Spirala.pdf

Spirala w Dół

Gra fabularna o uprzedzeniach i ksenofobii

Autor: Michał „Oddtail” Sporzyński

Kraków 2010

Wprowadzenie

"Spirala w Dół: gra fabularna o uprzedzeniach i

ksenofobii" jest grą nadesłaną na siedemnastą edycję

Nibykonkursu. Hasła w tej edycji to "atawizm",

"szczury", "gotyk". Zdecydowałem się na pierwsze i

ostatnie, ponieważ połączenie szczurów tak z

atawizmem, jak i z gotykiem nasuwało nieco zbyt

oczywiste rozwiązania. Co zaś da się „wycisnąć” z

pozostałych dwóch haseł?

świat, a nie jedynie skupiać się na samym świecie czy

mechanice. Potraktujcie to nie jako wykład, ale

integralny element gry.

Poza standardowymi elementami, jak opis mechaniki

czy wskazówki odnośnie prowadzenia, podręcznik

otwiera streszczenie informacji o świecie i zasadach,

a zamyka lista źródeł potencjalnej inspiracji dla

zainteresowanych graczy i Mistrzów Gry.

Koncepcja gry

"Spirala" jest systemem o atawizmach. Atawizmach,

czyli uwstecznieniu – pojawieniu się u organizmu

cech jego przodków. Istnieje też, rzadziej używane,

określenie atawizmu kulturowego, czyli nawrotu do

"bardziej prymitywnych" tendencji - wojownicze

nastawienie, struktura klanowa etc. „Spirala” bawi się

obydwoma znaczeniami tego słowa. Ze względu na

gotyckie elementy systemu, atawizm rozumiany

będzie przez pryzmat wiktoriańskiego postrzegania

rozwoju, postępu i ewolucji – będzie miał wydźwięk

wybitnie pejoratywny, jako nawrót do „prymitywnych”

cech. Innymi słowy, błędnie i z premedytacją

potraktowałem ewolucję jako rozwój od "gorszego" ku

"lepszemu", a atawizm jako krok w tył.

Dziękuję za cierpliwość przy czytaniu tego

przydługiego wstępu i zapraszam do lektury!

Uwaga!

W „Spirali” znajdziecie wiele sformułowań i idei, które

mogą razić. Silnie podkreślona jest wyższość

członków wyższych klas wiktoriańskiej Anglii nad...

absolutnie każdym i wszystkim. Gra sugeruje wielce

czarno-białą moralność i szafuje jednoznacznym i

stereotypowym wartościowaniem. Ociera się nieraz o

bigoterię, rasizm, epatuje nietolerancją i

światopoglądem „my-oni” w stopniu groteskowym. To

pewnie oczywiste, ale autor NIE podziela takich

poglądów ani nie próbuje ich promować. Gra ma

stanowić dekonstrukcję, dlatego wychodzi ze

sztucznego założenia, że „nowoczesne” i „postępowe”

społeczeństwo wiktoriańskiej Anglii automatycznie

stanowi szczyt rozwoju cywilizacji, a wszystko inne

jest w ten czy inny sposób niedoskonałe, „brudne” i

wypaczone. Gra, innymi słowy, pokazuje świat takim,

jakim chcieliby go widzieć bohaterowie graczy. We

wprowadzeniu brak miejsca na obszerniejsze

wyjaśnienie takiej decyzji – zapraszam do

przeczytania rozdziału o prowadzeniu rozgrywki.

Gotyk wydawać by się mógł hasłem bardziej

oczywistym? Niekoniecznie. Jako wielki fan gotyckich

elementó w kulturze, dopiero na studiach ze

zdumieniem dowiedziałem się, jak fałszywy obraz

klasycznego gotyku występuje w zbiorowej

świadomości. „Spirala” zbliża się do tego pierwotnego

pojęcia gotyku, jednocześnie je parodiując. Przełożyło

się to tak na logikę świata i gry, jak i - niestety - fakt,

że czytelnik nie studiujący literatury będzie

potrzebował paru niezbędnych wyjaśnień. Z góry

przepraszam mniej cierpliwych Czytelników za to, że

podręcznik będzie tłumaczył, jak grać i jak tworzyć

Póki co proszę więc zatem o jedno – NIE traktujcie tej

gry poważnie. Dziękuję.

Dwa słowa o grze

Kto?

W „Spirali” gracze wcielają się w Obcych – członków

wiktoriańskiego społeczeństwa, którzy wskutek

nieszczęśliwego wypadku poddani zostali dziwnemu

procesowi, który powoduje u nich spontaniczne

manifestacje cech ich bardziej prymitywnych

przodków. Zmiany te dotykają ich ciał, ich intelektu, a

nawet (co chyba najgorsze) ich etyki i systemu zasad

moralnych. Stopniowo, bez wyraźnej logiki, Obcy

przemieniają się z szanowanych obywateli w

stworzenia prostackie, prymitywne, a z czasem wręcz

potworne. Proces ten może przebiegać błyskawicznie

lub trwać całe dekady. Mogą zdarzać się nawroty do

normalności trwające parę chwil lub parę lat; innym

razem zmiany wstecz bywają skokowe i gwałtowne.

Jedynym stałym czynnikiem jest to, że – jak się

wydaje – nikt z Obcych nie jest nigdy całkowicie i na

resztę życia wolny od swojej dziwacznej klątwy.

Gdzie?

Świat, w jakim obracają się postacie to wiktoriańska

Anglia, przynajmniej na początku kampanii; być może

trafniej byłoby powiedzieć – wyobrażenie o

wiktoriańskiej Anglii samych Wiktorian. Jest

uporządkowany, spokojny, wszystko znajduje się na

swoim miejscu. Panuje ład narzucony przez

rozsądek, racjonalizm i moralność. Zapomnijcie o

Kubie Rozpruwaczu, Draculi, prostytucji, nędzy,

stłamszonej seksualności i hipokryzji. Elementy te są

w nim po prostu nieobecne czy też może raczej

niewidoczne. Jedynym zgrzytem jest właśnie

obecność wymienionych Obcych. Stanowią oni

niewytłumaczalny dysonans psujący idylliczną

harmonię. Co gorsza, większość Obcych zdaje sobie

z tego sprawę. Ich klątwa jest dla nich nieznośnym

ciężarem, ponieważ sprawia, że Nie Pasują. Obcość,

trzeba to wyraźnie zaznaczyć, nie jest problemem

dlatego, że wiąże się z niebezpieczeństwem,

kalectwem czy chorobą lub śmiercią; problemem jest

to, że stanowi skazę na doskonałej całości, skazą

jakiej normalny człowiek tolerować nie potrafi,

zwłaszcza u siebie samego.

dzikiej Afryce. Źródła mogą być różne, ale Obcość

pochodzi zawsze z bliskości czegoś, co prymitywne,

odrażające, niedoskonałe i podrzędne. Niektórzy

mówią, że Obcość po zbyt długim kontakcie przywiera

do każdego jak smoła. Coś w tym jest, bo to właśnie

spotkało Twojego bohatera.

Poddany procesowi, którego nie da rady zatrzymać,

Twój bohater, drogi Czytelniku, musi zmagać się z

własną Obcością. Zdecydować, czy ukrywać ją przed

światem, czy dzielić się nią z tymi, którym może

zaufać. Musi wreszcie podjąć desperacką próbę

odkrycia źródła Obcości i zwalczenia jej, zanim

będzie za późno. Taki jest ostateczny cel „Spirali”,

choć z pewnością nie jest on w żadnej mierze celem

łatwym.

Dlaczego?

Skąd biorą się Obcy? Przyczyny bywają różne.

Złowrogie eksperymenty szalonego naukowca?

Klątwa złośliwej Cyganki? Zarażenie dziwną

chorobą? Może nasz bohater jest archeologiem, który

miał styczność z artefaktami prymitywnych cywilizacji,

a może misjonarzem, który spędził zbyt wiele czasu w

Dwa słowa o mechanice

Mechanika „Spirali” posługuje się jedynie kośćmi

sześciennymi. Warto, by każdy z graczy miał około

pięciu lub więcej kości.

strona, która wyrzuciła więcej piątek – zwycięstwo jest

ewidentne, ale nie spektakularne. Jeśli nie ma też

piątek, wygrywa większa liczba czwórek – zwycięstwo

jest marginalne i zwykle konflikt ciągnie się dalej. Jeśli

żadna ze stron nie wyrzuciła żadnej szóstki, piątki ani

czwórki, lub jeśli liczba wyrzuconych szóstek jest taka

sama, mamy do czynienia z remisem.

Tak, jak w typowej grze RPG, rzuty kośćmi mają za

zadanie określić wynik działań postaci. Jednak żadne,

nawet bardzo trudne działanie nie wymaga

obowiązkowo rzutu. Bohaterowie są czarującymi

partnerami w konwersacji, wybornymi strzelacami,

zdolnymi atletami, znawcami sztuki i kulinariów.

Czego bohater by się nie podjął, udaje mu się to

automatycznie, i to w sposób opisany przez gracza,

nie zaś Mistrza Gry.

Obcość

Centralnym elementem mechaniki jest Obcość.

Każda postać gracza zaczyna z pięcioma

współczynnikami zwanymi aspektami, określającymi

różne cechy postaci. Wszystkie aspekty początkowo

mają wartość Obcości równą 0. W miarę, jak klątwa

Obcości ogarnia postać, wpływa ona coraz mocniej

na aspekty, powodując uwstecznienie bohatera.

Konfrontacja

Jedyna sytuacja, w której wymagany jest rzut, to

Konfrontacja. Następuje ona wtedy, gdy bohater musi

zmierzyć się, walczyć, wpłynąć lub w inny sposób

wchodzić w interakcję z czymś, co ma w sobie

Obcość. Jeśli coś jest prymitywne, zmierzenie się z

tym nie należy do spraw łatwych. Należy wtedy rzucić

kośćmi. Bazowo gracz rzuca trzema kostkami,

otrzymując więcej kostek, jeśli (co jest normą) w

oczywisty sposób przewyższa intelektualnie, fizycznie

i moralnie zadanie, przeciwnika czy okoliczności. Jeśli

bohater jest niefortunny i nie dorównuje poziomem

rozwoju celowi (czyli ma wyższą od niego Obcość),

sytuacja jest odwrotna – rzuca mniejszą liczbą kostek.

Maksymalna liczba kostek to 10, minimalna to 1. Aby

zadanie się powiodło, na chociaż jednej kostce musi

wypaść szóstka. Sukces nie jest stopniowany, a

Mistrz Gry zazwyczaj decyduje o efektach akcji.

Co powoduje wzrost Obcości? Wszelki kontakt z tym,

co prostackie, odrażające i prymitywne. Innymi słowy,

Obcość rodzi Obcość. Obcością jest wszystko, co nie

spełnia rygorystycznych wymogów estetycznych,

moralnych i kulturowych epoki wiktoriańskiej. Obce

jest pospólstwo, przestępcy, poganie, dzikusy,

obcokrajowcy, osoby niestabilne umysłowo, ułomne i

chore. Każdy dżentelmen czy dama boi się i czuje

odrazę do takich osób, miejsc i spraw i stara się

trzymać od nich z dala.

Oczywiście, nie każdy staje się prymitywem i

prostakiem tylko z powodu upicia się w złym

towarzystwie, wizyty we Francji czy nocy spędzonej z

prostytutką. Ba, niejeden młody człowiek w swoich

godnych pożałowania, szczenięcych latach robił

wszystkie te rzeczy każdej nocy! - a mimo to wyrósł

na porządnego obywatela. To właśnie czyni Obcych –

bohaterów graczy – tak szczególnymi. Każdy kontakt

z brudem tego świata sprawić może, że sami się

pobrudzą. Dlatego bohater gracza musi uważać na

siebie dużo, dużo bardziej i trzymać się

Jeśli ma miejsce test sporny, obie strony rzucają

kostkami – strona bardziej prymitywna (tzn. Obca) nie

otrzymuje kary, ale jej przeciwnik dostaje premię tak,

jak normalnie. Ten, kto wyrzuci więcej szóstek

wygrywa – mamy do czynienia z miażdżącym

zwycięstwem. Jeśli nikt nie wyrzucił szóstek, wygrywa

sztywniejszych zasad moralnych niż zwykli ludzie.

Mistrza Gry, zaś więcej szczegółów na ten temat

można znaleźć w rodziale dotyczącym prowadzenia

gry. Oczywiście, gracze lojalni wiktoriańskim ideałom

będą próbowali go powstrzymać, dlatego Obcy

flirtujący z Otchłanią zwykle ukrywają się z tym tak

długo, jak to tylko możliwe.

W miarę jak wzrasta Obcość, postać staje się nie

tylko coraz bardziej prymitywna, ale także mniej

skuteczna. Stąd mniejsza liczba kostek w Konfrontacji

u postaci bardziej Obcych. Celem graczy jest

utrzymać Obcość w ryzach tak długo, jak to możliwe i

w jak największym możliwym stopniu.

Talenty

Poza poziomem Obcości w pięciu aspektach, gracze

mają Talenty. Talent może oznaczać większą

zdolność do obrony przed Obcością, zdolność

dostrzegania Obcości dookoła, premie do rzutów w

określonych sytuacjach i tak dalej. Można nawet mieć

Talent, który zmienia Obcość z przekleństwa w atut!

Kto wygrał?

Przyjęło się, że w grach RPG nie ma zwycięzców i

przegranych. „Spirala” wygląda tu nieco inaczej.

Zwycięzców przygody czy kampanii jest zwykle

dwóch – pierwszy to ten spośród graczy, którego

postać najmniej uległa Obcości. Jest też druga opcja.

Choć nie jest to rekomendowane, a gracze zbyt łatwo

korzystający z tej furtki zepsują nieco drużynie

zabawę, można przejść na „Ciemną stronę Mocy” i

działać jako agent Obcości. Spośród graczy, którzy

zdecydowali się na ten krok, zwycięzcą jest ten,

którego plugawy wpływ był najsilniejszy. Ocena, który

z graczy osiągnął ten niechlubny cel należy do

Talenty są, obok (powstrzymywania) Obcości,

wyznacznikiem rozwoju postaci. Ponieważ

standardowy erpegowy model „postać staje się coraz

potężniejsza” jest w Spirali postawiony na głowie –

postacie nie ewoluują, ale (niemal dosłownie)

dewoluują – Talenty są sposobem, by choć częściowo

wynagrodzić graczom związane z tym niedogodności.

Bohaterowie

Jak wspomniano, bohaterowie są ze wszech miar

kompetentni – silni, inteligentni, pełni uroku i w ogóle

naj-. Dlatego tworzenie postaci nie polega, naturalnie,

na wyborze cech czy umiejętności. Zamiast tego

należy zarysować postać i zdecydować się, jakie

aspekty jej perfekcyjnej Mary Sue-watości zostaną

wkrótce skalane. W tym celu gracz musi wybrać pięć

aspektów postaci. Mogą one być czymkolwiek, ale

zsumowane powinny tworzyć w miarę pełny obraz

postaci. Dlatego pięć aspektów skupionych tylko na

fizycznej stronie postaci może być trochę

problematyczne.

Warunki społeczne: czarujący; aura autorytetu; dusza

towarzystwa; mistrzowski dyplomata.

Wygląd: klasyczne rysy; piękny jak Adonis; urokliwe

dziewczę; twarz nie do zapomnienia.

Ku doskonałości?

Postać początkowo ma wszystkie aspekty na

poziomie 0, co odzwierciedla zupełny brak Obcości.

Po jej pojawieniu się, należy wymyślić określenie

nieco mniej pochlebne, a jednocześnie

odzwierciedlające niższy potencjał postaci. Gra opiera

się na koncepcji, że ewolucja – tak biologiczna, jak i

społeczna – to niejako droga w górę. Ten nienaukowy

pogląd w świecie „Spirali” jest faktem. Dlatego postać,

której ideałem (0) było „zdrowy jak byk”, zmieni się w

postać „żylastego dryblasa” na poziomie 2, lub też

będzie mieć „niedorozwinięty system krwionośny” na

poziomie 6. Grunt, by każdy następny poziom

utrzymany był w bardziej lekceważącym tonie niż

poprzedni i, z początku subtelnie, sugerował mniejsze

możliwości. Poziomy 6 i wyższe powinny wręcz

sygnalizować słabość i opisywać ułomności,

deformacje i uwstecznienie ewolucyjne. Postać, której

współczynnik wzrósł do 4 może mieć niekompletną

zastawkę w sercu, na poziomie 7 może mieć,

powiedzmy, płazie płuca utrudniające normalne

oddychanie. Dodatkowo, im wyższy poziom, tym

bardziej oczywiste powinny być efekty dla

postronnego obserwatora. Postacie w

zaawansowanym regresie powinny mieć (i być

opisane przez) wady wymowy, fizyczne deformacje,

mutacje i gorzej.

Najlepiej, by postać miała co najmniej jeden aspekt

odzwierciedlający stan fizyczny, jeden aspekt

odnoszący się do intelektu oraz jeden aspekt

odzwierciedlający silną wolę i moralność. Wybrana

przez gracza nazwa aspektu powinna nie tylko

opisywać, czego dotyczy, ale również poziom

kompetencji – czyli, naturalnie, absolutny szczyt

możliwości, wielkości i potencjału. W zależności od

decyzji Mistrza Gry i kreatywności graczy, każda

postać gracza w przygodzie lub kampanii może mieć

te same pięć aspektów, lub też każdy gracz może

wybierać.

Przykładowe aspekty postaci

Warunki fizyczne: zdrowy jak byk; wyborny atleta;

nieziemska gracja; młody bóg; niepokonany zapaśnik;

niespożyta energia.

Warunki intelektualne: mistrz dedukcji; wszechstronne

wykształcenie; bezdenna studnia opowieści.

Warunki moralne: przeczysty osąd;

bezkompromisowy; absolutny dżentelmen; wiara co

góry przenosi.

Poziom postaci

Początkowy poziom postaci to 0. W miarę jak rośnie

Obcość, to samo dzieje się z poziomem. Poziom

postaci równy jest trzeciemu najniższemu aspektowi

postaci – lub najwyższemu współczynnikowi

zmniejszonemu o 2, jeśli ta wartość jest niższa. Tak

więc postać z aspektami o Obcości 0, 0, 2, 3, 3

będzie miała poziom 2, ale postać z aspektami 1, 1,

1, 2, 8 – aż 6.

jaki poziom Obcości ma element pasujący do

danej kategorii (na przykład gracz z

Obserwacja: miejsca może zapytać, jak Obcy

jest zamek tajemniczego hrabiego). W ten

sposób gracz może łatwiej unikać tego, co

najbardziej Obce.

• Ochrona: gracz wybiera jeden aspekt – musi

on mieć niższą Obcość niż wynosi ogólny

poziom postaci. Od tej pory bohater jest

bardziej odporny na wpływ Obcości na ten

Aspekt. Mechanicznie oznacza to, że jeśli

Obcość tego aspektu się zwiększy, zwiększa

się tylko o „pół” punktu zamiast całego.

Innymi słowy, Obcość chronionego aspektu

rośnie tylko w połowie przypadków. Aspekt

chroniony jednocześnie przez Męczennika i

Ochronę jest niewrażliwy na działanie

Obcości.

• Sekret: normalnie efekty atawizmów stają się

w miarę upływu czasu coraz bardziej i

bardziej oczywiste. Po wzięciu tego Talentu

gracz „ukrywa” jeden aspekt swojej postaci.

Żaden NPC nie zobaczy degeneracji tego

aspektu postaci – gracz powinien opisać, w

jaki sposób postać pilnuje swojego sekretu.

Dodatkowo, inni gracze, którzy wykonali rzut

Badania Obcości zawsze dostaną odpowiedź

„zero”, jeśli zapytają o dany aspekt.

• Trik: gracz wybiera określoną sytuację

(podobnie jak w przypadku Dystansu). Przy

Konfrontacji związanej z danym Trikiem

postać zdaje test, jeśli na jednej z kostek

wypadnie szóstka lub piątka (a nie, jak

normalnie, jedynie szóstka).

• Zła siła: postać wybiera jeden aspekt. Od tej

pory otrzymuje w Konfrontacjach premie za

znaczną Obcość zamiast kar (nie otrzymuje

żadnych kar za Obcość, a dodatkowo dodaje

jedną kość za każde dwa poziomy Obcości

powyżej Obcości celu). Należy pamiętać, że

Zło daje premie mechaniczne, ale nie musi

oznaczać, że postać jest po stronie Obcości.

Skala poziomu postaci (dla ogólnego rozeznania, jak

również do wymyślania nazw poziomów aspektów) to:

0 Elita

1 Pospólstwo

2 Prostactwo

3 Prymityw

4 Dzikus

5 Małpolud

6 Bestia

7 Zwierzę

8 Wynaturzenie

9 Pierwotne Zło

Talenty

Każdy bohater zaczyna z jednym wybranym przez

gracza Talentem. Talent należy wybrać z poniższej

listy lub, za zgodą Mistrza Gry, wymyślić własny.

Dzięki punktom doświadczenia można zdobywać

nowe talenty. Talent można wziąć więcej niż raz, ale

kosztuje on wtedy o 1 punkt doświadczenia więcej.

• Ciemna Strona: ten Talent trzeba wziąć, jeśli

gracz zdecyduje się ostatecznie na granie po

stronie Obcości. Można go wziąć najwyżej

dwa razy – szczegóły w rozdziale na temat

mechaniki.

• Czysta Moralność: nie można nigdy być

Czarnym Charakterem ani wziąć Talentu

Ciemna Strona. W zamian gracz dostaje

dodatkowy punkt doświadczenia na każdej

sesji.

• Dystans: gracz opisuje jeden typ sytuacji

(pojedynek, pościg, wysłuchiwanie opowieści,

śledzenie, rozmowa, fizyczny dotyk, bycie

celem ataku etc.). W wybranym rodzaju

konfrontacji postać ma na tyle duży dystans

do Obcości, że nie jest podatna na jej

negatywne wpływy. Na przykład jeśli bohater

ma Dystans: dotyk fizyczny, to dotknięcie

przez dzikusa nie może spowodować

zwiększenia Obcości.

• Męczennik: na początku każdej sesji gracz

może wybrać innego gracza. Będzie on na tej

sesji otrzymywać jedynie połowę normalnej

Obcości. Męczennik musi jednak „pilnować”

celu i nie odstępować go na krok, dbając

bardzo, by nie stykał się z Obcością. Cel nie

zostaje poinformowany o intencjach

Męczennika, choć może się ich domyślać.

• Obserwacja: gracz wybiera jeden element

kampanii (np. postacie, miejsca, decyzje,

przedmioty, zdarzenia). Gracz może zawsze

na życzenie dowiedzieć się od Mistrza Gry,

Czarny Charakter

Na każdej sesji Mistrz Gry wybiera jedną postać,

która będzie tak zwanym Czarnym Charakterem.

Czasem jest to NPC, jednak jeśli na sesji pojawia się

niewielu istotnych antagonistów, Czarnym

Charakterem jest jeden z graczy.

Czarny Charakter jest na tej sesji całkowicie odporny

na efekty Obcości. Warunkiem jest jednak świadome

działanie tak, by pozostali gracze w drużynie

otrzymali jak najwięcej punktów Obcości. Jeśli Mistrz

Gry uzna, że gracz starał się niewystarczająco,

pozytywny efekt bycia Czarnym Charakterem nie

działa na danej sesji.

Czarny Charakter to zazwyczaj postać z najwyższym

poziomem postaci na początku sesji, choć Mistrz Gry

może zdecydować inaczej. Mistrz Gry informuje

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: