zanim uderzy piorun.pdf

Zanim uderzy piorun

O tym, Ňe pioruny sĢ groŅne, wie kaŇdy krtkofalowiec. Na czym

jednak to niebezpieczeıstwo polega, a zwþaszcza jak mu zapobiec

albo je zminimalizowaę, wie juŇ duŇo mniej uŇytkownikw eteru.

Brak jest dostħpnej i przystħpnej literatury na ten temat, a raz po

raz pojawiajĢce siħ rady, Ňe naleŇy instalacjħ antenowĢ wykonaę

prawidþowo, albo urzĢdzenia wþaĻciwie uziemię , dajĢ niewiele

zwykþemu Ļmiertelnikowi, za wyjĢtkiem wywoþania pewnego

niepokoju: czy ja aby mam wszystko wykonane wþaĻciwie? A to

dlatego, Ňe stwierdzenie, iŇ coĻ trzeba wykonaę prawidþowo, gdy

nie poda siħ wyraŅnie jak to naleŇy zrobię i dlaczego, jest

stwierdzeniem pustym, nie wnoszĢcym Ňadnego praktycznego

poŇytku. Potrzebna jest niezbħdna wiedza fizyczna na temat

zjawisk, ktre nam zagraŇajĢ.

Co to jest piorun?

Piorun jest bardzo dþugĢ iskrĢ elektrycznĢ , ktrej dþugoĻę moŇe

wynosię wiele kilometrw. W iskrze tej pþynie bardzo duŇy prĢd

elektryczny pod bardzo duŇym napiħciem . PrĢdy piorunowe sĢ

zwykle rzħdu tysiħcy amperw , ale notowano wartoĻci dochodzĢce

do kilkudziesiħciu, a nawet kilkuset kiloamperw , choę zdarzaþy

siħ ásþabeÑ pioruny o natħŇeniu zaledwie 500A . RwnieŇ napiħcia,

jakie towarzyszĢ iskrze piorunowej , liczĢ siħ w dziesiĢtkach

i setkach milionw woltw . ńrdþem pioruna , a wiħc prĢdu

piorunowego , sĢ naelektryzowane chmury burzowe . Krople wody

lub pþatki Ļniegu sĢ tam elektryzowane w rŇnych procesach

fizycznych. WytrzymaþoĻę elektryczna powietrza na przebicie

(przeskok iskry) jest zmienna w zaleŇnoĻci od wielu czynnikw,

ale moŇna Ļrednio przyjĢę 1000kV/m . A wiħc jeĻli piorun powstaje

w chmurze na wysokoĻci na przykþad 1 kilometra , to þatwo

policzyę, Ňe napiħcie pioruna bħdzie 1000 milionw woltw .

W rzeczywistoĻci napiħcia te sĢ trochħ mniejsze, ale na pewno

liczĢ siħ w setkach megawoltw .

Chmurħ burzowĢ moŇna wiħc traktowaę jako potħŇny

kondensator , na ktrego okþadkach zbiera siħ þadunek elektryczny

i po przekroczeniu pewnej wartoĻci n apiħcia na takim

kondensatorze nastħpuje jego wewnħtrzne przebicie , wþaĻnie

w postaci pioruna . Przyrwnanie chmury burzowej do

kondensatora jest oczywiĻcie duŇym uproszczeniem, gdyŇ

zjawiska powstawania iskry piorunowej sĢ bardziej zþoŇone, ale

dla naszych celw moŇemy taki model przyjĢę. Czasami

kondensator powstaje wewnĢtrz chmury burzowej i mamy wtedy

wyþadowanie bezziemne , a czasami jednĢ okþadkĢ kondensatora

jest powierzchnia ziemi i wtedy mamy wyþadowanie doziemne .

Temperatura zjonizowanego gazu w kanale iskrowym moŇe

dochodzię do 40000 C . Rozszerzanie siħ gazu w tej temperaturze

oraz wielka szybkoĻę zachodzĢcych procesw, przekraczajĢca

prħdkoĻci rozchodzenia siħ dŅwiħku, powodujĢ bardzo efektowne

zjawiska akustyczne, przeraŇajĢce zresztĢ ludzi i zwierzħta od

niepamiħtnych czasw. Jedynie w niewielkiej odlegþoĻci od kanaþu

iskrowego , efekt akustyczny ma inny charakter Î jest to suchy

ostry trzask . Czas trwania wyþadowania piorunowego mierzymy

w mikrosekundach , choę czasami, przy wielokrotnym

wyþadowaniu, czas ten dochodzi nawet do sekundy . OczywiĻcie

wspomniane ekstremalnie duŇe prĢdy nie wystħpujĢ dþugo, trwajĢ

pojedyncze mikrosekundy , najwyŇej dziesiĢtki mikrosekund .

PoniŇej podajħ kilka zaleceı dla kolegw radioamatorw,

chcĢcych sobie zbudowaę nowĢ instalacjħ lub sprawdzię

istniejĢcĢ.

- W Ňadnym przypadku nie wolno podþĢczaę Ňadnych naszych

urzĢdzeı (anteny, wsporniki, kable) do uziemieı odgromowych

masztw odgromowych, przewodw odgromowych, w tym do tak

zwanych klatek Faradaya oplatajĢcych budynki . Nasze instalacje

prowadzię w odlegþoĻci co najmniej 3m od istniejĢcych urzĢdzeı

odgromowych .

- Konieczne dla naszej radiostacji uziemienia wykonaę

indywidualnie, moŇliwie z daleka od uziemieı odgromowych .

W przypadku niemoŇnoĻci wykonania wþasnego uziemienia

doþĢczyę siħ do uziemienia ochronnego wewnĢtrz budynku, jeĻli

uziemienie ochronne nie jest wsplne z uziemieniem

odgromowym . Takie bþħdy w instalacjach niestety siħ zdarzajĢ.

- Najpewniejsze uziemienie naszych urzĢdzeı jest wtedy, gdy

wszystkie przewody uziemiajĢce doprowadzone sĢ w radiostacji

do jednego punktu, od ktrego nastħpuje poþĢczenie do

indywidualnego uziomu bĢdŅ do dostħpnego uziemienia , ale

moŇliwie blisko fizycznego uziemienia , czyli poþĢczenia z ziemiĢ .

- OdþĢczanie radiostacji od anteny lub anten powinno byę

wykonane tak, aby moŇna byþo prostymi ruchami szybko dokonaę

rozþĢczenia z jednoczesnym uziemieniem Ňyþy kabla zasilajĢcego

antenħ oraz zwarciem do masy wejĻcia antenowego radiostacji .

DoĻwiadczenie uczy, Ňe gdy czynnoĻci te sĢ proste, to w chwili

koniecznoĻci zostanĢ wykonane i do tego prawidþowo. Gdy zaĻ

trzeba rozþĢczaę za kaŇdym razem wtyki od gniazd

koncentrycznych , to þatwo o czymĻ zapomnieę, a poza tym

nastħpuje szybsze zuŇycie zþĢcz bĢdŅ utrata kontaktu. RwnieŇ

ponowne wykonanie po burzy prawidþowych poþĢczeı jest

kþopotliwe i þatwo o omyþkħ.

NaleŇy doþoŇyę wszelkich staraı, w tym szukaę pomocy

fachowcw , aby nasze urzĢdzenia miaþy jak najmniejszĢ szansħ

zniszczenia i nie spowodowaþy zwiħkszenia zagroŇenia poŇarowego

czy nawet zagroŇenia Ňycia .

O beztrosce , jaka panuje wĻrd uŇytkownikw sprzħtu

nadawczego maþej mocy , niech ĻwiadczĢ choęby tylko dwa

przypadki przeze mnie zaobserwowane.

Przypadek pierwszy . Krtkofalowiec radioamator mieszkajĢcy na

1. piħtrze 8-piħtrowego wysokoĻciowca zaþoŇyþ antenħ na dachu

swego budynku, a przewd antenowy owinĢþ (aby mu wiatr nie

zerwaþ) wokþ przewodu odgromowego prowadzonego na

zewnĢtrz budynku.

Przypadek drugi . Na szczycie jednego z masztw odgromowych

chroniĢcych duŇĢ rozdzielniħ elektrycznĢ zainstalowano antenħ

UKF do radiotelefonu Î typowy GP . Byę moŇe dlatego, Ňe z takiej

wysokoĻci na pewno byþ wiħkszy zasiħg.

Komentarze pozostawiam Czytelnikom ĺR .

Na zakoıczenie chcħ zwrcię uwagħ, Ňe zjawisko uderzenia

pioruna wystħpuje z rŇnym, zmiennym prawdopodobieıstwem.

MoŇe siħ wiħc zdarzyę, Ňe czyjaĻ wadliwie wykonana instalacja nie

ulegþa, od wielu nawet lat, uszkodzeniu . Ale to tak jest, jak

z przechodzeniem ulicy na czerwonym Ļwietle. MoŇe siħ udaę, ale

jak siħ nie uda, skutki sĢ opþakane.

Konrad Jabþoıski SQ5FLT

ĺR - 11/2005

ĺwiat Radio: 25-10-2005

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: