CZYNNIKI%20SZKODLIWE%20cz.1.ppt[1].pdf
(
321 KB
)
Pobierz
CZYNNIKI
CZYNNIKI SZKODLIWE
DLA ZDROWIA
Czynniki szkodliwe
– wywołują określone efekty
biologiczne lub zdrowotne, które występują podczas
naraŜenia lub w okresie późniejszym, a takŜe
w następnych pokoleniach
Opracował:
mgr in
Ŝ
. Artur Bobrowski
1
2
Nara
Ŝ
enie (ekspozycja)
jest to fizyczny kontakt
Ŝywego organizmu z czynnikiem chemicznym,
fizycznym lub biologicznym wyraŜony stęŜeniami
Podział czynników szkodliwych
·
Chemiczne
·
Fizyczne
·
Biologiczne
·
Klimatyczne
3
4
Substancje niebezpieczne oznaczane s
ą
symbolem „R”
Efekt
jest to kaŜda biologiczna zmiana
w organizmie, narządzie lub tkance, spowodowana
lub związana z naraŜeniem na czynniki szkodliwe
R26
– działa bardzo toksycznie w przypadku wchłonięcia
drogami oddechowymi
R27
- działa bardzo toksycznie w przypadku kontaktu ze
skórą
R45
– moŜe być przyczyną raka
R46
– moŜe powodować dziedziczne uszkodzenia genetyczne
R61
– moŜe działać szkodliwie na płód
5
6
Czynniki chemiczne
Szkodliwa substancja chemiczna (substancja toksyczna)
jest to substancja chemiczna powodująca szkodliwe efekty
w organizmach Ŝywych.
Przez substancj
ę
chemiczn
ą
nale
Ŝ
y rozumie
ć
pierwiastki i zwi
ą
zki chemiczne oraz ich
mieszaniny, zarówno pochodzenia naturalnego,
jak i otrzymane w wyniku syntezy chemicznej
Efekty działania substancji chemicznych:
- miejscowe
- układowe
- odległe
Miejsca wyst
ę
powania w/w efektów
:
- wchłaniania
- przemian
- kumulacji
- wydalania
- w narządach o szczególnej wraŜliwości
7
8
Toksyczno
ść – zdolność do wywoływania uszkodzeńŜywych
organizmów
W zale
Ŝ
no
ś
ci od skutków wywołanych przez substancje toksyczne
rozró
Ŝ
nia si
ę
nast
ę
puj
ą
ce dawki:
Dawka nieskuteczna
– ilość substancji chemicznej nie działająca na organizm testowy
Trucizna
– substancja, która po wchłonięciu do organizmu lub
wytworzona w organizmie powoduje zaburzenie jego funkcji lub śmierć
Dawka progowa
– najmniejsza ilość substancji, która po wprowadzeniu do organizmu
wywołuje określony efekt biologiczny lub kliniczny u 5% organizmów testowych
Dawka
jest to ilość substancji chemicznej podana, pobrana lub wchłonięta
do organizmu określoną droga, warunkująca brak lub wystąpienie efektów
biologicznych, wyraŜonych odsetkiem organizmów odpowiadających na
te dawkę.
Medialna dawka skuteczna (ED
50
)
– (ED effektive dose) statystycznie obliczona
dawka substancji wywołująca określony skutek u 50% organizmów doświadczalnych
danej populacji w określonych warunkach
Bezwzgl
ę
dna dawka
ś
miertelna (LD
100
)
– (LD lethal dose) najmniejsza ilość
substancji powodująca śmierć 100% organizmów testowych
Dawka jest wyra
Ŝ
ona w jednostkach wagowych na mas
ę
lub powierzchni
ę
ciała, niekiedy dodatkowo na dob
ę
Medialna dawka
ś
miertelna (LD
50
)
– statystycznie obliczona na podstawie wyników
badań doświadczalnych ilość substancji chemicznej, która powoduje śmierć 50%
organizmów badanych po jej podaniu w określony sposób
9
10
St
ęŜ
enie
ś
miertelne (LC)
– (LC lethal concentration) stęŜenie
potencjalnie toksycznej substancji chemicznej w medium
środowiskowym, powodujące śmierć organizmów Ŝywych w określonym
czasie po naraŜeniu
Najwy
Ŝ
sze dopuszczalne st
ęŜ
enie (NDS)
– średnie waŜone, którego
oddziaływanie na pracownika w ciągu 8 – godzinnego dobowego i 42 –
godzinnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, przez okres jego
aktywności zawodowej nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego
stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń
St
ęŜ
enie
ś
miertelne medialne (LC
50
)
– statystycznie obliczone stęŜenie
substancji chemicznej w medium środowiskowym, powodujące śmierć
50% organizmów danej populacji w określonych warunkach
Najwy
Ŝ
sze dopuszczalne st
ęŜ
enie chwilowe (NDSCh)
– wartośćśrednia,
która nie moŜe się utrzymywać dłuŜej niŜ 30 minut w czasie zmiany
roboczej.
St
ęŜ
enie progowe
– najmniejsze stęŜenie lub dawka substancji
chemicznej powodująca zmiany czynności poszczególnych narządów lub
układów w organizmie, przekraczające fizjologiczne moŜliwości
adaptacyjne
Najwy
Ŝ
sze dopuszczalne st
ęŜ
enie progowe (NDSP)
– ze względu na
zagroŜenie zdrowia lub Ŝycia pracownika nie moŜe być przekroczone
w środowisku pracy w Ŝadnym momencie.
11
12
Zatrucia
Reakcja organizmu na związki toksyczne
zaleŜy od:
Ostre
–
proces chorobowy wywołany przez substancję toksyczną
wchłoniętą do organizmu w dawce jednorazowej, charakteryzujący się na
ogół duŜą dynamiką objawów klinicznych
·
Wła
ś
ciwo
ś
ci fizykochemicznych substancji
·
Drogi wchłaniania
·
Wielko
ś
ci dawki
Podostre
–
szkodliwe zmiany w organizmie występujące w sposób
mniej gwałtowny po podaniu jednorazowej lub kilkakrotnej dawki
·
Okresu nara
Ŝ
enia
·
Płci
Przewlekłe
–
proces chorobowy powstający w warunkach
przewlekłego naraŜenia na substancję toksyczną
·
Wieku
·
Stanu zdrowia
·
Czynników zewn
ę
trznych tj. temperatura, wilgotno
ść
powietrza
13
14
Działanie toksyczne
Podział substancji ze względu na toksyczność w zaleŜności od medialnej
dawki lub stęŜenia śmiertelnego wg Dyrektywy
92/32/EWG z 30 kwietnia 1992 r.
•
Niezale
Ŝ
ne
– związki chemiczne wywołują róŜne efekty lub
wykazują róŜne mechanizmy działania
•
Sumuj
ą
ce (addytywne)
– wielkość efektów lub odpowiedzi
powodowanej przez dwa lub więcej związki chemiczne jest
ilościowo równa sumie efektów lub odpowiedzi spowodowanych
przez związki chemiczne podawane pojedynczo
•
Synergiczne
– następuje potęgowanie działania toksycznego
jednego związku chemicznego przez inny związek, jednocześnie
wprowadzony
•
Antagonistyczne
– następuje osłabienie działania substancji
toksycznej występującej w obecności innego związku toksycznego
Kategoria
LD50 doustnie
(szczur)
mg/kg
LD50 na skórę
(królik)
mg/kg
LC50
inhalacyjnie
(szczur)
mg/l (4h)
Silnie
toksyczne
£
25
£
50
£
0,25
Toksyczne
25 – 200
50 – 400
0,25 – 1
Szkodliwe
200 - 2000
400 - 2000
1 – 5
15
16
·
·
·
Postać występowania substancji
chemicznych
Wchłanianie (absorpcja)
polega na wnikaniu substancji do
narządów, tkanek, komórek lub płynów ustrojowych w wyniki
transportu przez błony ustrojowe lub wprowadzenia w inny
sposób.
•
Gazy
•
Pary
•
Ciecze
•
Ciała stałe
Najwa
Ŝ
niejsze mechanizmy przenikania:
-
dyfuzja bierna
- pinocytoza
17
18
Drogi wchłaniania substancji do
organizmu:
Wchłanianie w drogach oddechowych
zale
Ŝ
y od:
•
Drogi oddechowe (inhalacyjnie)
•
Skóra (dermalnie)
•
Przewód pokarmowy
•
Drog
ą
pozajelitow
ą
– do
Ŝ
yln
ą
, dootrzewnow
ą
,
domi
ęś
niow
ą
, doskórn
ą
, podskórn
ą
, dordzeniow
ą
•
Przez jamy ciała – dospojówkowo, donosowo
- Rozpuszczalności substancji toksycznej w wodzie
- StęŜenia w powietrzu
- Wentylacji płuc
- Szybkości przemiany i wydalania szkodliwej substancji
- Stanu skupienia substancji
19
20
Plik z chomika:
zanka97
Inne pliki z tego folderu:
Analiza i ocena zagrożeń- prace kontrolne.zip
(7134 KB)
Analiza i ocena zagrożeń czynnikami szkodliwymi.ppt
(523 KB)
SUBSTANCJE NIEBEZPIECZNE.doc
(82 KB)
TRUCIZNA.jpg
(104 KB)
CZYNNIKI%20SZKODLIWE%20cz.1.ppt[1].pdf
(321 KB)
Inne foldery tego chomika:
ANALIZA STANU BHP
APTECZKI
B H P - F I L M Y
B I U R O
BADANIA LEKARSKIE
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin