skale_gamy_tonacje.pdf
(
196 KB
)
Pobierz
skale_gamy_tonacje
Skale, gamy i tonacje…
Nasze rozwaŜania na tematy skal gam i tonacji rozpocznijmy od przytoczenia poszczególnych
definicji i przeanalizowania ich.
Skala
(z włoskiego
schody, drabina
) – skala muzyczna to stały układ stosunków
interwałowych stanowiący bezpośrednią podstawę tworzenia i wykonywania muzyki.
Często takŜe rozumie się skalę jako uporządkowany pod względem wysokości zbiór
dźwięków.
Jeszcze jedna definicja:
Skala
- układ dźwięków w oktawie uszeregowanych według zasad, na jakich zbudowana jest
dana skala. Kolejne dźwięki skali oznacza się cyframi rzymskimi, tworząc stopnie. ZaleŜnie
od rodzaju skali, kaŜdy stopień pełni inną funkcję. Skale mogą być budowane w kierunku
wznoszącym (od najniŜszego dźwięku do najwyŜszego) lub opadającym (od najwyŜszego
do najniŜszego).
Gama
– następstwo dźwięków uporządkowanych wg stosunków interwałowych właściwych
dla określonej skali w systemie dur – moll. Jeśli przyjmie się skalę za zbiór dźwięków
uporządkowanych pod względem wysokości, gamę moŜna uwaŜać za transpozycję skali
(durowej, molowej i ich odmian); na podstawie jednej skali moŜna w stroju równomiernie
temperowanym zbudować 12 róŜnych gam o tym samym układzie interwałów,
lecz odmiennym składzie dźwięków.
Jeszcze jedna definicja:
Gama
- jest to skala muzyczna w systemie dur-moll, zaczynająca się od danego dźwięku.
Tonacja
– w systemie dur - moll ogół bezpośrednich i pośrednich związków funkcyjnych
wyznaczonych w materiale dźwiękowym przez dowolnie wybrany dźwięk centralny zwany
toniką. Podobnie jak w przypadku gam wyróŜnia się tonacje durowe, molowe i ich odmiany;
np. ogół wspomnianych związków funkcyjnych w materiale gamy C – dur nazywany jest
tonacją C – dur.
Jeszcze jedna definicja:
Tonacj
ą nazywamy podstawę melodyczną-harmoniczną utworu, wyznaczona przez związki
funkcyjne między dźwiękami i akordami danej gamy durowej lub molowej. Mówimy
wówczas iŜ utwór muzyczny jest utrzymany w tonacji np. G-dur (G major), As-dur
(As major). Tonacja majorowe oznaczamy wielkimi literami (A-dur, E-dur) a tonacje
minorowe małymi (h-moll, c-moll).
Podsumowując nasze definicje i przekładając je na bardziej przyjazny język moŜemy
powiedzieć, Ŝe: skala to szereg następujących po sobie dźwięków w obrębie oktawy.
Pamiętać naleŜy takŜe, Ŝe skale mogą być wznoszące i opadające. Gama zaś jest skalą durową
lub molową zaczynającą się od odpowiedniego dźwięku. Czyli gama to skala doprecyzowana
w kwestii pierwszego dźwięku czyli toniki. Gdy zaś mówimy o tonacji mamy na myśli
zaleŜności melodyczne i harmoniczne wszystkich dźwięków gamy wobec pierwszego
jej stopnia czyli toniki.
Zacznijmy zatem poszczególne omawianie szczegółów tych trzech definicji:
Skala
Troszkę skalowej historii
☺
Najstarsze skale muzyczne
Obserwując pieśni pierwotnych ludów oraz najstarsze zabytki muzyki ludowej moŜna
załoŜyć, Ŝe muzyka pierwotna opierała się na skalach dwu- lub trzydźwiękowych.
Stare kultury azjatyckie (Chiny, Japonia) wypracowały skalę pięciotonową tzw. pentatonikę.
Występuje ona równieŜ w europejskiej muzyce ludowej. Skale takie sporadycznie są uŜywane
równieŜ w artystycznej muzyce europejskiej, gdy kompozytorowi zaleŜy na stylistyce
orientalnej. W Etiudzie Ges-dur z op.10 Fryderyka Chopina występuje redukcja skali durowej
do pentatoniki, wynikająca z załoŜeń technicznych (etiuda napisana została na czarne
klawisze). Na pentatonice opiera się takŜe wiele utworów współczesnej muzyki rozrywkowej
- bardzo chętnie jest stosowana w bluesie, skąd przeszła do kolejnych powstających
gatunków.
Kolejnym etapem w rozwoju muzyki była staroŜytne
skale greckie:
Nazywane teŜ starogreckimi. Antyczna kultura muzyczna wykształciła system skal
siedmiostopniowych, których nazwy pochodzą od plemion greckich. W systemie skal
greckich były trzy główne skale, z których kaŜda posiadała dwie poboczne (poprzedzone
przedrostkami hyper- i hypo-). Przedrostki
hyper
[gr. nad] oraz
hypo
[gr. pod] dodawane do
nazw skal starogreckich, oznaczały skale połoŜone o kwintę (pięć stopni) wyŜej i o kwintę
niŜej. Skale greckie budowano w kierunku opadającym.
Skale greckie:
·
skala dorycka
·
skala hyperdorycka (miksolidyjska)
·
skala hypodorycka (eolska)
·
skala frygijska
·
skala hyperfrygijska (lokrycka)
·
skala hypofrygijska (jońska)
·
skala lidyjska
·
skala hyperlidyjska
·
skala hypolidyjska
Przykład:
Skala dorycka
grecka lub nazywana starogrecką to jedna z trzech skal muzycznych
uŜywanych w staroŜytnej Grecji, zaczynająca się od dźwięku e
1
. Jest skalą siedmiostopniową.
Charakterystyczną jej cechą jest opadający kierunek dźwięków. Dzieli się na tetrachordy.
Tetrachord diatoniczny dorycki zbudowany jest kolejno z: sekundy wielkiej, sekundy
wielkiej, sekundy małej.
Skala dorycka ma dwie skale poboczne: hypodorycką i hyperdorycką.
Jej nazwa pochodzi od greckiego plemienia Dorów.
Rys. 1.
Grecka skala dorycka.
W średniowieczu skalą dorycką nazywano zupełnie inną skalę zaczynającą się od dźwięku d.
Była to jedna ze skal modalnych (kościelnych).
Kolejny etap to skale kościelne, które w konsekwencji dały początek współcześnie uŜywanym
skalom molowym i durowym.
Skale ko
ś
cielne
Nazywane inaczej średniowiecznymi lub modalnymi. Są to siedmiostopniowe skale powstałe
w średniowieczu. Budowę tetrachordową oraz nazwy wzięły od skal greckich. Budowane
były od dźwięku najniŜszego do najwyŜszego.
·
skala dorycka kościelna (authentus protus)
·
skala hypodorycka kościelna (plagius proti)
·
skala frygijska kościelna (authentus deuterus)
·
skala hypofrygijska kościelna (plagius deuteri)
·
skala lidyjska kościelna (authentus tritus)
·
skala hypolidyjska kościelna (plagius triti)
·
skala miksolidyjska kościelna (authentus tetrardus)
·
skala hypomiksolidyjska kościelna (plagius tetrardi)
Przykłady:
Skala dorycka ko
ś
cielna
- siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana
w średniowieczu w celach sakralnych. Skala współcześnie nie jest uŜywana. Dobrymi
przykładami skali doryckiej jest Bogurodzica.
Skala eolska ko
ś
cielna
- siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana w średniowieczu
w celach sakralnych. Skala współcześnie nie jest uŜywana. Na jej bazie powstała
współcześnie uŜywana skala molowa.
Skala eolska ko
ś
cielna
- siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana w średniowieczu
w celach sakralnych. Skala współcześnie nie jest uŜywana.
Skala lidyjska ko
ś
cielna
- siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana w średniowieczu
w celach sakralnych. Obecnie moŜna ją usłyszeć w utworach polskich górali.
Skala hypolidyjska ko
ś
cielna
(jońska) - siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana
w średniowieczu w celach sakralnych. Współcześnie nie jest uŜywana, na jej bazie powstała
uŜywana obecnie skala durowa.
W traktacie Glarenausa p.t. "Dodekachordon" z 1547r. skala o zakresie c1~c2 uznana została
jako skala autentyczna pod nazwą "jońska" a skala o zakresie a~a1 jako skala autentyczna pod
nazwą "eolska" i wraz ze swymi odmianami plagalnymi uzupełniły system 8 modi do systemu
obejmującego 12 skal kościelnych.
Skala miksolidyjska ko
ś
cielna
- siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana
w średniowieczu w celach sakralnych. Skala współcześnie nie jest uŜywana.
Czas na współczesno
ść
czyli skale durowe i molowe oraz ich odmiany:
Współczesne skale muzyczne oparte na systemie temperowanym wykształciły si
ę
w okresie
baroku (XVII/XVIII wiek). Powstały wtedy siedmiostopniowe skale durowe i molowe, na
których opiera si
ę
system tonalny z 24 tonacjami (12 dur i 12 moll). Na przełomie XIX/XX
wieku wykształciły si
ę
skale pozbawione o
ś
rodka tonalnego: sze
ś
ciostopniowa skala
całotonowa oraz dwunastostopniowa skala dwunastod
ź
wi
ę
kowa (dodekafonia).
Skala durowa
(majorowa) to skala siedmiostopniowa z półtonami między III a IV i VII a
VIII stopniem.
Skala durowa zbudowana jest z dwóch identycznych tetrachordów o strukturze dwóch całych
tonów i półtonu [1 + 1 + 1/2].
Rozró
Ŝ
niamy skale durowe:
·
skala durowa naturalna
– półtony występują pomiędzy III i IV stopniem oraz VII i
VIII stopniem skali.
·
skala durowa harmoniczna
- półtony występują pomiędzy III i IV , V i VI oraz VII i
VIII stopniem skali. Pomiędzy VI i VII stopniem skali mam 1,5 tonu czyli odległość
sekundy zwiększonej.
Plik z chomika:
m981
Inne pliki z tego folderu:
Arban Complete Method for Trumpet(1).pdf
(13233 KB)
ETIUDY NA TRĄBKĘ(1).pdf
(6058 KB)
cisza.pdf
(115 KB)
Caccini Ave Maria.pdf
(30 KB)
Beas Flat solo.pdf
(71 KB)
Inne foldery tego chomika:
_ Kurs. Feynmana wykłady z fizyki
Arthur Schopenhauer
Auschwitz
BUDDYZM ZEN
Dokumenty Soborów Powszechnych
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin