð wykonana stemplem lustrza-

nym w z¸ocie,

¥ 10 z¸ Ð wykonana stemplem lustrza-

nym w srebrze,

¥ 2 z¸ Ð wykonana stemplem zwy-

k¸ym w stopie CuAl5Zn5Sn1,

tzw. Nordic Gold.

metal

925/1000 Ag

stempel

lustrzany

ærednica

32,00 mm

masa

14,14 g

Historia Polski obfituje w dokonania

wielu wybitnych postaci. Wærd nich

poczesne miejsce zajmuje Ignacy

üukasiewicz Ð pionier polskiego

i æwiatowego przemys¸u naftowego,

wynalazca i przemys¸owiec, dzia¸acz

patriotyczny i konspirator, spo¸ecznik

i filantrop. W 2002 r. obchodziliæmy

180. rocznic« jego urodzin oraz 120.

rocznic« æmierci.

wielkoæ emisji (nak¸ad)

43 000 szt.

Awers: Z lewej strony u do¸u wizerunek or¸a ustalony dla god¸a

Rzeczypospolitej Polskiej. Z prawej strony szosa. Powyýej stylizowana

panorama miasta, nad ni sylwetki samolotw oraz æmig¸owca. U gry

p¸kolem napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA. Z prawej strony poniýej

panoramy miasta oznaczenie roku emisji: 2003. U do¸u, na tle szosy

napis: 10 Zü. Pod lew ¸ap or¸a znak mennicy : .

Rewers: Z prawej strony wizerunek Ignacego üukasiewicza. W ærodkowej

cz«æci lampa naftowa. Z lewej strony stylizowana kompozycja urzdzeÄ

rafineryjnych i wiertniczych. U gry p¸kolem napis: 150-LECIE

NARODZIN PRZEMYSüU NAFTOWEGO I GAZOWNICZEGO. U do¸u data

pierwszego zapalenia lamp naftowych w szpitalu lwowskim:

31 ¥ VII ¥ 1853.

Projektant monety: Roussanka Nowakowska

Ð w

Monety zosta¸y wyprodukowane w Mennicy PaÄstwowej SA

w Warszawie.

O æwiatowej karierze ropy naftowej

zadecydowa¸y dwa wydarzenia, kt-

rych bohaterem by¸ Ignacy üukasie-

wicz:

Sk¸ad i druk: Drukarnia NBP

Monety kolekcjonerskie

gdyby nie determinacja üukasiewicza zastosowania nafty

w praktyce. Destylacj ropy naftowej zajmowa¸o si« przed

üukasiewiczem wielu badaczy. ûaden z nich nie zdo¸a¸ wprowa-

dzi wynikw swych badaÄ do uýytku publicznego, cho Jzef

Hecker by¸ bliski sukcesu. Sukces odnis¸ Ignacy üukasiewicz,

ktry z niespotykanym uporem pokonywa¸ podejrzliwoæ w¸adz

austriackich, pocztkow nieufnoæ spo¸eczeÄstwa wobec

nowego wynalazku. üukasiewicz rozumia¸ i doskonale ocenia¸

swoje odkrycie, mwic: ãOlej skalny to przysz¸e bogactwo

kraju, to dobrobyt i pomyælnoæ jego mieszkaÄcw, to nowe

rd¸o zarobku dla biednego ludu inowa ga¸ przemys¸u, ktra

obfite wyda owoceÓ. Usilnie wi«c stara¸ si« wdroýy swj

wynalazek, a w tych przedsi«wzi«ciach korzysta¸ z pomocy wielu

przyjaci¸.

31 lipca 1853 r. lampami naftowymi oæwietlono sal« operacyjn

w lwowskim Szpitalu Powszechnym, na ktrej dr Zaorski

przeprowadzi¸ skomplikowan operacj«, ratujc ýycie pacjenta.

