Dworzecki Jacek Kluby sportowe PP.pdf
(
230 KB
)
Pobierz
Teka Kom. Hist. OL PAN, 2006, 1, 222–232
KLUBY SPORTOWE POLICJI PAÑSTWOWEJ
W OKRESIE II RZECZYPOSPOLITEJ
Kluby sportowe policji pañstwowej w okresie II Rzeczypospolitej
Jacek Dworzecki
Zak³ad Historii Kultury Fizycznej
Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach
Streszczenie.
Policyjne Kluby Sportowe funkcjonowa³y w odrodzonej Polsce przy wszystkich
wiêkszych jednostkach Policji Pañstwowej. Zajmowa³y siê propagowaniem wychowania fizycz-
nego, a tak¿e rywalizacj¹ sportow¹ wœród funkcjonariuszy policji. W okresie miêdzywojennym
istnia³o kilkadziesi¹t policyjnych PKS-ów usytuowanych w XVI okrêgach, na jakie podzielona
by³a organizacja terenowa policji pañstwowej oraz w autonomicznym okrêgu Policji Województwa
Œl¹skiego. Cz³onkami klubów byli w przewa¿aj¹cej wiêkszoœci policjanci, a prawid³owe funk-
cjonowanie zapewnia³y regularne dotacje z bud¿etów policji, jednostek samorz¹du terytorialnego
oraz sk³adek cz³onkowskich. Sport odgrywa³ znacz¹c¹ rolê w organach porz¹dku i bezpieczeñstwa
publicznego II Rzeczypospolitej.
S³owa kluczowe:
Policyjny Klub Sportowy, Zawody Sportowe Policji Pañstwowej, Pañstwowa
Odznaka Sprawnoœci Fizycznej.
Ustawa o policji z dnia 24 lipca 1919 r. wprowadzi³a w ¿ycie funkcjono-
wanie jednostek policji na terenie ca³ego kraju. Zgodnie z liter¹ ustawy Policja
Pañstwowa by³a pañstwow¹ organizacj¹ s³u¿by bezpieczeñstwa, której zadanie
stanowi³a ochrona bezpieczeñstwa, spokoju i porz¹dku publicznego w Polsce.
Organizacja policji zosta³a dostosowana do podzia³u s¹dowego kraju. W³adzê
naczeln¹ pe³ni³ komendant g³ówny zale¿ny bezpoœrednio od ministra spraw
wewnêtrznych. Na szczeblu województwa dzia³a³y komendy okrêgowe, pomimo
¿e nie istnia³a wówczas administracja wojewódzka powo³ana dopiero ustaw¹
z 2 sierpnia 1919 r. Na terenie powiatu funkcjonowa³y komendy powiatowe
policji. Ponadto istnia³y jednostki policyjne równorzêdne komendom powia-
towym w miastach wydzielonych. Najmniejszymi komórkami by³y komisariaty,
obejmuj¹ce ca³e miasto lub jego dzielnice, oraz posterunki, dzia³aj¹ce na terenie
gminy, jej czêœci lub kilku gmin
1
.
1
A. Misiuk,
Policja Pañstwowa 1919–1939
, PWN, Warszawa 1996, s. 21, 22.
KLUBY SPORTOWE POLICJI PAÑSTWOWEJ W OKRESIE II RZECZYPOSPOLITEJ
223
Z inicjatywy Komendy G³ównej Policji w Warszawie, od 1924 r. na
ziemiach polskich zaczêto tworzyæ przy jednostkach policji prosportowe organi-
zacje zajmuj¹ce siê dzia³alnoœci¹ ukierunkowan¹ na sport masowy maj¹cy m.in.
podnosiæ sprawnoœæ ogóln¹ funkcjonariuszy policji
2
. W b³yskawicznym tempie
powstawa³y Policyjne Kluby Sportowe, Ogniska Sportowe Policji Pañstwowej
czy te¿ Ko³a Sportowe Rodzin Policyjnych. Zrzesza³y tysi¹ce zawodników,
dzia³aczy, cz³onków. Na pocz¹tku tworzone dla policjantów w ci¹gu kolejnych
lat istnienia coraz bardziej otwiera³y siê na zewn¹trz.
Zdaj¹c sobie sprawê z koniecznoœci podnoszenia ogólnej sprawnoœci
fizycznej przez policjantów, kierownictwo polskiej policji stara³o siê tworzyæ
jak najlepsze warunki do uprawiania sportu przez swoich podw³adnych. B³ysk-
awicznie postêpuj¹ca technicyzacja kraju sprawia³a, ¿e policjanci musieli byæ
coraz sprawniejsi fizycznie, aby dotrzymaæ kroku przestêpcom
3
.
Oprócz wyposa¿ania w sprzêt i œrodki do walki z przestêpczoœci¹, trzeba
by³o rozbudowaæ policyjn¹ bazê sportow¹. Pocz¹tki by³y trudne. Brakowa³o
œrodków finansowych do realizacji przyjêtych za³o¿eñ. Problem ten stopniowo
rozwi¹zywano poprzez wykorzystanie œrodków wygospodarowanych ze sk³adek
cz³onkowskich pochodz¹cych od zawodników i dzia³aczy Policyjnych Klubów
Sportowych. Z czasem bud¿et polskiej policji zacz¹³ siê klarowaæ i powoli
pojawia³y siê œrodki finansowe przeznaczone na dzia³alnoœæ prosportow¹. Wobec
tego „zrywu” polskich policjantów nie pozosta³y obojêtne organizacje samo-
rz¹dowe i wojewódzkie, które równie¿ ze swoich bud¿etów przyznawa³y dotacje
pieniê¿ne wykorzystywane przez Policyjne Kluby Sportowe
4
.
W okresie od utworzenia Policji Pañstwowej do wybuchu II wojny œwia-
towej na terenach II Rzeczypospolitej funkcjonowa³o kilkadziesi¹t wiêkszych
lub mniejszych PKS-ów. Niektóre z nich zakoñczy³y swoj¹ dzia³alnoœæ z chwil¹
wybuchu II wojny œwiatowej, nie odradzaj¹c siê w powojennej rzeczywistoœci.
Inne z oczywistych wzglêdów nie kontynuowa³y swojej dzia³alnoœci wraz
z wcieleniem terenów, na których siê znajdowa³y do Zwi¹zku Radzieckiego.
Przeró¿ne by³y dziedziny sportu jakie uprawiano w PKS-ach: narciarstwo,
lekkoatletyka, ciê¿koatletyka, zapasy, p³ywanie, strzelectwo, kolarstwo, tenis,
kajakarstwo, sporty motorowe, gimnastyka, hippika, szachy, boks. Przede wszyst-
kim nale¿y wymieniæ te Policyjne Kluby Sportowe, o których by³o najg³oœniej
w okresie dwudziestolecia miêdzywojennego. Skalê rozpiêtoœci dzia³aj¹cych
PKS-ów na terenach II Rzeczypospolitej, przedstawia mapa organizacji terenowej
policji pañstwowej na dzieñ 1 kwietnia 1939 r.
5
W tym czasie funkcjonowa³o 16 okrêgów z jednostkami nadrzêdnymi
sprawuj¹cymi niejako nadzór nad pomniejszymi posterunkami, komisariatami
2
Kalendarzyk Policji Województwa Œl¹skiego
(KPWŒ), Katowice 1924, s. 162.
3
„Na Posterunku” Warszawa 1926, nr 9, s. 172.
4
Tam¿e, 1928, nr 36, s. 668.
5
A. Misiuk,
Policja Pañstwowa 1919–1939
, PWN, Warszawa 1996, za³¹cznik graficzny.
224
Jacek Dworzecki
Ryc. 1. Mapa podzia³u administracyjnego Polski w 1939 r.
czy komendami na podleg³ym terenie oraz autonomiczny okrêg Policji Wo-
jewództwa Œl¹skiego.
W okrêgu I Warszawskim dzia³alnoœæ sw¹ prowadzi³y: PKS Gostynin ze
znakomitym lekkoatlet¹ specjalist¹ od marszów st. post. Lipiñskim; PKS P³ock
z sekcjami lekkoatletyczn¹; marsz – post. Nowak, post. Rajewski, post. Kar-
wowski; skok wzwy¿ – post. Jêdrzejewski oraz strzeleck¹ – post. Pucka; PKS
Sierpc z siln¹ sekcj¹ strzeleck¹ – post. Stempsiñski, przod. Wroñski, post.
Kuciñski, post. Wójcik, st. post. Kielczyk, st. przod. Kostrzyca
6
.
Okrêg II £ódzki to przede wszystkim PKS £ódŸ kierowany przez prezesa
podkom. Kistera z sekcjami: strzeleck¹ – st. post. Józef Czy¿, post. W³adys³aw
6
„Na Posterunku”, Warszawa 1926, nr 35, s. 632.
KLUBY SPORTOWE POLICJI PAÑSTWOWEJ W OKRESIE II RZECZYPOSPOLITEJ
225
Jaros, sekcja hippiczna – post. Armanowski, st. przod. Paku³a, sekcja kolarska
– post. Jan G³owacki, sekcja szermiercza – st. przod. Boles³aw Banaœ, sekcja
p³ywacka – post. Trybu³a, post. Dudek, post. Weretilczyk, oraz sekcja lekkoatle-
tyczna – st. post. Szaflik, post. Jaros, post. Weso³owski, post. Miko³ajewski;
PKS Brzeziny z sekcj¹ p³ywack¹ – post. Szczepaniak; PKS Sieradz sekcja
p³ywacka – post. Dudek, post. Wojciechowski, sekcja wioœlarska – post. Kra-
sowski, post. Jagie³³o; PKS Piotrków sekcja kolarska – post. Kawecki, post.
Przepiórka, post. Maksymowicz; PKS Opoczno; PKS Koñskie sekcja p³ywacka–
post. Baran, post. Dudziñski oraz sekcja pi³ki no¿nej; PKS Radomsko sekcja
kolarska – post. GwoŸdŸiñski, sekcja strzelecka – post. Tr¹d, post. Tarnarzewski
7
.
Okrêg III Kielecki to PKS Kielce z sekcj¹ lekkiej atletyki – sprinterzy
4×100 m sztafeta: post. Adamczyk, post. Skiba, st. post. Œliwa, przod. Wiœ-
niewski, oraz sekcj¹ boksersk¹ – post. Wójcik, st. post. Adamczyk, przod.
Kostrzewa, post. Szczepaniak; PKS Czêstochowa sekcja kolarska (ok.100 za-
wodników), sekcja pi³ki no¿nej i sekcja bokserska; PKS Zawiercie, PKS Os-
trowiec, PKS Skar¿ysko-Kamienna
8
.
Okrêg IV Lublin to PKS Lublin z sekcjami lekkiej atletyki – skok o tyczce:
post. ¯ak, marsz: post. Skwara, 100 m: post. Kulesza, post. Mateñko, dysk: post.
Foks, sekcja kolarska: post. Dyzga, sekcja strzelecka: post. Siemaszko, post.
Filemon, post. Korczak; PKS Che³m Lubelski; PKS Bia³a Podlaska, sekcja lekkiej
atletyki – marsz: post. Sztam, sekcja kolarska: st. post. Ratyñski, sekcja strze-
lecka: post. Bogdañski
9
.
Okrêg V Bia³ostocki PKS Bia³ystok „Sparta” sekcja lekkoatletyczna – 100
i 200 m sprint: post. Bernard Zas³ona, sekcja kolarska: post. Miros³aw Zielnik,
post. Alojzy Kull, post. Kazimierz Jachowski, sekcja narciarska: post. Józef
Dobara; PKS Suwa³ki
10
.
Okrêg VI Miasto Sto³eczne Warszawa PKS Warszawa prezes nadkom.
D¹browski, wiceprezes kom. Tarwid, sekcja lekkoatletyczna – 100 i 200 m sprint:
post. Kwiatkowski, 800 m – post. Pucek, 1500 m post. Kacalak, dysk, kula, m³ot:
post. Kartaszewski, oszczep: przod. Kozika, skok w dal i skok wzwy¿ przod.
Klewek, skok o tyczce: st. post. Majewski, sekcja bokserska: post. Targowski,
sekcja ciê¿koatletyczna – zapaœnicy: post. Antoni Rokita, post. W³adys³aw
Rejniak, post. Stanis³aw I³czyk, kierownik sekcji: st. przod. Mieczys³aw
Szubañski, sekcja strzelecka: post. Komar, st. post. Pitu³ej, sekcja pi³ki no¿nej
– kierownik: st. przod. Karolak, sekcja hippiczna – kierownik: nadkom. Szopa,
sekcja p³ywacka: st. przod. Tratt, post. Krawczyñski
11
.
7
Tam¿e, 1937, nr 21, s. 490.
8
Tam¿e, 1931, nr 12, s. 232.
9
Tam¿e, 1929, nr 30, s. 479.
10
Tam¿e, 1936, nr 15, s. 246.
11
„Na Posterunku”, Warszawa 1934, nr 43, s. 682.
226
Jacek Dworzecki
Okrêg VII Kraków to PKS Kraków z sekcj¹ lekkiej atletyki – sprinterzy
4×400 m: post. Czosnek, post. Janiec, post. Maniek, post. Tyrkiel; PKS Bia³a –
sekcja lekkiej atletyki – rzut granatem: post. Rutkowski; PKS Wadowice; PKS
Bochnia z sekcjami pi³ki no¿nej i sekcj¹ strzeleck¹: post. Cempna; PKS Gorlice
– sekcja strzelecka: st. post. Zabawa, sekcja lekkiej atletyki – marsze: post.
Pachom, post. Kandela, post. Puzio; PKS Tarnów
12
.
Okrêg VIII Lwowski PKS Lwów; prezes podkom. Loho-Sobolewski,
sekcja pi³ki no¿nej – kierownik: podkom. Weber, sekcja strzelecka – kierownik:
podkom. Balcer, sekcja lekkiej atletyki – post. Winnicki, post. Wójcik, post.
Begej, post. Gembaszewski, kula: post. Berneœ, zawodnicy sekcji strzeleckiej:
post. £apicki, st. post. Czyrkow, post. Prokop; PKS Jaros³aw z sekcj¹ pi³ki
no¿nej; PKS Rzeszów z sekcj¹ pi³ki no¿nej; PKS Sanok, PKS Drohobycz
13
.
Okrêg IX Tarnopolski PKS Tarnopol – zarz¹d: prezes nadkom. Zubik,
wiceprezes asp. Bigda, sekretarz asp. Zabornik, gospodarz nadkom. Sawicki,
skarbnik st. przod. Brunelik, sekcja strzelecka: st. post. Ceranowicz, post.
Cichocki, post. Dor, post. Kasprzyk, st. przod. Greczy³ko; PKS Zborów; PKS
Trembówka; PKS Borszczowa: zarz¹d – prezes przod. Kowalski, sekretarz st.
post. Radziszewski, skarbnik st. post. Duniewicz, gospodarz st. post. RaŸny,
sekcja pi³ki no¿nej – kierownik: przod. Kowalski, sekcja kolarska
14
.
Okrêg X Stanis³awowski PKS Stanis³awów: sekcja lekkiej atletyki, sekcja
pi³ki no¿nej; PKS ¯ydaczów – zarz¹d: prezes podkom. D¹browiecki, wiceprezes
st. przod. Czermak, sekretarz post. Hill, skarbnik przod. Banaœ, gospodarz przod.
Szabyñski cz³onkowie zarz¹du: przod. Denysewicz, st. przod. Adamowski, przod.
Mastalerz, st. post. Hamryszak, sekcja p³ywacka: post. Lepczyñski, post. Piecuch,
post. Wolak, st. przod. Wójcicki, przod. Potera³a, sekcja wioœlarska: post.
Kowacz, st. przod. Czermak, post. Hill; PKS Ko³omyja
15
.
Okrêg XI Poznañski PKS Poznañ sekcja lekkiej atletyki – kula: post.
Jezio³kowski; PKS Czarnków; PKS Œroda sekcja kolarska: post. B¹k, post. Zinka,
st. post. Culrowski; PKS Wrzeœnia; PKS Ko³o sekcja kolarska: post. Godzi-
szewski; PKS Leszno sekcja strzelecka – przod. Józef Koñczal; PKS Turek,
sekcja kolarska: post. Sorge, post. Franciszczak, post. Wiœniewski, sekcja p³y-
wacka: post. KaŸmierczak, post. Krajewski, sekcja lekkiej atletyki – rzut gra-
natem: post. Kleba, post. Matraszek, sekcja wioœlarska: post. Ja³kiewicz; PKS
Kalisz sekcja strzelecka: post. Domañski, st. przod. Wa³czyñski, sekcja lekkiej
atletyki: st. post. Muszyñski, post. Górski, przod. Wolny, sekcja kolarska:
st. przod. Kartasiski, sekcja wioœlarska: post. Modrzejewski, post. Ratynowski
16
.
12
Tam¿e, 1936, nr 30, s. 712.
13
Tam¿e, 1937, nr 23, s. 539.
14
Tam¿e, 1930, nr 21, s. 327.
15
Tam¿e, 1928, nr 37, s. 591.
16
„Na Posterunku”, Warszawa 1935, nr 50, s. 834.
Plik z chomika:
hermes50-1
Inne pliki z tego folderu:
Dworzecki Jacek Kluby sportowe PP.pdf
(230 KB)
Inne foldery tego chomika:
1915-1925 - 10-lecie SB powiat Bialski
1918-1939 Zawsze Wierni PP na Ziemi Słupeckiej 2012r
1947.06.24 Rechabilitacja b funkcjonariuszy PP - Zaświadczenie
2013 Służby specjalne II RP - blaski i cienie
2015 KGP - PP w fotografii 1919-1939 album
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin