PrawaDziecka.pdf

Prawa dziecka w szkole

Szkolenie

Szanowni Państwo!

Gorąco i serdecznie dziękujemy za możliwość prowadzenia dzisiejszego szkolenia.

Działania zmierzające do upowszechniania tematyki praw dziecka zawsze mogą liczyć na

wsparcie ze strony Rzecznika Praw Dziecka oraz przedstawiciela ONZ do spraw dzieci

UNICEF. Przecież Prawa człowieka zaczynają się od praw dziecka. Także w szkole.

Pierwszym dokumentem dotyczącym dzieci była Genewska Daklaracja Praw Dziecka

przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Ligi Narodów w 1924 roku. Dotyczyła ona wyłącznie

państw europejskich. Głosiła, że ludzkość powinna dać dzieciom to, co najlepsze,

zapewnić możliwość normalnego rozwoju fizycznego i duchowego.

W 1959 roku Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych proklamowało Deklarację

Praw Dziecka, która podkreślała, że dziecko ze względu na fizyczną i umysłową

niedoskonałość wymaga specjalnego zabezpieczenia, opieki i ochrony prawnej zarówno

przed, jak i po urodzeniu.

Ostatecznym jednak dokumentem jest Konwencja o Prawach Dziecka. Prace nad nią

trwały od 1978 roku. Projekt dokumentu został zgłoszony przez Polskę i Polska była

jednym z pierwszych państw, które do niej przystąpiły.

Konwencja o Prawach Dziecka uchwalona została 20 listopada 1989 roku. Weszła w życie

2 września 1990 roku. Nazywa się ją światową konstytucją praw dziecka oraz zalicza do

dokumentów z zakresu międzynarodowej ochrony praw człowieka.

Konwencja zakłada, że:

✔ Dziecko jest samodzielnym podmiotem. Ze względu na swoją niedojrzałość psychiczną

i fizyczną wymaga szczególnej opieki i ochrony prawnej;

✔ Dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności i

prywatności;

✔ Rodzina jest najlepszym środowiskiem wychowania dziecka;

✔ Państwo ma wspierać rodzinę, a nie wyręczać ją w jej funkcjach.

Przyjmując Konwencję kierowano się następującymi zasadami:

✔ dobra dziecka,

✔ równości,

✔ wszystkie dzieci, niezależnie od ich cech, są równe wobec prawa,

✔ poszanowania praw i odpowiedzialności obojga rodziców za rozwój i wychowanie

dziecka,

✔ państwo pomaga w zabezpieczeniu odpowiednich warunków socjalnych i zdrowotnych

rodziny.

Postanowienia dotyczą dziecka urodzonego, które nie ukończyło 18 roku życia. Katalog

obejmuje prawa: osobiste, socjalne, kulturalne i polityczne. Szczególne prawa przysługują

dzieciom znajdującym się w stanie upośledzenia fizycznego, umysłowego oraz

niedostosowanych społecznie.

Prawa dziecka w szkole

Starszym dzieciom Konwencja przyznaje prawo do stowarzyszania się i zgromadzeń w

celach pokojowych.

Również zobowiązuje ona strony do zapewnienia dziecku niepełnosprawnemu pełni

normalnego życia w warunkach gwarantujących mu godność, umożliwiających osiągnięcie

niezależności oraz ułatwiających dziecku uczestnictwo w życiu społeczeństwa. Wszelkie

działania mają zmierzać w kierunku integrowania dziecka niepełnosprawnego ze

społeczeństwem oraz osobistego rozwoju. Pomoc udzielana dziecku niepełnosprawnemu

powinna być w miare możliwości bezpłatna.

Prawa dziecka stanowią dobra chronione zarówno przez przepisy Konstytucji RP, jak i

przez umowy międzynarodowe, które ratyfikowane przez Polskę stają się źródłami

powszechnie obowiązującego prawa.

Rangę, jaką Konstytucja RP przypisuje prawom dziecka (art.72 ust.4) potwierdza fakt

przewidzenia w niej instytucji Rzecznika Praw Dziecka.

Ustawa z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (Dz. U. Nr 6 poz.69) określa

misję Rzecznika jako stanie na straży praw dziecka,

z uwzględnieniem zasad: dobra dziecka, równości praw każdego dziecka oraz

poszanowania odpowiedzialności rodziców za rozwój i wychowanie dziecka.

Działania podejmowane przez Rzecznika mają na celu zapewnienie dzieciom

i młodzieży pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem ich godności

i podmiotowości.

Rzecznik nie zastępuje wyspecjalizowanych służb, instytucji i stowarzyszeń zajmujących

się ochroną dziecka, lecz interweniuje w sytuacji , kiedy dotychczasowe procedury okazały

się nieskuteczne bądź ich zaniechano.

Adresatami działań Rzecznika są wszystkie organy władzy publicznej, samorządy

terytorialne, instytucje rządowe i organizacje pozarządowe, do których Rzecznik może się

zwrócić o:

✔ złożenie wyjaśnień i udzielenie niezbędnych informacji, a także

✔ o udostępnienie akt i dokumentów, w tym zawierających dane osobowe,

✔ podjęcie przez nie działań na rzecz dziecka, zgodnie z zakresem ich kompetencji,

przedstawiając oceny i wnioski zmierzające do zapewnienia skutecznej ochrony praw i

dobra dziecka,

✔ wystąpienie z inicjatywą ustawodawczą bądź o wydanie lub zmianę innych aktów

prawnych.

Prawa dziecka realizowane są w konkretnej rzeczywistości i konkretnych środowiskach.

Pierwotnym i naturalnym środowiskiem dziecka jest rodzina. Także szkoła jest miejscem,

gdzie dzieci spędzają większość czasu, podlegając oddziaływaniom edukacyjnym i

wychowawczym. Na terenie szkoły istnieją grupy rówieśnicze, które szczególnie na etapie

dojrzewania, gdy dzieci przestają być dziećmi, a stają się młodzieżą, są najważniejszym

środowiskiem kształtującym i punktem odniesienia.

W szkole o dobrym klimacie wychowawczym, gdzie dzieci i młodzież czują się

bezpiecznie, gdzie mają poczucie partnerstwa w sprawach ich dotyczących, prawa dzieci

realizowane są poprzez podmiotowy udział dzieci w życiu szkoły.

Także grupa rówieśnicza nastawiona na pozytywne, akceptowane społecznie cele jest

miejscem realizacji praw dziecka poprzez udział, doświadczenie i naśladownictwo.

Szkoła jest jednym z podstawowych środowisk wspierających rodzinę

w wychowaniu i opiece nad dzieckiem. Szkoła, która powinna być miejscem przyjaznym

dziecku, środowiskiem wspierającym rodziców w kształtowaniu postaw

i wyborze właściwych celów życiowych przez dzieci.

Niestety z fragmentarycznie przeprowadzanych badań na temat realizacji funkcji

Prawa dziecka w szkole

opiekuńczo-wychowawczych przez szkołę wyłania się obraz coraz większej liczby dzieci i

młodzieży postrzeganych jako uczniowie zagrożeni niedostosowaniem społecznym.

Szczególnie niepokoi wzrost takich zjawisk jak: agresja, przemoc, zagrożenie

uzależnieniami, zjawisko fali. Nie radzenie sobie z tymi problemami powoduje sięganie

przez szkoły po środki izolacyjne i czynniki zewnętrzne: identyfikatory, strażnicy i

policjanci.

System wychowawczy szkoły powinien zakładać zbieżność oddziaływań wychowawczych,

być spójny w zakresie norm i zasad wypracowanych w ustroju szkolnym. Ustroju, którego

kształt zależy od współdziałania i współdecydowania: dzieci i młodzieży, rodziców i

nauczycieli.

Ustrój szkolny znajduje wyraz w statucie szkoły, regulaminach, systemie praw

i obowiązków, systemie nagród, kar, nakazów a przede wszystkim w obszarze

samorządności uczniowskiej, zakresie działań które wspólnie wypracowują: uczniowie, ich

rodzice i nauczyciele.

Dobra szkoła to taka, której klimat wychowawczy sprawia, że dzieci

i młodzież czują się w niej bezpiecznie, mają poczucie sprawstwa we wszystkich

obszarach jej działalności.

Każde dziecko ma fundamentalne prawo do wychowania i dorastania

w atmosferze miłości i bezpieczeństwa, z poszanowaniem jego podmiotowości

i godności. Uświadomienie tej zasady jest warunkiem mówienia o prawach dziecka.

Dlatego też podstawowym standardem powinna być zasada znajomości swoich praw

przez dzieci oraz znajomość i zrozumienie tych praw przez dorosłych.

Znajomość własnych praw pomaga świadomie z nich korzystać. Korzystając świadomie z

własnych praw dzieci i młodzież poszerzają sferę własnej wolności ale zarazem uczą się

odpowiedzialności za podejmowane decyzje. Podejmując samodzielnie decyzje muszą

liczyć się z decyzjami innych, z ich obszarem wolności. Dokonując samodzielnie wyborów

ponoszą ich konsekwencje.

Dorośli powinni respektować zasady podmiotowości i godności dziecka oraz wynikające z

tych zasad prawa. Rolą ich w procesie wychowania jest przekazanie dzieciom określonych

wartości i norm postępowania opartych o uznawany przez rodzinę system wartości z

respektowaniem przyrodzonej godności dziecka. Wychowując dziecko powinni uczyć je

dokonywania świadomych i odpowiedzialnych wyborów i decyzji.

Ważne jest przygotowanie dzieci i młodzieży do radzenia sobie w kontaktach społecznych,

pomagając kształtować umiejętności potrzebne dzieciom

w funkcjonowaniu w społeczności rówieśniczej i szkolnej. To jest zadanie

ogólnowychowawcze związane z profilaktyką i przeciwdziałaniem przemocy.

Prawa dziecka znajdują pełny wyraz z chwilą wywiązania się przez dorosłych z ich

obowiązków wobec dzieci.

Zasada dobra dziecka rozumiana jako nakaz kierowania się kryterium najlepszego

zabezpieczenia interesów dziecka powinna być powszechnie przestrzegana zarówno w

życiu rodziny, w szkole, jak i w działalności wszelkich publicznych i niepublicznych

instytucji.

Niestety w obszarze edukacji istnieje cały szereg zjawisk świadczących, że tak nie jest.

Równość szans edukacyjnych to równe szanse dzieci już na etapie przedszkolnym.

Okres przedszkolny ma ogromne znaczenie dla rozwoju dziecka, jego kariery szkolnej i

losów życiowych. Istnieje wyraźny związek między doświadczeniem edukacyjnym

zdobytym w przedszkolu, a osiągnięciami dzieci w zakresie czytania, umiejętności

matematycznych, zachowań społecznych w wieku wczesnoszkolnym. Jakość edukacji

przedszkolnej ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju wszystkich dzieci, a szczególnie dla

wyrównywania szans życiowych dzieci z rodzin o niskim statusie społeczno-

Prawa dziecka w szkole

ekonomiczmnym. Niestety, wskaźniki upowszechnienia w Polsce edukacji przedszkolnej

należą do najniższych w Europie.

Realizacja prawa dziecka do nauki, z uwzględnieniem zasady równych szans oznacza

także równość szans edukacyjnych dzieci ze środowisk wiejskich oraz społecznie i

ekonomicznie zdegradowanych. Tam najbardziej potrzebne jest wsparcie z zewnątrz, aby

ich start był zbliżony do możliwości, które mają rówieśnicy, mieszkający w innych

miejscowościach, żyjący w innych warunkach. Dzieci ze środowisk zaniedbanych osiągają

zwykle gorsze wyniki z egzaminów zewnętrznych. Uczniowie z biednych rodzin lub

obszarów wiejskich, szczególnie dotkniętych zjawiskiem biedy, powinni mieć ułatwiony

dostęp do stypendiów lub innych form pomocy finansowej, umożliwiających im

uczęszczanie do szkół ponadgimnazjalnych, a tym samym realizowanie konstytucyjnego

obowiązku nauki. Dzieci nie powinny bowiem ponosić negatywnych skutków sytuacji od

siebie niezależnych, w tym trudnej sytuacji społecznej i socjalnej.

Wiele do życzenia pozostawia respektowanie praw dzieci niepełnosprawnych. Konwencja

o Prawach Dziecka przyznaje dziecku niepełnosprawnemu pełnię praw dziecka uznając

jego prawo do normalnego życia w warunkach gwarantujących mu godność,

umożliwiających osiągnięcie niezależności oraz ułatwiających aktywne uczestnictwo w

życiu społeczeństwa. Niestety, wiele dzieci jest pozbawionych możliwości nauki. Częsta

przyczyna to niemożność dowozu dziecka niepełnosprawnego do szkoły; prawo do

zorganizowanego dowozu nie obejmuje bowiem dzieci niepełnosprawnych w kształceniu

ponadgimnazjalnym.

Zwraca uwagę fakt nie zawsze równego równego traktowania szkół oraz ośrodków

publicznych i niepublicznych. Placówki niepubliczne są często traktowane gorzej niż

podobne placówki publiczne.

W ostatnich latach zwiększył się odsetek rodziców świadomych swych praw

i domagających się realizacji prawa dziecka do edukacji w systemie integracyjnym.

Edukacja integracyjna i włączająca powinna obejmować dzieci już we wczesnym wieku

przedszkolnym. Problemem jest niestety brak specjalistów, nieodpowiedni system

finansowania, bariery architektoniczne.

Na przeszkodzie wyrównywaniu szans edukacyjnych stoi brak zdiagnozowania zdrowia

dzieci, szczególnie najmłodszych. Szkoła nie mając wiedzy, że np. dziecko niedosłyszy lub

niedowidzi, niejednokrotnie nie jest w stanie pomóc mu w zlikwidowaniu dystansu do lepiej

uczących się kolegów.

Dzieci, które wypadają spod kontroli służby zdrowia umykają również systemowi edukacji.

Pewna część młodzieży po ukończeniu gimnazjum nie spełnia obowiązku nauki przez

uczęszczanie do publicznej lub niepublicznej szkoły ponadgimnazjalnej albo w formach

pozaszkolnych, często nie z własnej winy. Prowadzi to do: braku wystarczającego

wykształcenia, braku kwalifikacji zawodowych, a w konsekwencji do gorszego startu

życiowego młodzieży i bycia obywatelami drugiej kategorii.

Poruszone zagadnienia nie wyczerpują oczywiście długiej listy spraw związanych z

przestrzeganiem praw człowieka w szkole. Sygnalizują jednak wagę problemu.

Opracowali:

mgr Krzysztof Lewandowski

mgr Przemysław Strzelczyk

mgr Dariusz Wysokiński

Prawa dziecka w szkole

Bibliografia

1. Głosy młodych. Badanie opinii dzieci i młodzieży.

UNICEF, Warszawa 2001

2. Konferencja;Współpraca lokalna w celu zapobiegania i zwalczania przemocy w szkole;

zorganizowana w Strasburgu w dniu 2-4 grudnia 2002 roku; sprawozdanie.

3. Konstytucja RP. Art.72 ust.74

4. Moje prawa. Konwencja Praw Dziecka. Biblioteka Komitetu Praw Dziecka, Warszawa

1994

5. Rzecznik Praw Dziecka. Biuro Rzecznika Praw Dziecka, Warszawa 2001

6. Świat przyjazny dzieciom. Polski Komitet Narodowy UNICEF, Warszawa 2002

7. Ustawa z dnia 6 stycznia 2000 roku o Rzeczniku Praw Dziecka

Prawa dziecka w szkole

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: