4. DZIAŁANIE UTAJONYCH UPRZEDZEŃ I STEREOTYPÓW

1. PROCESY AUTOMATYCZNE VS KONTROLOWANE

a) Automatyczne i kontrolowane przetwarzanie informacji (Shiffrin i Schneider, 1977), np. wyszukiwanie S wzrokowych (liter vs cyfr; odwrócenie)

Procesy automatyczne – wynik stałych połączeń asocjacyjnych pomiędzy komórkami LTM; dokonują się bez udziału uwagi; nie muszą być świadome, przebiegają szybko i są niedostępne introspekcji

Procesy kontrolowane – intencjonalne, wymagają zasobów, świadome

b) Wybrane cechy automatycznego i kontrolowanego przetwarzania informacji (za: Öhman, 1999)

2. AUTOMATYZMY – CHLEB POWSZEDNI

„Wydarzenia zachodzące w środowisku bezpośrednio aktywizują trzy, wchodzące ze sobą w interakcje, choć zarazem odrębne systemy, odpowiadające znanej od dawna triadzie myślenie – odczuwanie – działanie” (Bargh, 1997)

Ryc. 1.1. Paralelne formy przedświadomej analizy (na podstawie: Bargh, 1997).

„Bezpośrednia aktywizacja” - przedświadoma: wystarczy, aby doszło do detekcji zdarzenia przez aparat sensoryczny, by wyzwoliło to „uruchomienie takiego procesu, który do końca trwa przy braku świadomej intencji                    i świadomego weń wglądu” (Bargh, 1997).

W wyniku dostrzeżenia cech właściwych danym grupom społecznym, dochodzi do aktywizacji stereotypów tych grup (Bargh, 1994).

Przykłady:

a) „Przedświadoma” aktywacja i działanie stereotypów Bargh (1996, Eksperyment 3)

Procedura – subliminalna prezentacja twarzy Afro-Amerykanów (białych); następnie prowokacja – osoba wykonywała nudne zadanie, w trakcie którego następowała awaria komputera i była proszona o wykonanie go jeszcze raz (zachowanie nagrywane)

Wyniki – osoby, u których torowano stereotyp Afro-Amerykanina, zachowywały się bardziej agresywnie

3. SAMOSPEŁNIAJĄCE SIĘ PROROCTWO

droga „świadoma”

droga „nieświadoma”

Chen i Bargh (1997)

Procedura – subliminalna prezentacja twarzy Afro-Amerykanów (białych),                     gra „password” (osoby w oddzielnych pokojach) – oceny partnera

Wyniki – kiedy prezentowano twarze Afro-Amerykanów – bardziej wrogi partner niż w grupie kontrolnej (priming białych)

- efekt ten nie zależał od świadomych oczekiwań; nie można go także wytłumaczyć „faktycznie bardziej agresywnym zachowaniem Afro-Amerykanów”

4. Zachowania spontaniczne, niewerbalne

Podmiot przywołuje utajoną postawę, kiedy nie ma motywacji

              lub możliwości poznawczych (proces automatyczny). W innym przypadku, kiedy ma motywację i możliwości poznawcze (proces refleksyjny), reakcja jest wypadkową

jawnej postawy (Wilson, Lindsey, Schooler, 2000). 

Ø              McConell i Leibold (2002) odnotowali wysokie korelacje pomiędzy utajoną postawą a spontanicznymi zachowaniami

białych Amerykanów wobec Afro-Amerykanina:

              czasem rozmowy (r=0,51), wahania się (r=0,35) i liczbą błędów

              popełnianych podczas rozmowy (r=0,49).

    Jawna postawa była związana tylko z „przemyślaną” oceną

    eksperymentatora (r=0,33).

5. Dynamika czasowa działania utajonych uprzedzeń i sterotypów

6. Działanie utajonych uprzedzeń i sterotypów w warunkach refleksyjnych

·        Czy jednak, kiedy osoba ma możliwości poznawcze i motywację, nie działa utajona postawa, która jest aktywizowana w sposób automatyczny?

·        Jeżeli w warunkach „refleksyjnych” na zachowanie wpływa zarówno jawna, jak i utajona postawa, to należy rozważyć kwestię spójności pomiędzy nimi

.

·        Niespójność może rodzić konflikt, który podmiot usiłuje zredukować

(por. Chaiken & Yates, 1985;  Devine, Monteith, Zuwerink, Elliot, 1991; Festinger, 1957; Greenwald,

Banaji, Rudman, Farnham, Nosek, Mellott, 2001; Heider, 1958).

·         

·        Kiedy białym Amerykanom pokazywano zdjęcia Afro-Amerykanów przez 25ms (warunki automatyczne) -  zaobserwowano związek pomiędzy aktywacją ciała migdałowatego

a negatywną utajoną  postawą wobec Afro-              Amerykanów (r=0,79). Kiedy czas ekspozycji

wynosił  525 ms (warunki refleksyjne) – odnotowano aktywację okolic grzbietowo-bocznej kory przedczołowej i zakrętu obręczy – co świadczy o przeżywaniu

konfliktu (Cunnigham, Jhonson, Raye, Gatenby, Gore i Banaji; 2004)

·        Kiedy podmiot miał silną motywację do kontroli dyskryminacyjnych zachowań, to im

miał silniejsze automatycznie aktywizowane  uprzedzenie (priming), tym deklarował większą tolerancję wobec Afro-Amerykanów (Fazio, Jackson, Dunton & Williams, 1995).