By¸ to donios¸y moment w dziejach cywilizacji, inicjujcy

ãgorczk« naftowÓ. Producenci ropy 25 lat pniej uznali t«

dat« za narodziny przemys¸u naftowego.

Wzrastajce od 1853 r. zapotrzebowanie na nowy rodzaj

oæwietlenia by¸o powodem uruchomienia przez üukasiewicza

i Trzecieskiego w 1854 r. pierwszej na ziemiach polskich i jednej

z pierwszych w æwiecie kopalni ropy naftowej w Bbrce ko¸o

Krosna, a nast«pnie w 1856 r. pierwszej w æwiecie rafinerii ropy

naftowej w Ulaszowicach ko¸o Jas¸a.

Cigle rosnce zapotrzebowanie na naft« powodowa¸o

intensyfikacj« poszukiwaÄ ropy, a osigni«te wwczas sukcesy

by¸y podstaw za¸oýenia (jednej z pierwszych w æwiecie) sp¸ki

naftowej do poszukiwaÄ i eksploatacji ropy ze z¸ý Bbrki

z udzia¸em Karola Klobassy Ð w¸aæciciela roponoænego terenu,

Tytusa Trzecieskiego Ð wnoszcego kapita¸ oraz Ignacego

üukasiewicza, wnoszcego wiedz« oraz doæwiadczenie

technologiczne. Wkrtce zacz«¸y dzia¸alnoæ kolejne sp¸ki

poszukujce ropy naftowej na innych obszarach, a jednoczeænie

üukasiewicz budowa¸ nast«pne, doskonalsze destylarnie ropy

w: Kl«czanach (1858 r. Ð dla braci E. i A. ZieliÄskich), Polance

(1861 r.- wsplnie z T. Trzecieskim), Chorkwce (1865 r. Ð w¸asn).

Liczba szybw naftowych szybko wzrasta¸a; szybko ros¸a takýe

liczba kopalÄ i destylarni, bardzo cz«sto budowanych przy

uruchamianych kopalniach ropy naftowej.

Wieæ o odkryciu skromnego polskiego aptekarza szybko

rozchodzi¸a si« w æwiecie, zwracajc uwag« Georga Bissella Ð

ojca amerykaÄskiego przemys¸u naftowego Ð oraz za¸oýyciela

amerykaÄskiego koncernu naftowego Standard Oil Company Ð

Johna D. Rockefellera, ktry przys¸a¸ do üukasiewicza swoich

specjalistw w celu zapoznania si« z procesem destylacji ropy,

zastosowanym w rafinerii w Polance ko¸o Krosna. Tymczasem

poszukiwania ropy i budowa rafinerii przenios¸y si« na obszar

Karpat Wschodnich, w rejon Borys¸awia, Drohobycza, S¸obody

Rungurskiej i Schodnicy. Intensywnie prowadzono poszukiwania

ropy naftowej w wielu regionach æwiata. Nowy przemys¸ przy-

ciga¸ wielu ludzi Ð biednym dawa¸ zatrudnienie i moýliwoæ

zarobku, bogatym stwarza¸ szanse szybkiego wzbogacenia si«,

a pniej da¸ bogactwo pojedynczym ludziom i ca¸ym narodom.

Szybko rosnce wydobycie ropy na ziemiach polskich wymaga¸o

wprowadzania nowych technik wiertniczych i eksploatacyjnych,

doskonalenia technologii przerbki. Gdy üukasiewicz rozpoczyna¸

prace grnicze w okr«gu jasielskim, wydobywano zaledwie

ok. 16 ton ropy naftowej rocznie, a w 1909 r. produkcja ropy

w wczesnej Galicji osign«¸a szczytow wartoæ 2,075 mln ton,

plasujc si« na trzecim miejscu w æwiecie. Rozwijajcy si« przemys¸

naftowy wymaga¸ wykszta¸conych kadr i pilnego rozwizania

wielu problemw naukowych i technicznych. Szczeglnie mocno

problemy te zacz«¸y si« ujawnia, gdy centrum galicyjskiego

przemys¸u naftowego zacz«¸o si« przesuwa na wschd, w rejon

Karpat Wschodnich. Juý w kilka lat po narodzinach przemys¸u

naftowego na ziemiach polskich ærodowisko naftowe, inspirowane

przez üukasiewicza, stara¸o si« utworzy szkolnictwo naftowe

na poziomie zasadniczym i wyýszym. W wyniku wieloletnich staraÄ

utworzono w 1885 r. w Ropiance Praktyczn Szko¸« Wiercenia

Kanadyjskiego, ktr pniej po¸czono ze szko¸ w Borys¸awiu,

a nast«pnie przekszta¸cono w 1908 r. w Krajow Szko¸« Grnicz

i Wiertnicz. Wyk¸ady z grnictwa naftowego oraz technologii

chemicznej nafty i wosku ziemnego by¸y prowadzone w Szkole

Politechnicznej we Lwowie od 1892 r., a po odzyskaniu nie-

podleg¸oæci w 1919 r. podj«to kszta¸cenie inýynierw dla

przemys¸u naftowego w nowo utworzonej Akademii Grniczej

w Krakowie.

Pocztki przemys¸u naftowego by¸y bardzo prymitywne.

Do poszukiwaÄ i wydobycia ropy wykorzystywano studnie

kopane do znacznej g¸«bokoæci, drýone przez grnikw

prowadzcych podobne prace w grnictwie solnym i w«glowym.

Jednak koniecznoæ si«gania do g¸«bszych z¸ý ropy naftowej

wymaga¸a zastosowania coraz nowoczeæniejszych urzdzeÄ

wiertniczych, sprawniejszych i wydajniejszych. Dzi«ki temu

pod wyczerpanymi z¸oýami, odkrywano nowe, wielokrotnie

wydajniejsze z¸oýa ropy naftowej. Mwiono wwczas, ýe

ãzaczasw üukasiewicza produkcj« ropy naftowej mierzy¸o si«

garncami, poodkryciu z¸ý wS¸obodzie Rungurskiej wydobycie

okreælano beczkami, apoodkryciu z¸ý wSchodnicy - wagonamiÓ.

Rwnie szybko doskonalono rafinerie. Pocztkowe destylarnie,

budowane w prymitywnych szopach, bardzo cz«sto p¸on«¸y

w poýarach, ale nast«pne by¸y doskonalsze i bezpieczniejsze.

Pod koniec pionierskiego okresu galicyjskiego przemys¸u

naftowego w biednej niegdyæ Galicji, co trzeci mieszkaniec

zatrudniony by¸ w tym przemyæle. Tylko w Borys¸awiu w 1865 r.

na powierzchni 11 ha by¸o w ruchu 6.000 szybw, produkujcych

zarwno rop« naftow, jak i wosk ziemny, natomiast w 1867 r.

liczb« wszystkich szybw szacowano tam na 15.000, zlokalizo-

wanych na 32 ha. Kopalnia borys¸awska w 1873 r. zajmowa¸a

ok. 84 ha, na ktrych czynnych by¸o 12.000 szybw, a eksploatacj

ropy naftowej i wosku ziemnego zajmowa¸o si« 75 przedsi«-

biorstw, zatrudniajcych 10.500 pracownikw. Na terenie ca¸ej

Galicji zarejestrowanych by¸o 340 przedsi«biorstw, majcych

odwierty w 75 miejscowoæciach. W pionierskim okresie burzliwego

rozwoju przemys¸u naftowego w niektrych miejscowoæciach

funkcjonowa¸o po kilkadziesit destylarni. W Galicji oraz

w Polsce mi«dzywojennej dzia¸a¸o w rýnych okresach ponad

100 wi«kszych rafinerii ropy naftowej, z ktrych niektre s

czynne do dziæ.

W 1912 r. rozpocz«¸a si« kariera gazu ziemnego towarzyszcego

ropie naftowej. Wtedy to Marian WieleýyÄski i W¸adys¸aw Szaynok

zbudowali w Borys¸awiu pierwszy w Galicji gazocig o d¸ugoæci

700 m, a dwa lata pniej wybudowali tam pierwsz w Europie

gazoliniarni«.

Ogromne zniszczenia II wojny æwiatowej dotkn«¸y polski przemys¸

naftowy, podczas gdy zachodnie koncerny rozwija¸y si« wwczas

dynamicznie. Odbudowa przemys¸u przychodzi¸a z trudem, lecz

wysi¸ki geologw, geofizykw, wiertnikw, eksploatatorw

przynios¸y efekty w postaci odkry nowych z¸ý ropy naftowej

w Karpatach, zapadlisku przedkarpackim, a pniej na Niýu Pol-

skim i na obszarze Ba¸tyku. Utworzono nowe przedsi«biorstwa

poszukiwawcze (w Jaæle, Krakowie, Pile, Wo¸ominie i Zielonej

Grze), geofizyczne (w Krakowie i Toruniu), eksploatacyjne

(w Kroænie, Sanoku i Zielonej Grze). W 150-letniej historii

polskiego grnictwa naftowego odkryto 106 z¸ý ropy naftowej

i 187 z¸ý gazu ziemnego, z tego zdecydowan wi«kszoæ

po wojnie.

W okresie powojennym odbudowano i zmodernizowano rafinerie

w Czechowicach, Gorlicach, Jaæle, Jedliczu i Trzebini. W latach

60. wybudowano w P¸ocku zak¸ady rafineryjno-petrochemiczne,

ktre po rozbudowie i systematycznej modernizacji naleý

do grupy najwi«kszych i najnowoczeæniejszych zak¸adw

tego typu w æwiecie. W latach 70. oddano do uýytku nast«pn

nowoczesn rafineri« w GdaÄsku.

Przemys¸ naftowy to najwi«kszy z przemys¸w, ktre powsta¸y

w XIX w. Przemys¸ ten zdominowa¸ i przeobrazi¸ cywilizacj«

XX w., zmienia¸ mi«dzynarodowe stosunki gospodarcze

i polityczne. Inicjujc obchody 150. rocznicy narodzin przemys¸u

naftowego, Stowarzyszenie Naukowo-Techniczne Przemys¸u

Naftowego i Gazowniczego, a nast«pnie Rada Krajowa Federacji

StowarzyszeÄ Naukowo-Technicznych NOT i Senat Rzeczypo-

spolitej Polskiej, przyjmujc stosowne uchwa¸y o uczczeniu

wybitnych osigni« Ignacego üukasiewicza, wype¸niaj testament

wypowiedziany przez Augusta Korczaka-Gorayskiego nad mogi¸

pioniera æwiatowego przemys¸u naftowego: ãWielu by¸o æwia-

tlejszych, g¸oæniejszych odniego, ale ocnotliwszego trudno (...)

Temu teý prostemu cz¸owiekowi dane by¸o zosta twrc

wielkiego wynalazku oæwietlenia naftowego. Z obowizku

narodowego zaszczytu tego wydrze sobie nie pozwolimy,

bo z gry przewidzie moýna, iý nam go zechc zaprzecza,

z obowizku narodowego winniæmy uczci trwale nazwisko

wynalazcy i przekaza potomnoæci jego zas¸ug«Ó. Testament

ten wype¸nia rwnieý Narodowy Bank Polski, emitujc w roku

jubileuszowym 150-lecia narodzin przemys¸u naftowego trzy

monety, przekazujc nast«pnym pokoleniom pami« o tym

wspania¸ym odkrywcy.

Dr iný. Stanis¸aw Szafran

Akademia Grniczo-Hutnicza im. S. Staszica wKrakowie

Wszystkie monety kolekcjonerskie s prawnym ærodkiem p¸atniczym

w Polsce.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: