Przetwornice impulsowe – Potworki i straszydła, cz. 3.pdf
(
423 KB
)
Pobierz
1129194 UNPDF
Fundamenty Elektroniki
P
rzetwornice impulsowe
Potworki i straszydła
W ubiegłym miesiącu zapoznałeś się
z bardzo ważnym pojęciem indukcji mag−
netycznej. Mam nadzieję, że już rozu−
miesz o co w tym chodzi.
Ale to jeszcze nie koniec schodów.
Najgorsze jeszcze przed tobą. Dziś spró−
bujemy mocno złapać byka za rogi i chy−
ba wreszcie zrozumiesz pojęcie natęże−
niia polla magnetycznego. Pojęcie, które
w dziedzinie magnetyzmu dla większości
elektroników jest najtrudniejsze do zrozu−
mienia.
Zaczynajmy!
Przypomnę ci, że szukamy dobrego
sposobu scharakteryzowania materiału
magnetycznego, a nie konkretnego ob−
wodu magnetycznego z danym rdzeniem
i cewką. Jeśli potrafimy właściwie scha−
rakteryzować materiał, to potem znając
potrzebne parametry cewki dobierzemy
wymiary rdzenia i zapewne potrafimy ob−
liczyć wszystko, co będzie potrzebne do
wykonania cewki o żądanych paramet−
rach. A taka cewka będzie nam potrzebna
do przetwornicy impulsowej (i nie tylko).
Zaczęliśmy od rysunku 13b (w EdW
2/98), gdzie właściwości rdzenia repre−
zentowane są przez nachylenie charakte−
rystyki. Niestety nachylenie to zależy też
od kilku czynników (liczby zwojów z, dł−
ugości l i przekroju S). Pozbyliśmy się już
zależności od pola S, wprowadzając poję−
cie indukcji B, a teraz jeszcze musimy
pozbyć się zależności od długości l i licz−
by zwojów z.
Proszę bardzo!
Uwzględniając wcześniejsze wzory
otrzymujemy:
Wielu początkujących elektroników
uważa, że taki twór jak natężenie pola
magnetycznego, jest wzięty „z sufitu”,
a na dodatek nie wiadomo po co.
Wcale tak nie jest! Pojęcie natężenia
pola ma głęboki sens i w sumie wcale nie
trudno to zrozumieć intuicyjnie. Myląca
jest tylko nazwa:
natężenie
.
Nieprzypadkowo wprowadziłem ana−
logie obwodów elektrycznego i magne−
tycznego.
Popatrz jeszcze raz na rysunki 12a
i 12b (w EdW 1/ 98). Na rysunku 12a
całkowite napięcie elektryczne U roz−
kłada się na długości przewodnika
równej
l
. Czy możemy określić war−
tość napięcia przypadającego na jed−
nostkę długości przewodnika? Oczy−
wiście! Nic nie stoi na przeszkodzie!
Przykładowo jeśli nasz pręt miałby
2 metry długości, a całkowite napięcie
U wynosiłoby, powiedzmy 4 wolty, to
na metr długości pręta przypadać bę−
dzie 2 wolty. Beznadziejnie proste
i oczywiste!
Otrzymaliśmy jakąś wielkość wyrażo−
ną w jednostkach napięcia na jednostkę
długości, czyli w woltach na metr. Jeśli−
byśmy teraz oznaczyli tę wielkość na
przykład literą G, to
B
Iz
l
= ×
Iz
l
S
Wypada zastanowić się nad wyraże−
niem
I
z
l
Wróć do rysunku 12b (EdW 1/98)
i dobrze się zastanów – mamy napięcie
magnetyczne:
I×z
. To samo napięcie
magnetyczne możemy uzyskać przy du−
żym prądzie I i małej liczbie zwojów z, al−
bo też przy małym prądzie i dużej liczbie
zwojów. Tak powstałe napięcie magne−
tyczne rozkłada się na długości rdzenia
równej
l
. Nas nie obchodzi teraz jak
uzyskamy to napięcie, chcielibyśmy to
jakoś uogólnić...
A może przyjąć wielkość wyrażającą
napiięciie magnetyczne przypadajjące na
jjednostkę dłługościi rdzeniia? Chodziłoby
o wielkość wyrażoną wzorem:
G
U
l
Iz
l
A ponieważ U = z×U
1
, więc
Wielkość tę nazywa się natężeniiem
polla magnetycznego i oznacza się dużą li−
terą H.
Jak łatwo zauważyć, jednostką natę−
żenia pola magnetycznego jest amper
na metr.
Ale po co nam taka wielkość? I jaki ma
sens?
G
zU
l
1
Jeśli dla tego pręta na metr długości
przypada 2 wolty, to przykładowo na 0,2
metra przypada
U
V
m
mV
,
,
76
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 3/98
× ×
2 0 2 0 4
Listy od Piotra
Czyli znając wartość G i długość odci−
nak przewodu, moglibyśmy obliczyć na−
pięcie na tym odcinku
specjalnej nazwy (literkę G wziąłem z tak
zwanego sufitu). Ale niewątpliwie taka
wielkość ma sens fizyczny.
Chyba nie masz kłopotów ze zrozu−
mieniem sensu wielkości G?
Dokładnie tak samo wygląda sytua−
cja w obwodzie magnetycznym z rysun−
ku 12b.
Jak więc rozumieć sens natężenia po−
la magnetycznego (H)?
Oczywiście jako wartość napięcia
magnetycznego przypadającą na jednost−
kę długości rdzenia!
UG
x
I co? Czy już widzisz podobieństwo?
Wymyślona przez nas wielkość G, od−
powiada w obwodzie magnetycznym
poznanemu właśnie natężeniu pola H!
I co ciekawe, pozbyliśmy się zależności
od
l
i od
z
!
A więc zarówno pojęcie natężenia
pola H w obwodzie magnetycznym, jak
i wielkości G w obwodzie elektrycz−
nym mają głęboki sens, tylko ty do tej
pory zupełnie się nad tym nie zastana−
wiałeś i nie wykorzystywałeś. W ob−
wodach elektrycznych nie używa się
takiego parametru jak G, więc teraz nie
chce ci wejść do głowy pojęcie natęże−
nia pola H.
Rys.. 14.. Krzywa magnesowaniia
piierwotnego
czy materiału w ogólności, a nie konkret−
nej cewki z rdzeniem.
Mam nadzieję, że to wreszcie do końca
zrozumiałeś. Natężenie pola magnetycz−
nego H, to nie jakaś arcyważna wielkość,
ale dzięki wprowadzeniu tego (tylko na
pierwszy rzut oka) dziwoląga, potrafimy
wreszcie scharakteryzować na wykresie
materiał magnetyczny (a nie tylko konkret−
ny rdzeń z daną cewką). Chyba już teraz
nie będzie ci przeszkadzać mieszanka fir−
mowa wszystkich pojęć, nazw i określeń
stosowanych do opisu obwodów magne−
tycznych. Szczerze mówiąc, nie dziwię
się, że ta mieszanka doprowadza wielu do
bólu głowy. Wszyscy rozumiemy i wyczu−
wamy intuicyjnie pojęcia, wielkości i zależ−
ności stosowane do opisu obwodów elek−
trycznych. Napięcie kojarzy się nam nie−
rozłącznie z ciśnieniem, albo napięciem
czegoś. Natężenie nierozłącznie kojarzy
się z przepływem elektronów (lub wody).
Wszystko to stanowi spójną i logiczną ca−
łość, łatwą do intuicyjnego pojęcia.
Ale gdy zaczynamy wgłębiać się w od−
męty magnetyzmu, pojawia się zawrót
głowy. Mówią nam, że natężenie pola
magnetycznego to w rzeczywistości na−
pięcie (!) magnetyczne przypadające na
jednostkę długości rdzenia... A wymia−
H
SMM
l
Iz
l
Czym dłuższy rdzeń (dłuższa droga
magnetyczna
l
), tym mniejsze natężenia
pola magnetycznego (przy tym samym
prądzie
I
i liczbie zwojów
z
)
Zauważ, że w wielkości H zawarte są
wszystkie czynniki wymuszające: ilość
zwojów, natężenie prądu i długość drogi
magnetycznej. Takie uogólnienie to wiel−
ki krok w dobrym kierunku. Znając war−
tość prądu
I
, liczbę zwojów z oraz dłu−
gość drogi magnetycznej rdzenia, bez tru−
du obliczysz natężenie pola
H
. I na od−
wrót: znając dopuszczalną wartość
H
,
wartość prądu
I
, przy którym cewka ma
pracować oraz zakładając jakąś długość
rdzenia
l
, możesz obliczyć potrzebną licz−
bę zwojów
z
. Jasne?
Idziemy dalej
Wcześniej doszliśmy do zależności
Jeszcze raz natężenie
pola magnetycznego
Cóż, widzę że nadal masz kłopoty
z przyswojeniem sobie sensu tego nowe−
go pojęcia.
Spróbujmy jeszcze raz.
W poprzednich odcinkach poznałeś
łatwe do intuicyjnego przyswojenia poję−
cie napięcia magnetycznego SMM. Goto−
wy byłeś nawet przełamać się wewnętrznie
i zaakceptować, że chodzi tu o iloczyn
I
×
z
, którego jednostką jest, o zgrozo –
amper. Wiesz, że pod wpływem tego na−
pięcia magnetycznego, w rdzeniu cewki
zaczyna płynąć prąd magnetyczny (właś−
ciwie strumień magnetyczny
B
Iz
l
). Ten prąd
magnetyczny to właściwie żaden prąd,
tylko jakieś tam „linie pola magnetyczne−
go”. Tłumaczyłem ci, że wielkością częś−
ciej spotykaną w praktyce, bo uwzględ−
niającą pole przekroju, jest gęstość (ilość
linii pola magnetycznego przypadająca na
jednostkę powierzchni przekroju po−
przecznego), czyli indukcja magnetyczna
B. Przyjąłeś do wiadomości, ze dla mate−
riału magnetycznego istnieje pewna mak−
symalna gęstość tych linii – jest to tak
zwana indukcja nasycenia.
Wykazałeś tym samym bardzo dużo
dobrej woli. Ale teraz stajesz okoniem
gdy próbuję ci wcisnąć do głowy dzi−
waczne pojęcie natężenia pola H (które
w rzeczywistości okazało się napięciem)
– takiego dziwoląga nie bardzo możesz
strawić.
Wcale ci się nie dziwię!
Zazwyczaj w obwodach elektrycznych
obliczenia przeprowadzamy innymi spo−
sobami, używając innych wzorów. Taka
wielkość, jak wcześniej wprowadzone
napięcie elektryczne przypadające na jed−
nostkę długości (które oznaczyliśmy G)
nie jest nam potrzebna, i nie wykorzystu−
jemy jej w praktyce. Nie ma też dla niej
Teraz możemy zapisać:
BH
Ten wzór na pewno już gdzieś wi−
działeś. Jaki jest jego sens?
Najkrócej mówiąc, cha−
rakteryzujje on nie tyle kon−
kretny przypadek, związa−
ny z jakąś cewką i rdze−
niem o danych wymiarach,
ale materiiałł magnetyczny
w ogóllnościi.
Jeszcze raz zwracam ci
uwagę, że w wielkości
H zawarte są czynniki wy−
muszające (głównie chodzi
o prąd
I
), a w wielkości
B czynniki wymuszane
(głównie strumień
µ
µ
r
µ
rev
H
µ
tot max
H
µ
II
µ
tot
µ
r
µ
o
).
Jak się słusznie spodzie−
wasz, charakterystyka mag−
nesowania materiału, czyli
zależność B od H, pokaza−
na na rysunku 14 będzie
przebiegać podobnie, jak
na wcześniejszym rysunku
13b (w EdW 2/98), przy
czym nowy wykres doty−
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 3/98
77
= ×
× × µ
= ×
Listy od Piotra
rem jest amper na metr... Jak napięcie to
napięcie, a jak natężenie, to natężenie.
Czy aby ktoś tu nie zwariował?
Z tym zwariowaniem to może trochę
przesada. Ale rzeczywiście wiele kłopo−
tów ze zrozumieniem zjawisk w obwo−
dach magnetycznych wynika z terminolo−
gii, czyli nazewnictwa. Stosowane pols−
kie nazwy są bardzo mylące.
W większości języków używa się
określenia indukcja magnetyczna (B). Ale
na przykład w niektórych angielskojęzycz−
nych katalogach zamiast
induction
, pisze
się
flux density
, czyli gęstość strumienia.
O, to by nam pasowało! Gęstość stru−
mienia to pojęcie łatwe do intuicyjnego
przyswojenia i jak ulał pasujące do nasze−
go wyobrażenia strumienia jako „linii po−
la”. Niestety, w języku polskim póki co
nie ma podobnego zwyczaju – w użyciu
jest jedynie straszące nowicjuszy słowo
indukcja.
Z natężeniem pola magnetycznego
H sprawa jest trudniejsza. Słowo natęże−
nie kojarzy się nam z prądem. Ale jak już
wiesz, chodzi tu w sumie nie o prąd mag−
netyczny, tylko o
napięcie
magnetyczne
(przypadające na jednostkę długości). Czy
nie lepiej byłoby zmienić polską nazwę
tej wielkości fizycznej?
Może i tak byłoby lepiej, ale stare
określenie jest mocno zakorzenione i ra−
czej nie ma szans na zmianę. Szczerze
mówiąc, nie przychodzi mi do głowy żad−
na sensowna nazwa (chyba, że ty masz
dobry pomysł na taką nazwę – jeśli tak,
napisz do mnie koniecznie). Niestety, za−
miast przeprowadzać rewolucję w termi−
nologii, musimy po prostu zrozumieć i za−
akceptować stosowane od dawna termi−
ny, w tym owo nieszczęsne natężenia
pola magnetycznego.
Jeśli nadal masz kłopoty ze zrozu−
mieniem, o co chodzi w tym magnetyz−
mie i co dzieje się w rdzeniu, zacznij od
początku i powróć do poprzednich arty−
kułów! Musisz najpierw zaakceptować
pojęcie napięcia i prądu magnetyczne−
go, a dopiero potem przejść do indukcji
i natężenia pola magnetycznego. A gdy−
by ci się mimo wszystko nie udało
wszystkiego zrozumieć, nie załamuj się.
Pocieszę cię.
Ta cała teoria, którą ci tłumaczę, ma
tylko wyjaśnić zasady i przyczyny.
W większości przypadków nie będzie ci
ona niezbędna do praktycznych obliczeń.
Właśnie! Nie trać z oczu celu: ty masz za−
projektować cewkę do konkretnego za−
stosowania. Ale póki co, łyknij kolejną
porcję teorii, żebyś potem wiedział co ro−
bisz, a nie działał po omacku.
Jeśli z sukcesem przebrnąłeś przez
poprzednie odcinki, to zapewne przy−
puszczasz, że mając w katalogu charak−
terystykę magnesowania materiału, po−
trafisz dobrać odpowiedni rdzeń i obli−
czyć ilość zwojów cewki o żądanych pa−
rametrach.
Niby tak, ale to niestety jeszcze nie ko−
niec schodów.
Przecież charakteryzując materiał, nie
uwzględniliśmy jeszcze czegoś, co
w modelu z magnesikami było reprezen−
towane przez tarcie. Po odchyleniu sprę−
żynki, wskutek tarcia nasz magnesik nie
wracał do położenia wyjściowego. Ina−
czej mówiąc, po zaniku czynnika wymu−
szającego (prądu w cewce) materiał po−
winien pozostać częściowo namagneso−
wany. Czyli po zaniku napięcia magne−
tycznego, prąd magnetyczny (strumień)
w rdzeniu... nie powinien spaść do zera!?
Chyba znów dostaniesz bólu głowy!
Zastanów się: niczego podobnego nie
zaobserwowaliśmy w obwodach elekt−
rycznych. Jeśli do rezystora przyłożone
jest napięcie, to płynie przez niego prąd.
Jeśli napięcie zaniknie, prąd maleje do
zera. Dotyczy to także elementów nieli−
niowych, na przykład żarówki (lub znane−
go najstarszym Czytelnikom baretera),
dla której zależność między napięciem
a prądem, wygląda trochę podobnie, jak
na rysunku 13b.
W obwodzie magnetycznym z rdze−
niem ferromagnetycznym jest inaczej –
jest to kolejna nowość, którą musisz ja−
koś upchnąć sobie pod sufitem. Po zanii−
ku czynniika wymuszajjącego (prądu elek−
trycznego w cewce) strumień w rdzeniu
(a tym samym indukcja B) niie zaniika całł−
kowiiciie, ale ma jakąś niezerową wartość.
To rzeczywiście nowość.
A jak to zaznaczyć na wykresie? Wy−
kres zależności B od H przy magnesowa−
niu materiału od stanu, powiedzmy spo−
czynkowego i po zaniku czynnika wymu−
szającego będzie wyglądał tak jak na ry−
sunku 15. Strzałkami zaznaczyłem, jak
będzie przebiegać magnesowanie. Mam
nadzieję, że to rozumiesz (kłania się tar−
cie magnesików, które nie wracają do po−
łożenia spoczynkowego)? Po wzroście
i zaniku natężenia pola H z powrotem do
zera, indukcja B (a tym samym strumień)
nie zmniejszają się do zera.
Krótko mówiąc, po jednokrotnym na−
magnesowaniu, materiał rdzenia stał
się... magnesem trwałym! Wcześniej
może już o tym wiedziałeś, teraz masz to
na charakterystyce materiału magne−
tycznego.
Tak jest! Możesz to sprawdzić
w szkolnym laboratorium, albo nawet
w domu!
Idziemy dalej.
Wcześniej celowo przypominałem ci,
że nasze rozważania dotyczą prądu stałe−
go, płynącego w jednym kierunku. Nie
chciałem mącić ci klarownego obrazu linii
pola magnetycznego jakimiś tam kierun−
kami. Ale teraz, gdy poznałeś pojęcia na−
tężenia pola H i indukcji B, musimy o tym
wspomnieć.
Zależnie od kierunku prądu w cewce,
zmienia się także, jeśli można tak powie−
dzieć – kierunek, czy też znak natężenia
pola oraz indukcji magnetycznej. Uczyli
cię (lub będą uczyć), iż są to wielkości
wektorowe, a nie skalarne. Śmiało może−
my mówić o kierunku, czy też znaku.
Zobaczmy więc, jak zmienia się induk−
cja B przy natężeniu H „o przeciwnym
kierunku”.
Na rysunku 16 możesz zobaczyć prze−
bieg charakterystyk magnesowania w sy−
tuacji, gdy prąd I płynie najpierw w jedną
stronę ( a natężenie H wzrasta od zera do
wartości Hmax+, potem maleje do zera),
a następnie prąd zmienia kierunek i natę−
żenie H zmienia się od zera do Hmax−
a potem znów spada do zera. Jak wi−
dzisz, w zależności od kierunku zmian,
charakterystyka jakby się rozdwaja – mó−
wimy, że występuje tu pętla histerezy.
Rys.. 16.. Charakterystyka
magnesowaniia pewnego materiiałłu
magnetycznego
Taką charakterystykę na pewno już
gdzieś widziałeś.
Krzywą z rysunku 14 nazywamy krzy−
wą magnesowania pierwotnego. Po jed−
nokrotnym namagnesowaniu punkt pra−
cy wędruje po pętli histerezy, a nie po
krzywej magnesowania pierwotnego.
Nie znaczy to, że namagnesowanego ma−
teriału nie można rozmagnesować „do
zera” i znów zacząć od początku. Roz−
magnesowanie jest stosunkowo łatwe –
nie wystarczy wprawdzie po prostu prze−
rwać przepływ prądu w uzwojeniu cewki,
ale wystarczy podać na cewkę przebieg
sinusoidalny, o stopniowo malejącej am−
Rys.. 15..
78
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 3/98
Listy od Piotra
Rys.. 17.. Charakterystykii kiillku materiiałłow magnetycznych
W przypadku drugiego materiału (krzy−
wa B), po wzroście i zaniku natężenia po−
la, materiał pozostanie silnie namagneso−
wany (indukcja szczątkowa wbrew na−
zwie ma znaczną wartość B
R2
)... a więc
mamy tu do czynienia z magnesem sta−
łym (trwałym). Żeby rozmagnesować taki
materiał, trzeba podać duże natężenie po−
wściągające o wartości pokazywanej
przez punkt H
C2
. Materiał jest magnetycz−
nie twardy.
Może ci się wydaje, że taki magne−
tycznie twardy materiał będzie lepszy na
rdzenie cewek. Nie! Mogłeś się już sam
domyślić, że szeroka pętla histerezy re−
prezentuje duże „tarcie elementarnych
magnesików”. A jeśli tarcie, to i straty
w postaci ciepła – mówiliśmy już o tym
wcześniej. Materiały magnetycznie
twarde nadają się dobrze na magnesy
trwałe, ale nie na rdzenie cewek – tam
podczas każdego cyklu magnesowa−
nia/rozmagnesowania wydzielałaby się
niepotrzebne duża moc strat – tak zwa−
nych strat z histerezy. Na rdzenie cewek
używamy materiałów o jak najwęższej
pętli histerezy. Również o tym mówiliś−
my wcześniej – teraz masz to czarno na
białym na wykresie.
plitudzie – wtedy kolejne „pętle” będą
coraz mniejsze i w końcu materiał zosta−
nie całkowicie rozmagnesowany.
Jeszcze raz przypominam ci, że na po−
danych rysunkach nadal w pewnym sen−
sie mamy pokazaną zależność strumienia
Spróbuj mi jeszcze samodzielnie od−
powiedzieć na pytanie: czym w prakty−
ce będą się różnić materiały o charakte−
rystykach pokazanych na rysunku 17?
Charakterystyka materiału A stanowi
wąską pętlę (mówimy, że histereza jest
mała), natomiast charakterystyka mate−
riału B to pętla bardzo szeroka. Jeśli
materiał A namagnesujemy, zwiększa−
jąc natężenie H, a potem zmniejszając
je go zera, to materiał pozostanie na−
magnesowany w niewielkim stopniu –
pokazuje to punkt B
R1
. Tak zwana pozo−
od przepływającego prądu elektrycz−
nego I (porównaj rysunek 10 w EdW 1/98
oraz 13b w EdW 2/98). Ale na osi pozio−
mej mamy jednak natężenie pola H, a nie
prąd, bo w ten sposób uwzględniamy
liczbę zwojów cewki i długość drogi mag−
netycznej. Tak samo na osi pionowej ma−
my indukcję B, która informuje o strumie−
niu, a dodatkowo uwzględnia przekrój
rdzenia.
Co z tego wszystkiego powinieneś ko−
niecznie zapamiętać, bo może niektóre
sprawy okażą się dla ciebie zbyt trudne?
Na pewno musisz zapamiętać, że nad−
mierne zwiększanie natężenia pola
H (przez zwiększanie prądu), nie powodu−
je proporcjonalnego zwiększania indukcji
B (i interesującego nas strumienia). Ma−
my tu do czynienia z graniczną wartością
– indukcją nasycenia. Zaznaczyłem ci to
na rysunku 14.
Dla blach żelazokrzemowych, używa−
nych na rdzenie transformatorów (popu−
larne kształtki EI) indukcja nasycenia wy−
nosi do 2 tesli, a dla blach żelazoniklo−
wych (rdzenie zwijane) około 2,5 tesli.
Dla ferrytów indukcja nasycenia jest
znacznie mniejsza i wynosi nie więcej
niż 0,5 tesli. Wcale nie musisz pamiętać,
co to jest tesla – wystarczy, że zapamię−
tasz, iż blacha żelazokrzemowa czy żela−
zoniklowa ma znacznie lepsze właści−
wości od ferrytów, ale niestety, jak ci już
mówiłem – tylko przy małych częstotli−
wościach. Rysunek 17 pokazuje przykła−
dowe charakterystyki magnesowania
różnych materiałów.
Kłopoty z µ
Wcześniej wspólnie doszliśmy do
wniosku, że nachylenie charakterystyki
pokazuje wartość przenikalności
µ – czym bardziej stroma krzywa, tym
większa przenikalność.
µ
to
t max
µ
tto
tt
stałość magnetyczna, oznaczana B
R
(zwana też indukcją szczątkową lub
magnetyzmem szczątkowym lub rema−
nencją) jest niewielka. Żeby całkowicie
rozmagnesować ten materiał, trzeba
poddać rdzeń działaniu natężenia pola
o przeciwnym kierunku i wartości ta−
kiej, jaką pokazuje punkt H
C1
. Jest to
tak zwane natężenie powściągające,
zwane również koercją. Pętla histerezy
jest tu wąska, natężenie powściągające
małe – materiały o podobnych charak−
terystykach nazywamy materiałami
magnetycznie miękkimi.
Zastanówmy się wspólnie, co możesz
powiedzieć o wartości µ? Już na podsta−
wie rysunku 14 mogłeś powiedzieć, iż
wartość przenikalności µ zmniejsza się
przy zwiększaniu natężenia H. To oczy−
wiste, właśnie to jest powodem zmniej−
szania się indukcyjności cewki przy nad−
miernym zwiększeniu prądu.
Na rysunku 18 możesz zobaczyć cha−
rakterystykę magnesowania materiału
magnetycznego, pochodzącą z katalogu
(firmy Siemens).
Rysunek 18 pokazuje, że sprawa
z wartością µ wygląda jeszcze gorzej. Za−
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 3/98
79
Listy od Piotra
Przed chwilą prześledziliśmy sytuację
przy prądzie przemiennym.
Zauważ, że jeśli nachylenie charakte−
rystyki jest zależne od natężenia pola, to
moglibyśmy powiedzieć, iż zależy od
chwilowego punktu pracy. Co to znaczy
punktu pracy?
Wyobraź sobie, że przez cewkę prze−
puszczasz prąd stały z nałożoną niewielką
składową zmienną. Tak przecież czasem
zdarza się w praktyce. A może rdzeń zo−
stał wcześniej namagnesowany?
I co wtedy z naszym kochanym µ?
Patrz na rysunek 18. Przy bardzo ma−
łych wartościach natężenia pola, średnia
przenikalność wynosi mniej więcej
µI. Dla pracy przy większych natężeniach,
ale bez wchodzenia w nasycenie, maksy−
malna przenikalność jest znacznie więk−
sza i wynosi µ
tot max
. Jeśliby jednak twoja
cewka pracowała przy małych zmianach
natężenia H, ale po wcześniejszym sil−
nym namagnesowaniu rdzenia, przenikal−
ność wyniesie µ
rev
.
To w końcu, do licha, jaką przenikal−
ność ma twój rdzeń? O kochany, to
wszystko zależy, od warunków pracy!
W katalogach spotkasz między innymi
właśnie µ
I
,µ
tot max
iµ
rev
. Którą wartość
wziąć do wzoru
z
2
× ×
S
L
l
czynasz się domyślać, że pokrzywiona
charakterystyka, zmienna wartość
µ oznacza w praktyce ni mniej ni więcej,
tylko pojawienie się w sygnałach znie−
kształceń. Tak jest! Zależność indukcji od
natężenia pola nie jest liniowa. W po−
przednich odcinkach analizowaliśmy, co
się dzieje w rdzeniu przy prądzie stałym.
A widzisz, tylko ci się wydawało, że zna−
jąc ten wzór i mając wymiary rdzenia pora−
dzisz sobie z obliczeniem indukcyjności.
A może słyszałeś kiedyś o wzmacnia−
czach magnetycznych, wzmacniaczach bez
lamp elektronowych i tranzystorów. Teraz,
gdy poznałeś kaprysy przenikalności µ, sam
sobie możesz z grubsza wyobrazić, na jakiej
zasadzie działa taki wzmacniacz. Podobnie
wygląda sprawa z magnetycznymi stabiliza−
torami napięcia, jakie przed laty można było
spotkać w aparaturze przemysłowej.
Teraz chyba pomału rozumiesz, że to
właśnie ze względu na kaprysy przenikal−
ności µ, w praktyce nie korzystamy z tych
prostych, książkowych wzorów. Właśnie,
wszystko zależy od warunków pracy ma−
teriału magnetycznego.
Na szczęście rzeczywistość nie wygląda
aż tak czarno, jak może ci się teraz wydaje.
Zniekształcenia można radykalnie
zmniejszyć dzięki obecności szczeliny po−
wietrznej (do tego jeszcze wrócimy),
i wtedy indukcyjność cewek pracujących
przy małych sygnałach obliczamy w bar−
dzo prosty sposób. Producenci rdzeni po−
dają dla swoich wyrobów stałą zwaną A
L
(dotyczy to zwłaszcza rdzeni kubkowych
oraz rdzeni rodziny RM, stosowanych
zwłaszcza na cewki do filtrów, itp.). Ma−
jąc wartość A
L
(lub AL), a znaleźć ją moż−
na nadrukowaną na każdym takim rdze−
niu, indukcyjność oblicza się ze wzoru.
LzA
L
2
A
L
podaje się w nanohenrach (nH)
i wynik też wychodzi w nanohenrach.
W praktyce obliczamy nie indukcyj−
ność, tylko liczbę zwojów potrzebną do
uzyskania danej indukcyjności:
z
L
A
L
Znając liczbę zwojów obliczamy lub od−
najdujemy w tabeli grubość drutu, która
pozwoli zmieścić uzwojenie na karkasie.
Potem jeszcze możemy obliczyć rezystan−
cję i z grubsza oszacować dobroć cewki.
I to wszystko. Proste prawda?
Niby tak, ale to jeszcze nie koniec mę−
czarni na drodze do cewek nadających
się do przetwornic. Tam trzeba uwzględ−
nić szereg dalszych czynników. Zajmiemy
się tym za miesiąc.
Piiotr Góreckii
Rys.. 18.. Krzywa magnesowaniia przy różnych wysterowaniiach
80
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 3/98
Plik z chomika:
witold23
Inne pliki z tego folderu:
Przetwornice impulsowe - znowu o cewkach.pdf
(501 KB)
Przetwornice impulsowe – przetwornica zaporowa, cz. 5.pdf
(84 KB)
Przetwornice impulsowe – przetwornica zaporowa, cz. 4.pdf
(173 KB)
Przetwornice impulsowe – przetwornica zaporowa, cz. 3.pdf
(155 KB)
Przetwornice impulsowe – przetwornica zaporowa, cz. 2.pdf
(135 KB)
Inne foldery tego chomika:
• Schematy DVD
• Schematy pilotów i instrukcje programowania
• Schematy spawarek
_Katalogi
Alarmy-Schematy i Instrukcje
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin