malczewski_pl.pdf

Monety kolekcjonerskie

Narodowy Bank Polski

Monety

kolekcjonerskie

nomina¸

20 z¸

nomina¸

2 z¸

metal

925/1000Ag oraz farby:

czerwona, ý¸ta, zielona

i niebieska

metal

stop CuAl5Zn5Sn1

stempel

zwyk¸y

ærednica

27,00 mm

stempel

lustrzany

masa

8,15 g

wymiary

d¸ugoæ: 28,00 mm

szerokoæ: 40,00 mm

wielkoæ emisji (nak¸ad)

600.000 szt.

masa

28,28 g

wielkoæ emisji (nak¸ad)

64.000 szt.

Awers: Wizerunek or¸a ustalony dla god¸a Rzeczypospolitej

Polskiej, z lewej strony paleta i dwa p«dzle. U do¸u napis: 2 Zü,

u gry p¸kolem napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA oraz

oznaczenie roku emisji: 2003. Pod lew ¸ap or¸a znak

mennicy: .

Awers: Stylizowany wizerunek obrazu Jacka Malczewskiego

ãåmier". U do¸u, z prawej strony wizerunek or¸a ustalony dla

god¸a Rzeczypospolitej Polskiej. Wok¸ or¸a napis:

RZECZPOSPOLITA POLSKA, oznaczenie roku emisji: 2003 oraz

20 Zü. Pod lew ¸ap or¸a znak mennicy: .

Ð w

Rewers: Autoportret Jacka Malczewskiego z obrazu

ãAutoportret w zbroi". Wok¸ napis: JACEK MALCZEWSKI

1854 Ð 1929.

Rewers: Autoportret Jacka Malczewskiego z obrazu

ãAutoportret w zbroi". U gry napis: JACEK / MALCZEWSKI,

u do¸u daty: 1854-1929. W prawym dolnym rogu paleta i trzy

p«dzle. Na palecie farby: czerwona, ý¸ta, zielona i niebieska.

Na boku: oæmiokrotnie powtrzony napis: NBP, co drugi

odwrcony o 180 stopni, rozdzielony gwiazdkami.

W dniu 10 grudnia 2003 r. Narodowy

Bank Polski wprowadza do obiegu

monety kolekcjonerskie, przedsta-

wiajce posta Jacka Malczewskiego,

o nomina¸ach:

dzie¸a s ozdob zbiorw muzealnych

i cennymi okazami wielu kolekcji

prywatnych. Juý za ýycia artysty

podrabiano jego p¸tna; w 1912 r.

w Krakowie odby¸ si« proces sdowy

fa¸szerzy jego prac.

¥ 20 z¸ - wykonana stemplem lustrza-

nym w srebrze,

¥ 2 z¸ - wykonana stemplem zwy-

k¸ym w stopie CuAl5Zn5Sn1,

tzw. Nordic Gold.

Jacek Malczewski urodzi¸ si« 15 lipca

1854 r. w Radomiu, wychowywa¸

w ærodowisku zuboýa¸ego ziemiaÄ-

stwa o patriotycznych tradycjach

i rozleg¸ych zainteresowaniach kultu-

ralnych. Duýy wp¸yw na wychowanie

ch¸opca wywar¸ ojciec, cz¸owiek

wszechstronnie wykszta¸cony, wielbi-

ciel literatury Mickiewicza i S¸owac-

kiego, amator sztuk pi«knych. Ojciec

starannie dobiera¸ wychowawcw

syna. Jednym z nich by¸ utalentowany

Projektant monet: Ewa Tyc-KarpiÄska

Jacek Malczewski, najbardziej znany

malarz polski prze¸omu XIX i XX w.,

wybitny przedstawiciel M¸odej Pol-

ski, obdarzony szczegln, bogat

wyobrani, zawsze budzi¸ zachwyt

i uwielbienie i na trwa¸e wpisa¸ si«

w histori« malarstwa polskiego. Jego

Monety zosta¸y wyprodukowane w Mennicy PaÄstwowej SA

w Warszawie.

Sk¸ad i druk: Drukarnia NBP

Ð Polscy malarze XIX/XX w.Ð

Monety kolekcjonerskie

pedagog i pisarz, uczestnik powstania styczniowego, Adolf

DygasiÄski, z ktrym pniej ¸czy¸a malarza wieloletnia

przyjaÄ. Zainteresowania sztukami pi«knymi Malczewski prze-

jawia¸ juý od dzieciÄstwa. Wype¸nia¸ wtedy zeszyty rysunkami

roælin i zwierzt, portrecikami, kopiami z rycin Juliusza Kossaka

i Gustawa Dor. W 1871 r. przyby¸ do Krakowa, aby rozpocz

nauk« w gimnazjum æw. Jacka w Krakowie. Od tego czasu

zwiza¸ si« z tym miastem i jego ærodowiskiem artystycznym

na sta¸e. Juý w czasie nauki gimnazjalnej w 1872 r. korzysta¸

z lekcji rysunku prowadzonych przez malarza Leona Piccarda,

chodzi¸ teý jako wolny s¸uchacz do Szko¸y Sztuk Pi«knych.

Nauk« w gimnazjum porzuci¸ rok pniej i za namow Jana

Matejki rozpocz¸ regularne studia malarskie. Niezaleýnie

od programu szko¸y dodatkowo wiczy¸ rysunek anatomiczny,

wykona¸ ilustracje do Lilli WenedyS¸owackiego, Iliadyi Odysei

Homera. Studia krakowskie pod opiek Matejki i akademicka

metoda nauczania nie zadowala¸y jednak Malczewskiego.

W 1876 r. na kilka miesi«cy wyjecha¸ do Paryýa; tam w Ecole

des Beaux Arts w pracowni Henri Lehmanna doskonali¸ swoje

umiej«tnoæci. Nie interesowa¸y go nowe kierunki w sztuce,

daleki by¸ od uznania impresjonizmu, ceni¸ przede wszystkim

rysunek i bry¸«. Jak mawia¸ pniej Ð ãMg¸y nie maluj« nigdyÓ.

Zwiedza¸ muzea i galerie, rozczytywa¸ si« w opisach ãwi«zieÄÓ

syberyjskich amerykaÄskiego podrýnika GeorgeÕa Kennana

i myæla¸ o Polsce. Namalowa¸ wwczas szkice olejne i akware-

lowe tematw inspirowanych utworami S¸owackiego, ktre

pniej wielokrotnie opracowywa¸. Po powrocie do Krakowa

w 1877 r. ponownie zapisa¸ si« do pracowni Matejki, jednak

ucz«szcza¸ tam krtko, bowiem nie zgadza¸ si« z jego podej-

æciem do zadaÄ artysty. Uwaýa¸, ýe sztuka, zamiast ilustrowa

wydarzenia historyczne, powinna nawizywa do aktualnych

problemw.

Lata 90. artysta rozpocz¸ od podrýy do W¸och; ponownie by¸

teý w Monachium, gdzie interesowa¸ si« twrczoæci symbolistw

Ð Arnolda Bocklina, Hansa Thomy i Franza Stucka. W 1892 roku

odwiedzi¸ Malczewskiego w jego pracowni Jan Matejko,

wyraýajc tym samym uznanie dla wczeæniej zbuntowanego

ucznia, a ærodowisko krakowskie okrzykn«¸o Malczewskiego

nast«pc Mistrza Jana. Na lata 90. przypada pocztek jego

dzia¸alnoæci spo¸ecznej. W 1891 r. by¸ wsp¸autorem odezwy

o potrzebie utworzenia ãpowszechnego stowarzyszenia arty-

stwÓ, ktre powsta¸o rok pniej, a w 1894 r. zosta¸ cz¸onkiem

zarzdu organizacji. W 1897 r. za¸oýy¸ wraz z innymi artystami

Towarzystwo Artystw Polskich ãSztukaÓ, od 1902 r. by¸ cz¸on-

kiem Stowarzyszenia Artystw Polskich, a w latach 1897-1918

naleýa¸ do wiedeÄskiego stowarzyszenia artystw Secession.

z kos, anio¸ Thanatos o niewieæcich kszta¸tach. Zawsze

majestatyczna, wyraýa si¸«, zdecydowanie, nieuchronnoæ.

Obraz åmier, prezentowany na monecie, jest najbardziej

znanym w twrczoæci Malczewskiego przedstawieniem tego

tematu. Artysta namalowa¸ go w 1902 r. M¸oda dziewczyna,

symbolizujca anio¸a æmierci, zamyka oczy zm«czonemu

w«drowcowi, jest wyzwoleniem, koÄcem m«czcej drogi. W tle

widoczne zabudowania dworskie Ð to nawizanie do dworu

w Wielgiem lub Gardzienicach, kraju lat dziecinnych artysty.

Kilka lat przed æmierci Malczewski zacz¸ traci wzrok,

w¸aæciwie przesta¸ malowa. Mieszka¸ wwczas u siostry

w Lus¸awicach i u crki w Charzewicach. Zmar¸ 8 X 1929 r.

w Krakowie. T¸umy, ktrym towarzyszy¸ dwi«k dzwonu

Zygmunta, odprowadzi¸y malarza na Ska¸k«, gdzie pochowano

go obok sarkofagw Henryka Siemiradzkiego i Stanis¸awa

WyspiaÄskiego.

W tym czasie rozpocz¸ prac« jako pedagog. W 1896 roku Julian

Fa¸at powo¸a¸ go na nauczyciela prowizorycznego w krakowskiej

Szkole Sztuk Pi«knych (od 1898 r. Akademii Sztuk Pi«knych),

a dwa lata pniej na zast«pc« profesora. Praca na Akademii

nie trwa¸a d¸ugo; w 1900 r. Malczewski zrezygnowa¸ z niej

z powodu konfliktu z Fa¸atem. Na stanowisko profesora ASP

powrci¸, juý po ustpieniu Fa¸ata, w grudniu 1910 r.; w latach

1912-14 piastowa¸ godnoæ rektora, a mury Akademii opuæci¸

dopiero w 1921 r. Niezaleýnie od pracy w Akademii artysta

naucza¸ jeszcze w ûeÄskiej Szkole Sztuk Pi«knych dla Kobiet

Toli Certowiczwny (od 1897 r.), na Wyýszych Kursach dla

Kobiet im. Adriana Baranieckiego (1899-1912), w ûeÄskiej

Szkole Sztuk Pi«knych Marii Niedzielskiej (od 1908 r.). W Krakowie

by¸ postaci popularn i szanowan, kaýda jego wystawa

gromadzi¸a t¸umy zwiedzajcych.

Chociaý twrczoæ Malczewskiego wyros¸a z klimatu M¸odej

Polski, pozosta¸a na wskroæ oryginalna i subiektywna. Trudno j

zakwalifikowa, przypisa jednoznacznie do okreælonego nurtu

w sztuce polskiej. Niezwykle pracowity, obdarzony wybitnym

talentem i niepowtarzaln wyobrani Malczewski stworzy¸

æwiat w¸asnych symboli i znaczeÄ. Pozosta¸ jedn z najwi«kszych

indywidualnoæci polskiej sztuki prze¸omu XIX i XX wieku.

Irena Bal

Instytut Sztuki PAN

Warszawa

Oko¸o 1900 r. Malczewski zwiza¸ si« uczuciowo z Mari

Balow, ktra przez wiele lat by¸a jego muz, idea¸em kobiety,

modelk, obecn w wielu jego obrazach nawet po zerwaniu tej

znajomoæci.

W 1880 r. po raz pierwszy wyjecha¸ do W¸och. Cztery lata

pniej wzi¸ udzia¸ jako rysownik w podrýy Karola Lancko-

roÄskiego do Grecji i Turcji, a pod koniec 1885 r. kilka miesi«cy

sp«dzi¸ w Monachium. W latach 80. Malczewski rozwin¸

w swej twrczoæci, zapocztkowan juý w czasie pobytu

w Paryýu, tematyk« patriotyczno-martyrologiczn. Malowa¸

wwczas sceny wywodzce si« z poematu S¸owackiego

ãAnhelliÓ Ð obraz åmier Ellenai (1881-82), pokazany w Kra-

kowie cieszy¸ si« wielk popularnoæci. Malowa¸ teý obrazy

bezpoærednio opowiadajce o losie polskich zes¸aÄcw

na Syberii, o tragicznej codziennoæci ich ýycia Naetapie(1883),

Czytanie listw na Syberii (1884), Niedziela w kopalni (1884),

Nocleg (1885-86), åmier na etapie (1891), Wigilia na Syberii

(1892).

W latach 90. w twrczoæci Malczewskiego rozpocz«¸a si« faza

dojrza¸ego symbolizmu, skupionego g¸wnie na zagadnieniach

losu ojczyzny, cz¸owieka, artysty, tajemnicy egzystencji i sztuki.

Namalowa¸ wtedy dwa waýne obrazy Ð Melancholi« (1894),

w ktrym wtek patriotyczny ¸czy¸ z dekadenckimi nastrojami

charakterystycznymi dla schy¸ku wieku, oraz B¸«dne ko¸o

(1895-97), gdzie wyrazi¸ apoteoz« sztuki, twrczoæci artystycz-

nej, roli artysty, jego pos¸annictwa i wolnoæci. Te zagadnienia

rozpatrywa¸ do koÄca swojej twrczoæci w obrazach zatytu¸owa-

nych Polonia, w cyklach Zatruta studnia, portretach, tematach

zaczerpni«tych z mitologii czy w¸asnych interpretacjach wtkw

biblijnych. Artyst« uosabia¸ on sam, a do okreælenia sztuki czy

niepokojw zwizanych z twrczoæci pos¸uýy¸ si« modnymi

w koÄcu XIX w. motywami chimer, fauna i sfinksa.

By¸ to waýny okres w jego ýyciu prywatnym: 29 padziernika

1887 r. poælubi¸ Mari« Gralewsk, w 1889 r. przysz¸a na æwiat

crka Julia, a w 1892 r. narodzi¸ si« syn Rafa¸, w przysz¸oæci

znany malarz i pisarz. W 1887 r. za obraz Na etapie otrzyma¸

nagrod« Polskiej Akademii Umiej«tnoæci. By¸ to pocztek

rozlicznych nagrd, dyplomw i medali, ktre otrzyma¸ w kraju

i w Europie.

Tematem, ktry w rýnej formie przewija si« przez ca¸ twrczoæ

artysty jest æmier. W okresie ãsybirskimÓ i w obrazach ãanhel-

licznychÓ tworzy¸ kompozycje ilustrujce umieranie, w okresie

symbolistycznym uosobieniem æmierci jest kobieta, kobieta

Wszystkie monety kolekcjonerskie s prawnym

ærodkiem p¸atniczym w Polsce.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: