Zatrucia jadem żmii:
· Żmija zygzakowata Vipera Berus
Występowanie:
· Wielka Brytania, od Hiszpanii i Włoch, w całej Europie Środkowej, Szwecja, Finlandia, Białoruś, Rosja i Ukraina, na terenie Azji i na Bałkanach (podgatunki)
· Żmija, jako jedyny gatunek węży może występować poza kołem podbiegunowym
· W Alpach żmiję zygzakowatą można nawet spotkać na wysokości 2750 metrów nad poziomem morza
· W Polsce najpospolitsza jest na terenie Bieszczad
· W Polsce jest gatunkiem chronionym
Kiedy żmija atakuje?
· Jedynie, gdy czuje się zagrożona – przypadkowe nadepnięcie, próby złapania żmii, czasem zbyt bliskie podejście do niej
· Za odległość bezpieczną w terenie uważa się jeden metr, choć syta, nieprzestraszona żmija nie atakuje, nawet wtedy, gdy odległość wynosi kilka centymetrów
· Zazwyczaj przed atakiem żmija zwija się spiralnie, ofiarę dosięga przez gwałtowne wyprostowanie się i wbicie w ofiarę zębów jadowych. Całkowicie wyprostowana żmija atakuje wyjątkowo i jedynie w obronie, a nigdy przy polowaniu
· Atakuje rzadko w okresie zimy, bo jest w stanie hibernacji
· Nie wszystkie ukąszenia powodują zatrucie jadem
· Ponad 95% przypadków dotyczy psów
Toksyczność:
· Wśród zwierząt domowych zatrucie jadem żmii powoduje znaczną zachorowalność i wysoką śmiertelność, w części spowodowaną trudnościami w zdobyciu surowicy
· Jad żmii – mieszanina wysokocząsteczkowych białek (głównie proteaz, hydrolaz peptydowych hialuronidazy, fosfolipazy) – wnikająco naczyń limfatycznych – do krążenia ogólnego
· Hipowolemia i miejscowy obrzęk – na skutek wzrostu przepuszczalności naczyń (uwolnienie histaminy, serotoniny, bradykininy, prostaglandyn oraz w wyniku bezpośredniego działania jadu na serce i naczynia krwionośne)
Objawy kliniczne:
· Najczęściej psy są kąsane w nos, wargi, język, opuszki palcowe, dolne części kończyn
· Obrzęk okolicy twarzowej może mieć poważne skutki, bo utrudnia termoregulację
· Miejscowy bolesny obrzęk – kilka do 30 min od ukąszenia (max. do 2h)
· Brak obrzęku po 2h wyklucza zatrucie jadem żmii
· Obrzęk powiększa się, mogą powstawać wylewy krwawe, możliwe utrudnione pobieranie pokarmu i zaburzenia termoregulacji
· Blade błony śluzowe
· Siniaki
· Ślinienie
· Wymioty, biegunka
· Odwodnienie
· Niepokój, ospałość, depresja, senność
· Kulawizna
· Punktowe rany
· U psów ukąszonych w głowę na dziąsłach możliwe punkcikowate wybroczyny i wylewy krwawe
· Początkowo częstoskurcz, później rzadkoskurcz, niedociśnienie, zapaść, wstrząs
· Gorączka, dreszcze, konwulsje
· Ból brzucha, ból klatki piersiowej, zaburzenia oddychania
· W ciężkich przypadkach silna koagulopatia, niedokrwistość mocznica, trombocytopenia, hipoproteinemia, hipoalbuminemia
· Zejście śmiertelne 0 zwykle spowodowane niewydolnością nerek lub wątroby, zwykle 5-7 dzień u nieleczonych
Zmiany anatomopatologiczne:
· Krwotoki, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, martwica wątroby, zawał
· Krwotoczny obrzęk w miejscu ukąszenia, przekrwienie płuc, uogólniona hemoliza, żółtaczka, zwyrodnienie mięśnia sercowego, wybroczyny w korze nerek
Leczenie:
· Bardzo ważny czas podjęcia leczenia
· Utrzymać zwierzę w spokoju i w bezruchu tak długo jak to możliwe
· Jeśli to możliwe, utrzymywać miejsce ukąszenia poniżej poziomu serca
Pierwsza zasada pierwszej pomocy – nie powodować większego uszkodzenia
· Nie manipulować w miejscu ukąszenia, nie zaleca się nacinania, stosowania opasek uciskowych – można doprowadzić do zakażenia, zwiększyć krwawienie
1. Agresywna dożylna terapia płynami
2. Wczesne dożylne podanie antytoksyny
3. Monitorowanie hemostazy i parametrów biochemicznych
4. Podanie antybiotyków
Kiedy zastosować antytoksynę przeciw jadowi węży?
· Ukąszenie w część twarzową
· We wszystkich przypadkach, kiedy obrzęk jest duży i rozprzestrzenił się poza najbliższy staw za miejscem ukąszenia
· Jeżeli wystąpi niedociśnienie niereagujące na dożylna terapię płynami, koagulopatia lub zaburzenia EKG
Preparat Zagreb Antivenon
· 1x10 ml lub 2x5,5 ml ampułkę – rozpuścić w 2-3 objętościach roztworu izotonicznego w formie powolnej iniekcji i.v.
· Poprawa powinna nastąpić szybko, szczególnie jeśli surowica podana jest w ciągu 18h od ukąszenia. Jeżeli brak poprawy po 2h można powtórzyć iniekcję
· Efekty uboczne:
☞ Wymioty, gorączka, zaburzenia oddychania, skurcz oskrzeli – adrenalina 0,5 1 ml roztworu 1:1000 s.c.
Dalsze leczenie – objawowe i wspomagające:
· Właściwe nawodnienie, monitorować tętno, ciśnienie krwi, oddychanie, ciepłote ciała
· Przy dużych obrzękach można podać sterydy, leki przeciwhistaminowe, przeciwbólowe
· Przy krwawieniach zbadać czy doszło do koagulopatii, czasem niezbędne podanie Wit. K (3-5 mg/kg i.m. lub s.c. dziennie w dawkach podzielonych), i transfuzja krwi
· Przy drgawkach diazepam (0,5 mg/kg i.v.) lub znieczulenie ogólne
· W ciężkich przypadkach monitorować czynności wątroby i nerek
Zatrucia czekoladą
· Metyloksantyny (alkaloidy): teobromina, kofeina
· Ilość zależy od źródła – najwięcej w proszku kakaowym, gorzkiej czekoladzie, mniej w mlecznej i białej
· Notowane przypadki zgonu zwierząt po spożyciu czekolady, kakao (proszku i ziaren)
Toksyczna dawka:
· Teobromina
↪ Psy – LD50 250-500 mg/kg
· Kofeina
↪ Psy – LD50 110-200 mg/kg
↪ Koty – LD50 80-150 mg/kg, zatruci rzadziej niż u psów
Mechanizm działania toksycznego
· Antagoniści adenozyny, inhibitory fosfodiesteraz – pobudzenie CUN
Jaka ilość wywoła zatrucie?
· Masa ciała zwierzęcia (kg) x współczynnik – ilość (g) czekolady
· Współczynnik zależy od rodzaju czekolady:
↪ Mleczna – 64,9
↪ Pełna półsłodka – 18,9
↪ Gorzka w bloku – 7,3
↪ Np. pies o wadze 10 kg – 73 g czekolady gorzkiej, 649 g czekolady mlecznej
Objawy kliniczne zatrucia:
· 2-4 h po spożyciu
· Niepokój, dyszenie,
· Zwiększone wydalanie moczu
· Hipertermia
· Tachykardia, arytmia, przedwczesne skurcze komorowe
· Sztywność mięśni
· Wzrost wrażliwości na bodźce, ataksja
· Drgawki
· Śpiączka
Śmierć 18-24h (arytmia, niewydolność układu oddechowego), kilkanaście dni (niwydolność serca)
Badania laboratoryjne:
· Obecność metyloksantyn w zawartości żołądka surowicy, moczu, wątrobie
↪ Np. teobromina w surowicy wykrywalna 3-4 dni od ekspozycji
1. Zabezpiecznie podstawowych funkcji życiowych
2. Zmniejszenie dalsze absorpcji
3. Zwiększenie wydlania alkaloidu
4. Leczenie objawowe
Nie ma odtrutek
1. Sztuczne oddychanie
2. Płyny dożylnie
3. Emetyki – max do 2h jeśli nie ma przeciwwskazań (np. objawy nerwowe śpiączka)
4. Węgiel akt.
5. Przyspieszenie diurezy – płyny i.v., korekcja zaburzeń elektrolitowych
6. Drgawki – diazepam, barbiturany
7. Monitorowaie funkcji serca:
↪ Przedwczesne skurcze komorowe – lidokaina, dawka początkowa 1-2 mg/kg i.v.
↪ Tachykardia beta-blokery – np. metoprolol, dawka początkowa 0,1 mg/kg 3x dz
↪ Bradykardia – atropina 0,04-0,08 mg/kg i.m. lub s.c.
Nie powinno się stosować kortykosteroidów i erytromycyny – niekorzystnie wpływają na wydalanie metyloksantyn
Rokowanie
· Objawy zwykle trwają 12-36h
· Rokowanie dobre, jeśli leczenie wcześnie podjęte
· U pacjentów z arytmią lub drgawkami - ostrożne
3
Katarama