Rodzaje praw pokrewnych
Prawa pokrewne to rodzaj praw własności intelektualnej podobnych do praw autorskich. Chronią one głównie interesy podmiotów, dzięki którym utwory są rozpowszechniane - wykonawców utworów, producentów fonogramów i wideogramów. Źródłem praw pokrewnych nie jest twórczość autorska w rozumieniu prawa autorskiego. Prawa pokrewne powstają równolegle do praw autorskich i nie naruszają ich. Wykonywanie praw pokrewnych może się wiązać z koniecznością uzyskania wstępnej zgody uprawnionego z prawa autorskiego, jeśli łączy się z wykorzystaniem chronionych utworów.
Prawa pokrewne zgodnie z Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych obejmują:
· prawa do artystycznych wykonań
· prawa do fonogramów i wideogramów
· prawa do nadań programów
· prawa do pierwszych wydań i do wydań naukowych i krytycznych
Prawa do artystycznych wykonań
Zgodnie z art. 85 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych każde artystyczne wykonanie utworu lub dzieła sztuki ludowej, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia podlega ochronie z tytułu praw pokrewnych. W szczególności prawami tymi objęte są działania: aktorów, recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów, tancerzy, mimów i innych.
Artyście wykonawcy przysługuje wyłączne prawo do:
· ochrony dóbr osobistych dotyczących artystycznego wykonania,
· korzystania z artystycznego wykonania i rozporządzania nim na poszczególnych polach eksploatacji (w tym m.in. utrwalania, zwielokrotniania, wprowadzenia do obrotu, najmu, dzierżawy, publicznego odtwarzania i nadawania),
· wynagrodzenia za korzystanie z artystycznego wykonania.
Przepisy Ustawy stosuje się do artystycznych wykonań, które:
· dokonane zostały przez obywatela polskiego albo osobę zamieszkałą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub
· zostały ustalone po raz pierwszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lub
· zostały opublikowane po raz pierwszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lub
· są chronione na podstawie umów międzynarodowych.
Prawa do fonogramów i wideogramów
Zgodnie z art. 95 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych producentowi fonogramu lub wideogramu przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania i korzystania z fonogramu lub wideogramu w zakresie:
· zwielokrotniania określoną techniką,
· wprowadzenia do obrotu,
· najmu oraz użyczania egzemplarzy,
· publicznego udostępniania tak, by każdy mógł mieć do niego dostęp.
W przypadku nadawania, reemitowania lub odtwarzania wprowadzonego do obrotu fonogramu lub wideogramu, producentowi przysługuje prawo do wynagrodzenia.
Przepisy ustawy stosuje się do fonogramów i wideogramów:
· których producent ma na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miejsce zamieszkania lub siedzibę, lub
· których producent ma na terytorium Europejskiego Obszaru Gospodarczego miejsce zamieszkania lub siedzibę, lub
· których ochrona wynika z umów międzynarodowych.
Prawa do nadań programów
Zgodnie z art. 97 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych organizacji radiowej lub telewizyjnej przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania i korzystania ze swoich programów w zakresie:
· utrwalania,
· nadawania, w tym także przez inną organizację radiową lub telewizyjną.
Przepisy Ustawy stosuje się do nadań programów:
· organizacji radiowej i telewizyjnej, która ma siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lub
· organizacji radiowej i telewizyjnej, która ma siedzibę na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego, lub
Prawa do pierwszych wydań oraz wydań naukowych i krytycznych
Zgodnie z art. 991 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wydawcy, który jako pierwszy w sposób zgodny z prawem opublikował lub w inny sposób rozpowszechnił utwór, którego czas ochrony już wygasł, a jego egzemplarze nie były jeszcze publicznie udostępniane, przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania tym utworem i korzystania z niego na wszystkich polach eksploatacji.
Zgodnie z art. 992 Ustawy temu, kto po upływie czasu ochrony prawa autorskiego do utworu przygotował jego wydanie krytyczne lub naukowe, nie będące utworem, przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania takim wydaniem i korzystania z niego.
Obydwa powyższe przepisy stosuje się do utworów i tekstów, które ze względu na czas ich powstania lub charakter nigdy nie były objęte ochroną prawa autorskiego.
Prawa pokrewne podobnie jak autorskie prawa majątkowe są ograniczone czasowo. Prawa te wygasają po upływie:
· 50 lat od:
1. - ustalenia artystycznego wykonania (następujących po roku, w którym nastąpiło pierwsze ustalenie wykonania)
2. sporządzenia fonogramu lub wideogramu (następujących po roku, w którym został on sporządzony)
3. pierwszego nadania programu (następujących po roku, w którym nastąpiło pierwsze nadanie programu)
· 30 lat od daty publikacji wydania naukowego i krytycznego,
· 25 lat od daty pierwszego wydania lub jego rozpowszechnienia.
roxanchan