Państwowa Inspekcja Pracy

Departament Prewencji

Badanie okoliczności i przyczyn

wypadków przy pracy

oraz zdarzeń potencjalnie wypadkowych

Objaśnienia do wypełniania ankiety z kontroli

tematów 01A, 01B i 01 C oraz meldunku GIP-Mw

(obowiązuje od 1 stycznia 2006 r.)

Z dniem 1.01.2005 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 8.12.2004 r. w sprawie statystycznej karty wypadku przy pracy (Dz.U. Nr 269, poz. 2672), wprowadzające nowe, zgodne z wymaganiami  Europejskiego Systemu Statystyk Wypadków przy Pracy (ESAW), zasady gromadzenia danych dotyczących wypadków przy pracy. Zmiana dotychczasowej metodologii w tym zakresie podyktowana jest koniecznością uzyskania porównywalności danych o wypadkach w skali Unii Europejskiej.

              W niniejszej instrukcji, przeznaczonej dla inspektorów pracy PIP, a opartej na tłumaczeniu materiałów opublikowanych przez Eurostat, przedstawiono ogólne zasady gromadzenia danych o wypadkach przy pracy wg systemu ESAW i stosowania służących do tego celu oznaczeń kodowych.

I. Ogólna struktura danych o wypadkach  

W systemie gromadzenia i przetwarzania danych o wypadkach Państwowej Inspekcji Pracy, bazującym na modelu statystycznym wypadku Głównego Urzędu Statystycznego, przyjęto założenie, że każdy wypadek przy pracy można potraktować jako sekwencję trzech, następujących po sobie, etapów: faza przedwypadkowa, faza wypadku oraz faza powypadkowa (rys. 1).

Czynnik materialny będący źródłem urazu

Czynnik materialny związany z czynnością wykonywaną przez poszkodowanego w chwili wypadku

Proces pracy

Czynnik materialny związany z odchyleniem

Wydarzenie będące odchyleniem od stanu normalnego

Skutki zdarzenia

Wydarzenie powodujace uraz

Miejsce powstania wypadku

Czynność wykonywana przez poszkodowanego w chwili wypadku

Faza przedwypadkowa

Faza wypadkowa

Faza powypadkowa

Rys. 1. Model statystyczny wypadku przy pracy GUS, przyjęty na podstawie Europejskiego Systemu Statystyk Wypadków przy Pracy (Eurostat).

              Oprócz wyżej podanych informacji, w systemie GUS i PIP gromadzone są dane dotyczące przyczyn wypadków – rozumianych jako nieprawidłowości prowadzące do odchylenia od normalnego przebiegu procesu, a także kontaktu człowieka z czynnikiem materialnym, który spowodował uraz. Danych dotyczących przyczyn wypadków Eurostat nie zbiera.                

              Fazę przedwypadkową tworzą okoliczności zaistniałe bezpośrednio przed wypadkiem, a zmiennymi do jej opisu są: środowisko pracy (miejsce powstania wypadku), proces pracy oraz konkretna czynność fizyczna (czynność wykonywana przez poszkodowanego w chwili wypadku).

              Fazę wypadkową tworzą dwa, następujące po sobie, ogniwa:

§   wydarzenie będące odchyleniem od stanu normalnego – ostatnie wydarzenie prowadzące do wypadku, który ma miejsce w okolicznościach scharakteryzowanych w opisie fazy przedwypadkowej;

§   wydarzenie powodujące uraz – sposób kontaktu (powstania urazu), który jest „czynnością” prowadzącą bezpośrednio do powstania urazu, będącego wynikiem odchylenia.

Faza powypadkowa – charakteryzowana jest takimi zmiennymi, jak: rodzaj urazu, umiejscowienie urazu.

System przypisuje fazie przedwypadkowej i fazie wypadku określone czynniki materialne. W fazie przedwypadkowej czynnik materialny jest związany z czynnością wykonywaną przez poszkodowanego w chwili wypadku, a w fazie wypadku: z odchyleniem i z kontaktem (wydarzeniem powodującym uraz).

Odchylenie i związany z nim czynnik materialny opisują nieoczekiwane wydarzenie lub ostatnie ogniwo łańcucha nieoczekiwanych wydarzeń, które doprowadziło do wypadku.

Kontakt – sposób powstania urazu i związany z nim czynnik materialny opisują, w jaki sposób ofiara weszła w kontakt z czynnikiem materialnym, który spowodował uraz.

              W pewnych przypadkach czynnik materialny pozostaje taki sam dla wszystkich faz zdarzenia, ale niektóre wypadki charakteryzują się występowaniem trzech całkowicie odmiennych czynników.

              informacje o wypadkach przy pracy w bazie Państwowej Inspekcji Pracy zorganizowane są w czterech następujących grupach zmiennych:

1.      Pracodawca:

-    działalność gospodarcza pracodawcy

-    wielkość zakładu (liczba pracujących)

-    lokalizacja.

2.      Poszkodowany:

-    płeć

-    wiek

-    obywatelstwo

-    status zatrudnienia

-    zawód wykonywany

-    staż na zajmowanym stanowisku pracy w zakładzie (w latach)

-    czas pracy, w jakim poszkodowany uległ wypadkowi przy pracy (nominalny czas pracy, godziny nadliczbowe, inny czas)

-    pora doby, w której poszkodowany uległ wypadkowi przy pracy (pora nocna).

3.      Skutki wypadku:

-    rodzaj urazu

-    umiejscowienie urazu

-    liczba osób poszkodowanych

-    skutki wypadku (śmierć poszkodowanego, ciężkie uszkodzenie ciała, inne skutki).

4.      Wypadek i jego przebieg:

-    położenie geograficzne wypadku

-    data wypadku

-    godzina wypadku

-    miejsce powstania wypadku

-    proces pracy

-    rodzaj miejsca wypadku

-    czynność wykonywana przez poszkodowanego w chwili wypadku

-    czynnik materialny związany z czynnością wykonywaną przez poszkodowanego w chwili wypadku

-    wydarzenie będące odchyleniem od stanu normalnego

-    czynnik materialny związany z odchyleniem

-    wydarzenie powodujące uraz

-    czynnik materialny będący źródłem urazu

-    przyczyny wypadku.

              Dane wprowadzane są do systemu za pomocą kodów cyfrowych i opisów słownych bądź samych kodów cyfrowych. 

II. Charakterystyka zmiennych i ich kodowanie 

PRACODAWCA

1. Działalność gospodarcza pracodawcy

Główna działalność oznacza najważniejszy rodzaj działalności pracodawcy pod względem największej liczby osób zatrudnionych. Działalność gospodarcza jest klasyfikowana według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), zamieszczonej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) – Dz.U. Nr 33, poz. 289 z późn. zm. (Dz.U. z 2004 r. Nr 165, poz. 1727).

2. Wielkość zakładu – liczba pracujących

Wielkość zakładu określa się na podstawie liczby pracujących. Jako pracujący traktowane są osoby wykonujące pracę przynoszącą im zarobek lub dochód. Do pracujących, w części dotyczącej badania wypadków przy pracy, zalicza się wszystkich pracujących wg stanu w dniu zaistnienia zdarzenia, bez względu na to, czy osoby te pracują również w innych jednostkach sprawozdawczych (bez osób pracujących na podstawie umowy zlecenia), a mianowicie:

              1)              osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy (tj. umowy o pracę, powołania, wyboru lub mianowania) łącznie z sezonowymi i zatrudnionymi dorywczo;

              2)              pracodawców i pracujących na własny rachunek:

a)              właścicieli i współwłaścicieli (łącznie z pomagającymi członkami ich rodzin) jednostek prowadzących działalność gospodarczą (z wyłączeniem wspólników spółek, którzy nie pracują w spółce),

b)              osoby pracujące na własny rachunek, np. osoby wykonujące wolne zawody;

              3)              agentów pracujących na podstawie umów agencyjnych i umów na warunkach zlecenia (łącznie z pomagającymi członkami ich rodzin oraz osobami zatrudnionymi przez agentów);

              4)              osoby wykonujące pracę nakładczą;

              5)              członków spółdzielni produkcji rolniczej i członków spółdzielni kółek rolniczych;

6)    duchownych pełniących obowiązki duszpasterskie.

Wielkość zakładu - klasyfikacja i oznaczenia kodowe

3. Lokalizacja

                            Do systemu PIP wprowadza się adres siedziby pracodawcy.

Poszkodowany

1. Płeć 

              W systemie PIP odpowiednią informację (pytanie 01) wprowadza się przez postawienie znaku „x” obok odpowiednich kodów: 0 – mężczyzna, 1 – kobieta. 

2. Wiek

              W systemie PIP odpowiednia informację (pytanie 02) wprowadza się przez podanie liczby lat – 2 cyfry. 

3. Obywatelstwo

              Zmienna ta w systemie PIP (pytanie 03) jest definiowana jako kraj pochodzenia poszkodowanego. Jeżeli osoba ma więcej niż jedno obywatelstwo, należy wybrać obywatelstwo kraju, w którym odnotowano wypadek. 

Obywatelstwo - klasyfikacja i oznaczenia kodowe

4. Status zatrudnienia

              ...