maczek_pl.pdf

Monety kolekcjonerskie

Narodowy Bank Polski

Monety

kolekcjonerskie

nomina∏

10 z∏

nomina∏

2 z∏

metal

925/1000 Ag

metal

stop CuAl5Zn5Sn1

stempel

lustrzany

stempel

zwyk∏y

Êrednica

32,00 mm

Êrednica

27,00 mm

masa

14,14 g

masa

8,15 g

wielkoÊç emisji

44.000 szt.

wielkoÊç emisji

700.000 szt.

Awers: Wizerunki trzech czo∏gów. Z prawej strony u góry

wizerunek or∏a ustalony dla god∏a Rzeczypospolitej Polskiej. U do∏u

napis: RZECZPOSPOLITA / POLSKA / 10 Z¸ / 2003. Pod lewà ∏apà

or∏a znak mennicy: .

Awers: Wizerunek or∏a ustalony dla god∏a Rzeczypospolitej

Polskiej, po bokach or∏a oznaczenie roku emisji: 20–03, pod or∏em

napis: Z¸ 2 Z¸, w otoku napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA

poprzedzony oraz zakoƒczony szeÊcioma pere∏kami. Pod lewà ∏apà

or∏a znak mennicy: .

Rewers: Wizerunek genera∏a broni Stanis∏awa Maczka. Z lewej

strony oznaka rozpoznawcza 1. Dywizji Pancernej oraz pó∏kolem

napis: GEN. BRONI STANIS¸AW MACZEK 1892–1994.

Rewers: Wizerunek genera∏a broni Stanis∏awa Maczka. Z lewej

strony napis: GEN. BRONI / STANIS¸AW / MACZEK / 1892–1994,

poni˝ej dwa czo∏gi.

W dniu 7 maja 2003 r. Narodowy Bank

Polski wprowadza do obiegu monety

kolekcjonerskie, przedstawiajàce postaç

genera∏a broni Stanis∏awa Maczka,

o nomina∏ach:

podporucznikiem rezerwy piechoty armii

austriackiej, zosta∏ zmobilizowany.

Ukoƒczy∏ liczne kursy specjalistyczne,

po czym przydzielono go do pu∏ku

strzelców tyrolskich, walczàcego od grud-

nia 1915 r. na froncie w∏oskim.

Wlistopadzie 1918 roku w obliczu

rozpadu Austro-W´gier porucznik

Maczek uda∏ si´ do Krakowa i wstàpi∏

wszeregi nowo powstajàcego Wojska

Polskiego. Uczestniczy∏ aktywnie w wal-

kach z oddzia∏ami ukraiƒskimi w Ma∏o-

polsce Wschodniej. 14 listopada Maczek

objà∏ dowództwo ochotniczej kompanii

zKrosna, a kilka dni póêniej, razem

zinnymi polskimi oddzia∏ami, wyruszy∏

na odsiecz Lwowa. Walczy∏ z powodze-

niem w rejonie Chyrowa, dokonujàc

niespodziewanych wypadów na skrzyd∏a

i ty∏y wojsk nieprzyjacielskich. W maju

1919 roku utworzy∏ tzw. lotnà kompani´

4. Dywizji Piechoty. Sukcesy w kolejnych

walkach, b´dàce rezultatem nie tylko

Projektant monety: Andrzej Nowakowski

Na boku:8-krotnie powtórzony napis: NBP, co drugi odwrócony

o 180 stopni, rozdzielony gwiazdkami.

Projektant awersu: Ewa Tyc-Karpiƒska

Projektant rewersu: Andrzej Nowakowski

• 10 z∏ – wykonana stemplem lustrza-

nym w srebrze,

• 2 z∏ – wykonana stemplem zwyk∏ym

w stopie CuAl5Zn5Sn1,

tzw. Nordic Gold.

Monety zosta∏y wyprodukowane w Mennicy Paƒstwowej SA

w Warszawie.

Stanis∏aw W∏adys∏aw Maczek, jeden

z najbardziej znanych i zas∏u˝onych

genera∏ów Wojska Polskiego, urodzi∏

si´ 31 marca 1892 roku w Szczercu

pod Lwowem. W latach poprzedzajàcych

wybuch I wojny Êwiatowej studiowa∏

filozofi´ na Uniwersytecie im. Jana

Kazimierza we Lwowie i dzia∏a∏

wZwiàzku Strzeleckim, polskiej orga-

nizacji wojskowo-niepodleg∏oÊciowej.

W sierpniu 1914 r. Maczek, b´dàcy

Genera∏ broni

Stanis∏aw Maczek

Sk∏ad i druk: Drukarnia NBP

– w

Monety kolekcjonerskie

umiej´tnego dowodzenia, ale i osobistej odwagi, przynios∏y

Maczkowi awans do stopnia kapitana. Jesienià 1919 roku zosta∏

przydzielony do Oddzia∏u Operacyjnego Frontu Wo∏yƒskiego.

W1920 roku kapitan Maczek uczestniczy∏ w walkach z wojskami

bolszewickimi. Latem tego roku zorganizowa∏ batalion szturmowy

1. Dywizji Jazdy. Dowodzi∏ nim w czasie walk z oddzia∏ami Armii

Konnej Budionnego pod miejscowoÊciami Oserdów i War´˝. Zawarcie

rozejmu w paêdzierniku 1920 roku, poprzedzajàce podpisanie

w Rydze w marcu 1921 roku traktatu pokojowego mi´dzy Polskà

a Rosjà Radzieckà, rozpocz´∏o osiemnastoletni okres pokojowej

s∏u˝by Maczka w Wojsku Polskim. W uznaniu jego zas∏ug w walkach

oniepodleg∏oÊç i granice Ojczyzny odznaczono go Krzy˝em Srebrnym

Orderu Virtuti Militari oraz Krzy˝em Walecznych.

W 1922 roku Maczek awansowa∏ do stopnia majora. Poczàtkowo

s∏u˝y∏ w sztabie 5. Dywizji Piechoty we Lwowie, a nast´pnie objà∏

obowiàzki dowódcy batalionu w 26. Pu∏ku Piechoty. W 1924 roku

ukoƒczy∏ kurs doszkalajàcy w Wy˝szej Szkole Wojennej w Warszawie.

Nast´pnie, ju˝ jako podpu∏kownik dyplomowany, przez trzy lata pe∏ni∏

funkcj´ szefa ekspozytury II Oddzia∏u Sztabu G∏ównego we Lwowie.

Wlatach 1927–1929 Stanis∏aw Maczek by∏ zast´pcà dowódcy

76. Pu∏ku Piechoty w Lidzie, a nast´pnie do 1935 roku dowodzi∏

81. Pu∏kiem Piechoty w Grodnie. W 1931 r. zosta∏ awansowany

do stopnia pu∏kownika, a w 1935 roku objà∏ stanowisko dowódcy

piechoty w 7. Dywizji Piechoty w Cz´stochowie.

W paêdzierniku 1938 roku Stanis∏aw Maczek otrzyma∏ rozkaz obj´cia

stanowiska dowódcy 10. Brygady Kawalerii Zmotoryzowanej,

pierwszej w Wojsku Polskim du˝ej jednostki pancerno-motorowej.

Pokonujàc rozliczne trudnoÊci organizacyjne i szkoleniowe, zdo∏a∏

wkolejnych miesiàcach zgraç poszczególne pododdzia∏y brygady

i przygotowaç jà do dzia∏aƒ bojowych.

We wrzeÊniu 1939 roku 10. BKZmot. wchodzi∏a w sk∏ad Armii

„Kraków”. Pu∏kownik Maczek bardzo umiej´tnie dowodzi∏

jednostkà. Mimo olbrzymiej przewagi wojsk niemieckich nie

dopuÊci∏ do rozbicia brygady i pomyÊlnie toczy∏ boje odwrotowe

i manewry os∏onowe. ˚o∏nierze 10. Brygady odznaczyli si´ zw∏aszcza

w pierwszych dniach wrzeÊnia w czasie walk w rejonie Jordanowa

w Beskidzie Wyspowym. Oddzia∏y niemieckiej 2. Dywizji Pancernej

i4.Dywizji Lekkiej ponios∏y wówczas powa˝ne straty i nie zdo∏a∏y

przedostaç si´ na ty∏y polskiej obrony. Kolejne walki obronne

jednostka pu∏kownika Maczka toczy∏a w rejonie Rzeszowa, ¸aƒcuta,

Jaros∏awia, Jaworowa, Janowa oraz Lwowa.

17 wrzeÊnia 1939 roku rozpocz´∏a si´ agresja wojsk sowieckich

na wschodnie obszary II Rzeczypospolitej. W tej tragicznej sytuacji

pu∏kownik Maczek, zgodnie z rozkazami otrzymanymi z Naczelnego

Dowództwa, wyda∏ rozkaz przekroczenia granicy polsko-w´gierskiej.

19 wrzeÊnia ˝o∏nierze 10. BKZmot. wkroczyli na terytorium

W´gier, gdzie zgodnie z wymogami prawa mi´dzynarodowego

zostali internowani.

W paêdzierniku 1939 roku pu∏kownik Maczek przedosta∏ si´

do Francji. Na rozkaz Naczelnego Wodza, genera∏a W∏adys∏awa

Sikorskiego, objà∏ poczàtkowo dowództwo oddzia∏ów Wojska

Polskiego w obozie Cöetquidan. W uznaniu zas∏ug na polach

bitewnych wrzeÊnia 1939 roku zosta∏ awansowany do stopnia

genera∏a brygady, a póêniej tak˝e odznaczony Krzy˝em Z∏otym

Orderu Virtuti Militari.

W lutym 1940 roku genera∏ Maczek przystàpi∏ do formowania

10. Brygady Kawalerii Pancernej, kontynuujàcej chlubnà tradycj´

10. BKZmot. z wojny obronnej 1939 roku. Niestety zabrak∏o czasu,

by w pe∏ni zorganizowaç, uzbroiç i wyposa˝yç jednostk´.

Wydzielona z brygady grupa bojowa otrzyma∏a w czerwcu 1940

roku zadanie zamkni´cia luki mi´dzy wycofujàcymi si´ na po∏udnie

jednostkami francuskimi z 4. i 6. Armii. Polscy ˝o∏nierze wykonali

wrejonie Champaubert i Montmirail lokalne kontrataki, przejÊciowo

powstrzymujàc przewa˝ajàce si∏y niemieckie, które usi∏owa∏y

wyjÊç na ty∏y wojsk francuskich. W nocy z 16 na 17 czerwca

˝o∏nierze 10. BKPanc. odzyskali nawet, zaskakujàcym uderzeniem,

miejscowoÊç Montbard.

Po kl´sce Francji genera∏ Maczek, podobnie jak i wielu jego ˝o∏nierzy,

przedosta∏ si´ do Wielkiej Brytanii. Przystàpi∏ tam do odtwarzania

10. Brygady, czyniàc jednoczeÊnie starania o sformowanie pierwszej

whistorii polskiej dywizji pancernej. 25 lutego 1942 roku genera∏

W∏adys∏aw Sikorski wyda∏ rozkaz nakazujàcy utworzenie 1. Dywizji

Pancernej, liczàcej ponad 16 tysi´cy ˝o∏nierzy, 300 czo∏gów, 473 dzia∏a

i4 tysiàce pojazdów mechanicznych. Dowódca jednostki, genera∏

Maczek, przez ponad dwa lata przygotowywa∏ swoich ˝o∏nierzy

do inwazji na kontynent.

Wmaju 1944 roku 1. Dywizja Pancerna osiàgn´∏a pe∏nà gotowoÊç

bojowà. Po przeprawieniu si´ do Normandii jednostka wesz∏a do akcji

w dniu 8 sierpnia 1944 roku w rejonie na wschód od Caen. Wtedy to

genera∏ Maczek wyda∏ rozkaz do swych podw∏adnych, w którym

napisa∏ znamienne s∏owa: I pami´tajcie wszyscy o jednym. ˚o∏nierz

bije si´ o wolnoÊç wielu narodów, ale umiera tylko dla Polski.

W nast´pnych dniach polscy ˝o∏nierze odegrali wa˝nà rol´

wzwyci´skiej dla aliantów bitwie pod Falaise. Jak pisa∏ o tej bitwie

marsza∏ek B. L. Montgomery: Niemcy byli jakby w butelce, a polska

dywizja by∏a korkiem, którym jà zamkn´liÊmy. Dowodzeni przez

Maczka ˝o∏nierze, podczas bardzo zaci´tych, okupionych krwawymi

stratami walk, zdo∏ali opanowaç rejon Chambois i Mont Ormel,

uniemo˝liwiajàc tym samym wycofanie si´ na wschód znacznych

si∏ niemieckich. Podczas tych zmagaƒ, trwajàcych do 21 sierpnia,

1. Dywizja Pancerna wzi´∏a do niewoli ponad 5 tysi´cy jeƒców,

zniszczy∏a 55 czo∏gów i ponad 200 innych pojazdów.

W czasie kolejnych miesi´cy kampanii 1944/45 roku ˝o∏nierze

genera∏a Maczka uczestniczyli w wyzwalaniu licznych miast,

miasteczek i wsi we Francji, Belgii i Holandii. W histori´ Wojska

Polskiego na trwa∏e wpisa∏y si´ walki o Axel, Bred´ i Moerdijk.

Ostatnim akordem wojennej historii 1. Dywizji by∏o zaj´cie w maju

1945 roku Wilhelmshaven, jednej z g∏ównych baz Kriegsmarine.

20 maja 1945 roku genera∏ Maczek objà∏ stanowisko dowódcy

I. Korpusu w Szkocji. 1 czerwca otrzyma∏ awans do stopnia genera∏a

dywizji. We wrzeÊniu 1945 roku powierzono mu dowództwo

jednostek Wojska Polskiego w Wielkiej Brytanii.

Genera∏ Maczek zamierza∏ poczàtkowo powróciç do kraju

po zakoƒczeniu wojny, jednak w 1946 roku w∏adze komunistyczne

pozbawi∏y go obywatelstwa polskiego. Przywrócono mu je

wtajemnicy w 1971 roku, co ujawniono dopiero 15 marca 1989 roku,

ju˝ w czasie trwania obrad Okràg∏ego Sto∏u. Po demobilizacji

zamieszka∏ w Szkocji w Edynburgu. W∏adze brytyjskie nie przyzna∏y

mu emerytury wojskowej, wskutek czego zosta∏ pozbawiony Êrodków

do ˝ycia. Znany z dumy i poczucia godnoÊci genera∏ nie zwróci∏ si´

do nikogo o pomoc. Poczàtkowo utrzymywa∏ si´ pracujàc jako

sprzedawca, nast´pnie by∏ barmanem w hotelu. W wyniku interwencji

w∏adz belgijskich i holenderskich sytuacja w koƒcu si´ poprawi∏a.

Unikajàc bezpoÊredniego zaanga˝owania w dzia∏alnoÊç politycznà

emigracji, swà aktywnoÊç skupi∏ na organizacjach kombatanckich.

Wielokrotnie odwiedza∏ miasta Belgii i Holandii, o których

wyzwolenie bi∏a si´ 1. Dywizja Pancerna. Zawsze spotyka∏ si´ tam

z entuzjastycznym przyj´ciem ze strony mieszkaƒców i w∏adz.

Podejmowa∏ tak˝e starania, majàce na celu popularyzacj´ dokonaƒ

˝o∏nierzy polskich na frontach II wojny Êwiatowej. W 1961 roku

opublikowa∏ w Wielkiej Brytanii swoje wspomnienia pt. Odpodwody

do czo∏ga. Ich pierwsze wydanie krajowe ukaza∏o si´ dopiero

po upadku PRL.

W listopadzie 1990 roku ostatni Prezydent RP na Uchodêstwie,

Ryszard Kaczorowski awansowa∏ Maczka do stopnia genera∏a broni.

W setnà rocznic´ urodzin genera∏a Prezydent RP Lech Wa∏´sa

odznaczy∏ go Orderem Or∏a Bia∏ego.

Stanis∏aw Maczek by∏ tak˝e kawalerem Orderu Wojennego Virtuti

Militari 3., 4. i 5. klasy, Orderu Polonia Restituta 1. i 3. klasy, Krzy˝a

Walecznych, Z∏otego Krzy˝a Zas∏ugi i wielu innych odznaczeƒ, w tym

zagranicznych. WÊród tych ostatnich znajdowa∏y si´ m. in.:

komandoria Legii Honorowej, komandoria Orderu ¸aêni

iDistinguished Service Order.

Genera∏ Stanis∏aw Maczek zmar∏ 11 grudnia 1994 roku w Edynburgu.

Zgodnie ze swà ostatnià wolà, zosta∏ pochowany na Polskim

Cmentarzu Wojskowym w Bredzie w Holandii, wÊród swoich ˝o∏nierzy

z1.Dywizji Pancernej.

Witold G∏´bowicz

Muzeum Wojska Polskiego wWarszawie

Wszystkie monety kolekcjonerskie sà prawnym Êrodkiem

p∏atniczym w Polsce.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: