Kleszcz i choroby odkleszczowe.pdf
(
128 KB
)
Pobierz
Microsoft Word - kleszcz.doc
Kleszcz i choroby odkleszczowe
Kleszcze Ŝerują na ponad 300 gatunkach ssa
ków,ptakówigadów.
Okreszimowypajęczakispędzajągłębokopod
ściółkąleśną,natomiastwrazzewzrostemtem
peratury otoczenia (miesiące IIIIV) wzrasta
równieŜichaktywność,któratrwaaŜdokońca
jesieni (XXI). Maksimum aktywności zaleŜy
odczynnikówklimatycznychiprzebiegawEu
ropie Środkowej w dwóch fazach: w miesią
cach V/VI i IX/X. Rozprzestrzenianiu paję
czakówsprzyjająłagodnazimaiwilgotnelato.
Typowymi miejscami bytowania kleszczy,
stanowiącyminaturalneogniskainfekcji,sąob
szary przejściowe między dwoma róŜnymi ty
pamiroślinnościtj.obrzeŜalasów,szczególnie
zaśgranicelasówliściastychiiglastych,lasów
róŜnowiekowych,cechującychsięróŜnąwyso
kością, obrzeŜa lasów graniczących z łąkami,
polany,obszaryporośniętepaprociami,jeŜyna
mi,leszczyną,czarnymbzemorazinnymikrze
wamitworzącymipodszyt,zagajnikizzarośla
mi,łąkiizaroślawpobliŜurzek,stawówije
zior.KleszczepotrzebująroślinoróŜnejwyso
kości, stąd moŜna je spotkać najczęściej na
skraju lasów lub nad leśnymi drogami, gdzie
czatująnaŜywiciela.Nierzadkopojawiająsięw
parkach, zadrzewieniach oraz trawnikach, w
pobliŜusiedliskludzkich,nastrychach,wjaski
niach, piwnicach, norach, ptasich gniazdach i
dziuplach.
Larwykryjąsięwtrawach,osobnikidojrzałe
(niebezpieczne)–nawysokościokoło1,5m,na
krzewach.Wiszącnaźdźbłachtrawy,atakŜena
spodniejstronieliścikrzewówkleszcze,sątru
dnodostrzegalne,aczęstoniewidocznedlaoka
człowieka.
Kleszcze są niezwykle odporne na brak poŜy
wienia,gdyŜwytrzymujągłódprzezokreskilku
lat. Larwy i nimfy (późne stadium larwalne)
kleszczywybierająnajczęściejzwierzęta,które
moŜnazaatakowaćzwysokościnieprzekracza
jącej jednego metra, stąd często ich ofiarami
padają gryzonie. ZbliŜający się potencjalny
„posiłek” kleszcze rejestrują dzięki zmysłom,
rejestrując stęŜenie dwutlenku węgla, zmiany
Kleszcze mogą przenosić niektóre groźne dla
człowiekachorobyzakaźne,doktórychnaleŜą:
wirusowe zapalenie opon rdzeniowo
mózgowychimózgu,
krętkowica kleszczowa – borelioza z
Lyme.
Kleszczowezapaleniemózgu(kzm)
Pierwszazwymienionychchoróbjestostrąwi
rusową chorobą zakaźną wywoływaną przez
flawowirus, zbudowany z jednołańcuchowego
kwasurybonukleinowego(RNA)itrzechprote
in strukturalnych V1, V2, V3. Wirus znajduje
się w ślinie zakaŜonego kleszcza. U zakaŜo
nychpajęczakówwirusyprzenikajądoskłada
nychjajtak,Ŝenosicielstwowirusówprzenosi
sięzpokolenianapokolenie.Pomimo,iŜwirus
szybkotracizakaźnośćpoprzezwysuszenie,pa
steryzację lub przez poddanie go działaniu
środkówchemicznychalboenzymatycznych,w
naturalnychwarunkachmoŜejednakprzetrwać
wielemiesięcynp.wmlekuimaślelubwilgot
nymśrodowisku.
Spośród wielu znanych rodzajów kleszczy w
Europie,mogącychprzenosićwirusazapalenia
mózgunajwiększeznaczeniemaIxodes ricinus
naleŜący do rodziny kleszczy tarczowatych,
najbardziej rozpowszechniony kleszcz na tere
nieEuropy.Zachorowanianakzmzwiązanesą
naogółzogniskamiprzyrodniczymi,wktórych
wiruskrąŜymiędzyzwierzętami(główniemałe
gryzonie, zwierzyna leśna oraz ptaki wędrow
ne)iprzenosicielamiwirusa,którymisąklesz
cze.
temperatury–zwyklepodwyŜszoną,atakŜeza
pachnp.potu.
PookresieŜerowania,trwającymwniektórych
przypadkach nawet kilka tygodni, kleszcz od
czepiasięodswegoŜywicielaiwówczassami
ceskładająjaja,zktórychwykluwająsięlarwy,
po czym wspinają się na krzewy lub wysokie
roślinyioczekująnakolejnaofiarę.
W Polsce w ciągu ostatnich lat większość za
chorowańrejestrowanajestnaterenachendemi
cznych, czyli pnwsch. część kraju (Warmia,
Mazury i Podlasie). Zwiększoną liczbę przy
padków zachorowań zanotowano w ostatnich
latach równieŜ naMazowszu,DolnymŚląsku,
Opolszczyźnie i w Kieleckiem). W Polsce, co
roku zgłasza się przeciętnie od 181 do 267
przypadków zachorowań. Powiat Legionowski
zlokalizowanyjestnaobszarzeoniskimnara
Ŝeniunazachorowanienakzm.Dotychczasza
rejestrowano sporadyczne przypadki zachoro
wańnatęchorobę,wPowiecieLegionowskim,
wbr.dotychczas1przypadek.
objawów skórnych, stawowych, kardiologicz
nychineurologicznych.Wedługpodziałuklini
cznego,ustalonegoprzezAsbrinkiHovmarka,
wyróŜniasiędwastadiachoroby:
boreliozę wczesną
(stadium zakaŜenia
ograniczonego)–objawy:rumieńwędrują
cyichłoniaklimfocytatarnyskóryorazza
kaŜenierozsiane–objawy:rumieńwędru
jącymnogi(wtórny),wczesnaneuroborelio
za, zapalenie stawów, zapalenie mięśnia
sercowego,innezmianynarządowe;
boreliozępóźną(stadiumzakaŜeniaprzew
lekłego)–objawy:przewlekłezapalenieza
nikoweskórykończyn,neurologiczne,reu
matologiczne lub inne zmiany narządowe
utrzymującesięprzezconajmniej12mie
sięcy.
Okreswylęganiaboreliozy,objawiającejsięw
postacirumieniawędrującego,wynosiprzecięt
nieod3do30dni,jednakprzybrakurumienia
wędrującego inne objawy wczesnego stadium
zakaŜeniamogąwystąpićpowielumiesiącach,
astadiumpóźnego–nawetpokilkulatach.
Wpierwszejfaziechoroby,pokontakciezza
kaŜonym kleszczem, w miejscu lub pobliŜu
punktuukłuciatworzysięzmianaskórna–tzw.
rumieńwędrujący.Występujeonuokołopo
łowypacjentów,udorosłychnajczęściejzloka
lizowanyjestnakończynachitułowiu,udzieci
–nagłowieiszyi.Napoczątkujesttoczerwo
na grudka bądź plamka powiększająca się ob
wodowo,czemutowarzyszycentralnebladnię
cieitworzeniesięwokółniejpierścienia–ob
rączkirumieniowatej(12cm).Tworzeniuoraz
powiększaniu rumienia mogą towarzyszyć:
miejscowoświądipieczenieskórylubobjawy
ogólne tj. męczliwość, gorączka, bóle głowy,
mięśniistawów,miejscowalimfadenopatia,za
burzeniaczuciaikołatanieserca.
Rumieńustępujesamoistnie,niepozostawiając
śladu,pook.4tygodniach.Uokoło1%cho
rych po kilku tygodniach a nawet miesiącach
(do10miesięcy)odkontaktuzzakaŜonympa
jęczakiempowstaje,zwyklepojedynczazmiana
skórna – sinoczerwona grudka lub guzek o
średnicy 15 mm, umiejscowiona na płatkach
usznych,brodawkachiotoczkachsutkowych,a
takŜemosznie.
Krętkowicakleszczowa–boreliozazLyme
Drugą groźną chorobą zakaźną przenoszoną
przezkleszczejestboreliozazLyme(krętko
wica kleszczowa). Jest to przewlekła, wielo
układowa choroba odzwierzęca wywoływana
przezbakterięspiralną(krętek)Borreliaburg
dorferisensulato(Bb)orazB.gariniiiB.afze
lii.KrętkiBbsąprzenoszonenaludziprzezkle
szczezgatunku Ixodes,wnaszymkrajuprzez
Ixodes ricinus.Rezerwuarembakteriisąprzede
wszystkimdrobnegryzoniezrodzinynorniko
watych i myszowatych, ale równieŜ inne wol
noŜyjącezwierzętatj.jelenie,sarny,wilkioraz
domowe – psy, konie, owce i krowy, a takŜe
ptaki,takiejakjaskółkiczygołębie.DozakaŜe
niadochodzipodczasbezpośredniegokontaktu
zakaŜonego kleszcza z człowiekiem i przedo
staniasięjegoślinylubwymiocinprzezskórę
Ŝywiciela.UwaŜasię,ŜedozakaŜeniadochodzi
wówczas, gdy kleszcznosiciel przebywa w
skórze człowieka od 36 do 48 godzin, stąd
szybkie pozbycie się intruza zmniejsza moŜli
wość zakaŜenia. Najczęściej do zakaŜenia do
chodzipodczaskontaktuczłowiekaznimfami
wyrośniętymilarwamikleszcza,będącyminaj
bardziej agresywnymi formami rozwojowymi
(1020razywięcejkrętkówniŜwpozostałych
stadiach rozwojowych pajęczaka). Najwięcej
zachorowańnotowanychjestwokresieŜerowa
nianimftj.odmajadosierpnia.
Boreliozajestprzewlekłąwielofazowąchorobą
układową,charakteryzującąsięwystępowaniem
Nieleczony chłoniak limfocytarny skóry moŜe
utrzymywaćsięnawetprzezkilkalat.
Kolejnym objawem chorobowym w fazie sta
diumwczesnejboreliozy–zakaŜeniarozsiane
gojest
rumieńwędrującymnogi
,czyliliczne
zmianyskórneocharakterzerumieniawędrują
cego,którymmogątowarzyszyćliczneobjawy
ogólne tj. bóle głowy, bóle mięśniowostawo
we,sztywnośćkarkuiogólneosłabienie.
Następnie, najczęściej na dystalnychczęściach
kończyn pojawia się sinoczerwona zapalna
zmiana skórna o charakterze ciastowatego
obrzęku,którapokilkulatachprzekształcasię
w zmianę zanikową. Dotyczy to głównie na
skórka,którystajesiębardziejcienki,łatwodo
chodzi do jego urazów i powstawania trudno
gojącychsięowrzodzeń.Ponadto,pojawiająsię
neuropatie obwodowe, a takŜe bóle mięśnio
wokostne, nawracające zapalenia stawów,
głównie kolanowych, ale teŜ łokciowych, sko
kowych i biodrowych, rzadko zwichnięcia,
zwłaszczawzajętychstawachdłoniistóp.
Powikłaniawprzebieguchoroby,przejawiające
sięzajęciemwęzłówchłonnych,sercaorazmó
zgu,zdarzająsięrzadko.
ZmianywukładziekrąŜenia,przejawiającesię
omdleniami,kołataniemserca,bólamiwklatce
piersiowej, pojawiają się u ok. 48 % pacjen
tów,zazwyczajpokilkutygodniachodzakaŜe
nia. Zwykle zmianyw układzie krąŜenia ustę
pująszybko,maksymalniepo6tygodniach,bez
następstw, jednak u około 5 %chorych zabu
rzeniarytmusercanieustępującałkowicie(mo
gąprowadzićdozapaleniamięśniasercowego).
Objawami wczesnej neuroboreliozy są sen
nośćiłatwamęczliwość,atakŜeporaŜeniener
wu twarzowego. Choroba ujawnia się zwykle
pod postacią limfocytarnego zapalenia mózgu,
zapalenia nerwów czaszkowych lub zapalenia
korzeninerwowych.
Późna neuroborelioza to zmiany w układzie
nerwowym,utrzymującesięlubujawniającepo
roku od pierwszych objawów choroby. Mogą
dotyczyć zarówno centralnego, jak i obwodo
wego układu nerwowego. Mogą przyjmować
róŜnąpostać,awprzebieguneuroboreliozyob
serwowane są takŜe zespoły otępienne, depre
syjne, psychotyczne, pseudoguzowe, poraŜenia
spastyczne, niedowłady, upośledzenie czynno
ści zwieraczy. Zmiany w móŜdŜku mogą pro
wadzićdozaburzeńrównowagiichodu,nato
miastwobwodowymukładzienerwowymnaj
częściejdochodzidopolineuropatiiczuciowejz
poraŜeniamispastycznymi,bólamikorzeniowy
mi,nietrzymaniemmoczu.
Nierozpoznana borelioza moŜeprowadzić do
poraŜeniakończyn,demencjiinieodwracalnych
zmianwnerwach.
Z danych WSSE wynika, Ŝe z roku na rok
wzrastaliczbachorychnaboreliozę:
w1999r.liczbatanieprzekraczałatysiąca,
w2004r.zarejestrowanojuŜblisko4tysią
cezachorowań.
Niestety, brak jest szczepionki chroniącej lu
dziprzedtąchorobą,pozostajeprofilaktyka.
Leczenieboreliozyprowadzonejestgłównieza
pomocąantybiotyków.
W pierwszej fazie choroby (borelioza wczes
na) większość klinicystów zaleca stosowanie
penicylin półsyntetycznych oraz antybiotyków
zgrupytetracyklin(amoxycylina, doxycyclina)
wokresie2130dni.
W późniejszej fazie choroby (późna bore
lioza),przyleczeniuneuroboreliozystosowane
są antybiotyki – cefalosporyny III generacji w
okresie3040dni,natomiastwostrymokresie
choroby stosuje się dodatkowo leczenie obja
wowe–przeciwobrzękowe.
PoniŜejzamieszczonychjestkilkaporad,które
wartostosowaćwpraktyce:
nosić odpowiednią odzieŜ w lesie, zakry
wającąjaknajwięcejczęściciała.Typowy
mi miejscamiukąszeniauczłowiekaprzez
kleszcze są: głowa, uszy, miejsca zgięcia
duŜychstawów,ręceinogi.Ślinapajęczaka
posiada właściwości znieczulające, stąd
ukąszeniazwykleniesązauwaŜoneZaleca
się podczas przebywania w miejscach po
tencjalnego występowania kleszczy nosze
nie długich spodni, wysokiego obuwia,
odzieŜyzakrywającejgłowę,kark,ramiona
aŜ po nadgarstki – koszulę z długimręka
wemiczapkę.
wjaknajszybszymczasieusunąćkleszcza
zeskóry.PopobyciewlesienaleŜydokład
nie obejrzeć całe ciało. Kleszcza naleŜy
usunąćbardzodelikatnie,ujmującgopęsetą
jaknajbardziejzprzodu,małegonajłatwiej
chwycićzagłówkę,poczymwyciągnąćgo
prosto, bez kręcenia. NaleŜy uwaŜać, aby
niezgnieśćkleszcza,poniewaŜmoŜnaspo
wodować wyciśnięcie jego zawartości do
ciała.Błędemjestsmarowaniekleszczatłu
szczem,np.masłem,gdyŜspowodujetopo
draŜnienie pajęczaka i szybsze zwymioto
waniewyssanejkrwi,awrezultaciepoten
cjalne zainfekowanie człowieka wirusem.
Po usunięciu intruza naleŜy niezwłocznie
zdezynfekowaćmiejscaukłucia.Wprzypa
dku,gdynieudałonamsięwyjąćkleszcza
wcałości(np.częstymprzypadkiemjestpo
zostawienie główki pasoŜyta), bądź utrzy
mywania się zaczerwienienia lub pojawie
niasięinnychniepokojącychnasobjawów,
naleŜy zgłosić się jak najszybciej do leka
rzachirurga.Kleszczpowbiciusięwskórę
zaczynassaćkrewdopieropook.12godzi
nach, stąd tak istotne jest jak najszybsze
usunięcie niepoŜądanego intruza. – stoso
waćśrodkiodstraszającekleszcze.Wapte
kachsąpowszechniedostępnerepelentyod
straszające kleszcze, którymi naleŜy sprys
kaćodkryteczęściciałaprzedwizytąwle
sie, bądź innych potencjalnych rejonach
występowaniakleszczy.
przedspoŜyciemgotowaćmlekopochodzą
ce od krów, kóz i owiec, gdyŜ moŜe ono
zawierać wirusa kleszczowego zapalenia
mózgu, jeśli pochodzi od zainfekowanych
zwierząt W naszym kraju wystąpiły trzy
ogniska kzm, rozprzestrzeniające się drogą
pokarmową przez picie mleka zakaŜonych
krów(woj.olsztyńskie–1974r.)orazmle
ka koziego (woj. kieleckie – 1995 r., woj.
wrocławskie–1996r.)
unikaćdłuŜszegopobytuwrejonachwys
tępowania zakaŜonych kleszczy. WPowia
towychStacjachSanitarnoEpidemiologicz
nychprowadzonesąrejestryzachorowańna
kleszczowezapalenieoponmózgowordze
niowych i mózgu, stąd moŜna uzyskać
wszelkie informacje dotyczące zagadnienia
kleszczyichoróbznimizwiązanychprzed
planowanym, dłuŜszym pobytem w intere
sującymnasmiejscuPolski.
stosować szczepienia ochronne przeciw
kleszczowemu zapaleniu opon mózgowo
rdzeniowych i mózgu. Powinni zaszczepić
się ludzie mający szczególnie częsty kon
takt z lasem i innymi miejscami występo
waniapajęczakówtj.pracownicyrolnictwa
i leśnictwa, myśliwi, wędkarze, zbieracze
grzybóworazinnychowocówrunaleśnego
takiegojakjagody,ludziespędzającyduŜo
czasunaobszarachłąkilasów,dzieciprze
bywającenaobozachikoloniachwmiejs
cachzalesionych.Szczepionkauodparniana
okres3lat.
PowyŜsze środki bezpieczeństwa nie wyelimi
nującałkowiciegroźbyzachorowańnachoroby
zakaźneprzenoszoneprzezkleszcze,jednakw
znacznymstopniująograniczą.
Felietonniesygnowanyzestrony:PowiatLegionowski,Oficjalnyserwisinformacyjny,zmarca2006
http://www.powiatlegionowski.pl
[składikorekta–H.]
Plik z chomika:
Arek_TII
Inne pliki z tego folderu:
ratuneczki.pdf
(6525 KB)
1_pomoc_rany.pdf
(351 KB)
5_3_5_2a.pdf
(457 KB)
5_3_1_0b.pdf
(1570 KB)
5_3_1_0a.pdf
(952 KB)
Inne foldery tego chomika:
DOC
Filmiki
Podstawowe zabiegi resuscytacyjne
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin