o_koniecznosci_studiowania_awicenny.pdf

(507 KB) Pobierz
Microsoft Word - Awicenna
Mieczysław Gogacz
O KONIECZNOŚCI STUDIOWANIA METAFIZYKI AWICENNY
Spis treści
2
1. Kim był Awicenna?
1.1. Ważniejsze dane biograficzne
Awicenna urodził się w r. 980 w miejscowości Afszana koło Buchary, znajdującej się
dzisiaj w Uzbeckistanie. Był Persem, synem Irańczyka z miasta Balch w dzisiejszym
Afganistanie. Jego językiem ojczystym był język perski, lecz prawie wszystkie swoje dzieła
naukowe, oprócz "Księgi wiedzy", małego traktatu z zakresu medycyny i kilku poematów,
napisał po arabsku. W tym właśnie języku zdobył całe swoje bardzo staranne wykształcenie.
Wiemy, na podstawie jego krótkiej, lecz autentycznej autobiografii, że w Bucharze uczył się
najpierw Koranu, literatury arabskiej, później geometrii, prawa, filozofii greckiej i głównie
logiki. Dystansując swoich nauczycieli wkrótce sam opracował teologię, fizykę, matematykę, a
przede wszystkim medycynę. Mając szesnaście lat był już sławnym lekarzem, o czym
świadczy fakt, że pod jego kierunkiem pracowali inni lekarze. Przez półtora roku zajmował się
wyłącznie filozofią, a komentarz Alfarabiego wprowadził go w treść "Metafizyki"
Arystotelesa. Tę "Metafizykę", jak pisze, czytał przedtem w przekładzie czterdzieści razy. Nie
mógł jej jednak zrozumieć. Ułatwił mu to tekst Alfarabiego. W osiemnastym roku życia
opanował już wszystkie znane nauki.
Wezwany przez sułtana Buchary Nuh Ibn Mansura wyleczył go z ciężkiej choroby.
Stało się to okazją do pogłębienia wiedzy, ponieważ sułtan pozwolił, mu korzystać ze swej
znakomitej biblioteki. Stało się to także okazją do wejścia w nowe życie, gdyż wkrótce
sułtanowie zasięgali jego rady przed podjęciem swych decyzji politycznych. Awicenna miał
wtedy dopiero dwadzieścia dwa lata. Rok wcześniej zaczął już pisać.
Prowadził teraz życie niezwykle pracowite i czynne będąc jednocześnie lekarzem,
ministrem i filozofem. Jako wezyr emira Hamadanu w dzisiejszym Iranie cały dzień poświęcał
sprawom państwowym, nocą pisał. Gdy towarzyszył księciu w podróżach, pisał na koniu.
Wrogowie spowodowali uwięzienie go w twierdzy Fardidżan. Pracował tam wreszcie
spokojnie. Tropiony jednak zazdrością wrogów po powrocie do Hamadanu, musiał w
przebraniu uciekać do Ispahanu. Tam poświęcił się całkowicie pracy naukowej. Wrócił
wreszcie do Hamadanu, lecz. podczas tej podróży, związanej z wyprawą wojenną, zmarł w r.
1057.
Przedstawione to ważniejsze dane biograficzne Awicenny są - poszerzonym tylko o
dane geograficznie - powtórzeniem i w dużym stopniu wolnym przekładem lub parafrazą
ujęcia, które stanowi część wykładu o Awicennie, wygłoszonego przez panią A.M.Goichon 4
 
3
marca 1940 r. na Uniwersytecie Londyńskim 1 . Elegancja tego ujęcia i nazwisko pani Goichon,
która wśród uczonych europejskich jest najwybitniejszym znawcą filozofii Awicenny,
spowodowały, że spośród wielu biografii Awicenny jej wersja została wybrana dla
zaprezentowania ważniejszych wydarzeń z życia Awicenny.
Jego życie jest dość dobrze znane, ponieważ zachowała się autobiografia Awicenny,
podyktowana przez niego jego wiernemu uczniowi Dżuzadżanienu. Abu Ubajd al Dżuzadżani,
który związał się z Awicenną około r. 1012 i pozostał przy nim aż do jego śmierci jako właśnie
uczeń, sekretarz i opiekun dzieł, z niezwykłą troską zabezpieczał rękopisy Awicenny.
Awicenna bowiem rozdawał, swoje teksty, gdy ktoś o nie prosił. Dżuzadżani zabiegał o kopie.
Zachęcał także Awicennę do pisania. Dżuzadżaniemu, więc zawdzięczamy uzyskanie i
zabezpieczenie dzieł Awicenny, a niekiedy także zgodne z myślą Awicenny wykończenie po
jego śmierci niektórych tekstów, jak np. traktatów matematycznych w zbiorze pt. "Księga
wiedzy". Zawdzięczamy mu także pełną biografię Awicenny. Dżuzadżani bowiem do
podyktowanej mu przez Awicennę autobiografii dołączył własny tekst, stanowiący drugą część
dziełka biograficznego. Awicenna omówił tylko to, co dotyczy jego rodziny, młodości i
studiów. Dżuzadżani opisał działalność polityczną Awicenny od r.1012, jego podróże,
prześladowania i dzieła. Dodajmy, że dzięki tej biografii Dżuzadżani już w średniowieczu
zyskał światową sławę. Łacińscy tłumaczę nazywali Dżuzadżaniego Sorsanus.
Awicenna kończy swoją autobiografię informacją, że gdy z Dagestanu wrócił do
Dżordżan, zajął się nim Abu Ubajd al Dżuzadżani 2 . O.Chahine w książce ''Ontologie et
theologie chez Avicenne" wymienia 3 wśród najbliższych uczniów Awicenny oprócz
Dżuzadżaniego jeszcze trzy nazwiska: Abu Abdallah Masumi, Ibn Zyla, Bahmanyar. Byli oni
pierwszymi czytelnikami i pierwszymi dyskutantami napisanych przez Awicennę tekstów.
Każdego bowiem wieczoru, ponieważ dzień zabierały sprawy państwowe, odczytywano i
omawiano to, co Awicenna napisał nocą po dyskusji z uczniami. Dżuzadżani czytał fragment
ze zbioru "Szifa", Masumi, Ibn Zyla i Bahmanyar czytali kolejne teksty pisanego wtedy przez
Awicennę "Kanonu medycyny". W tym właśnie zespole utalentowanych uczniów,
mobilizowany ich dociekliwymi pytaniami Awicenna precyzował swoje wielkie przemyślenia.
O bezpośrednich kontynuatorach filozofii Awicenny poza jego uczniami wiemy mało.
Wymaga to badań. Mówi się dużo dopiero o Algazelu, którego pani Goichon nazywa
1 A.M.Goichon, La philosophie d'Avicenne et son influence en Europe medievale, Paris 1951. wyd.II, Nazwy
miejscowości i informacje geograficzne podaję na podstawie artykułu: A.Zajączkowski, Awicenna i jego epoka,
W: Awicenna, praca zbiorowa pod redakcja A.Zajączkowskiego, Warszawa 1955, s. 52-54.
2 Por. Biografia Awicenny, tłum. J.Bielawski, "Myśl Filozoficzna" 5/5 (1952) 57-66. Por. Biografia Awicenny,
tłum. J. Bielawski, W: Awiceńna, s. 208-228.
3 O.Chahin, Ontologie et theologie chez Avicenne, Paris 1962
 
 
 
4
rzekomym uczniem Awicenny 4 . Mówi się również o Awerroesie, przeciwniku Awicenny.
Sytuacja jest jednak taka, że pisma Awicenny już za jego życia są powszechnie przyjętymi
"podręcznikami" filozofii, i że powszechnie w średniowieczu, zresztą do dzisiaj, Awicenna jest
uważany za mistrza w dziedzinie filozofii bytu.
1.2. Imię Awicenny
O powszechnym uznaniu intelektualnej wielkości Awicenny świadczą - między
innymi - także tytuły, które mu przyznano. Już współcześni mu odbiorcy jego myśli nazywali
go "Sława królestwa", "Dowód prawdy", "Szejch-książe". Po arabsku brzmiało to następująco:
"Szaraf al-Mulk", "Hudżdżat al-Hakk", "asz-Szajch ar-Rais".
Należy najpierw zauważyć, że w całej książce przytaczając imiona, tytuły dzieł
Awicenny, lub nazwy miejscowości, posługuję się transkrypcją i ewentualnie
spolonizowanymi wersjami, przyjętymi w wymienionej już pracy zbiorowej pt. "Awicenna",
wydanej pod redakcją A.Zajączkowskiego w r. 1955 w Warszawie. Stwierdzenie to jest ważne
dla sprawy brzmienia słów arabskich. Dla.przykładu podajmy, że imię Dżuzadżani według
transkrypcji, przyjętej w języku francuskim, zapisane więc "Djouzdjani" we wstępie do "Livre
de science" 5 lub "Juzjani" w cytowanej tu książce O.Chahina, brzmiałoby Dżuzdżani.
Podobnie tytuł zbioru tekstów, nazywanych "Księgą wiedzy", polscy orientaliści zapisują
następująco: "Danisz-nama-i Ala-i", co właśnie oznacza "Księga wiedzy dla Ala (ad-Daula)".
Francuzi używają zapisu: "Danesh-name". Główne dzieło filozoficzne Awicenny "Kitab asz-
Szifa" lub krótko w transkrypcji polskiej "Szifa", np. pani A.M.Goichon zapisuje "asz-Szifa",
M.Achena i H.Massé stosują zapis "Ghefa" (Szefa), a O.Chahin - "Shifa".
Wyjaśnienia te wprowadzają w problem prawidłowego przekazania brzmienia
pełnego imienia Awicenny. J.Bielawski w pracy zbiorowej pt. "Awicenna", a książka ta
zawiera prace wygłoszone na XI Zjeździe Orientalistów Polskich w Warszawie w dniu 51 maja
1952 r., podaje imię Awicenny następująco: Abu Ali al-Hussajn Ibn Abdallah Ibn al-Hasan Ibn
Ali Ibn Sina 6 . Pani A.M.Goichon stosuje krótszą wersję tego imienia, mianowicie: Abu Ali al-
Hussayn Ibn Abd Allah Ibn Sina. Natomiast M.Achena i H.Massé, autorzy przekładu na język
francuski "Metafizyki" Awicenny ze zbioru "Księga wiedzy", zapisują imię Awicenny jeszcze
inaczej: Abu-Ali Szaraf-ol-Molk Hosain ibn Abdallah Ibn Sina, (w transkrypcji francuskiej:
Abou-Ali-Charaf-ol-Molk Hosain ibn Abdallah Ibn Sina).
4 A.M.Goichon, La philosophie d'Avicenne, s. 132.
5 Avicenne, La Livre de science, traduit par M.Achena et H. Masse, Paris 1955, np. s. 5
 
 
 
 
5
Nie trudno zauważyć, że w wersji imienia, podanej przez M.Achena i H.Masse,
znalazł się tytuł Awicenny, przyznany mu przez Arabów, a mianowicie "Szaraf al-Mułk"
(zapisany przez Francuzów "Charaf ol-Molk"), "Sława królestwa".
A.Zajączkowski w swym wykładzie na XI Zjeździe Orientalistów Polskich ciekawie
wykazuje, że używając skróconej wersji arabskiego imienia Awicenny należy zawsze mówić
Abu Ali Ibn Sina. Tylko w tej wersji imię to brzmi sensownie i zgodnie z językiem arabskim 7 .
Nie wystarczy skrót Ibn Sina. Przyjmujemy więc w tej pracy wersję; Abu Ali Ibn Sina, oraz
wersję: Awicenna.
W języku polskim i w całej Europie Zachodniej Abu Ali Ibn Sina jest znany pod
imieniem Awicenna. Jest to zlatinizowana w średniowieczu hebrajska wersja arabskiego
imienia Awicenny, mianowicie wersja Awen Sina. Abu Ali Ibn Sina pozostanie więc dla nas
Awicenną.
2. Cztery wersje tekstu "Metafizyki" Awicenny
2.1. "Księga uzdrowienia"
Najobszerniejszym: dziełem filozoficznym Awicenny, napisanym w języku, arabskim,
jest zbiór tekstów, pt. "Kitab asz-Szifa" - "Księga uzdrowienia". "Księga" ta, krótko nazywana
"Szifa", zawiera wykład, logiki, fizyki, matematyki i właśnie metafizyki. Każdy wykład., a
więc każda, część tej wielkiej encyklopedii, jest podzielona na księgi, rozdziały i paragrafy.
Według powszechnej opinii wykład jest jasny, argumentacja wyczerpująca. Jeżeli weźmie się
pod uwagę, że "Księgę" tę napisał jeden człowiek, tak bardzo zajęty praktyką lekarską i
działalnością polityczną, to trzeba podziwiać głębię ujęć i formę działa. Awicenna pisał tę
"Księgę" w okresie redagowania "Kanonu medycyny", a więc między czterdziestym a
pięćdziesiątym rokiem życia.
M.Achena i H.Massé twierdzą, że Awicenna wyznaczył tym dziełem dla języka
arabskiego klasyczną formę stylu filozoficznego 8 . Awicenna, jak wiemy, był Persem. Jego
"macierzystym językiem... był język irański „dari”, wcześniejsze stadium wspólne dla języków
tadżyckiego i nowoperskiego. Jednak dzieła swoje pisał... w języku arabskim, który był
6 J.Bielawski, Życie i dzieła Awicenny, W: Awicenna, s. 75
7 A.Zajączkowski, Awicenna i jego epoka. W: Awicenna, s. 8-9.
8 Awicenne, Le Livre de science, s. 16.
 
 
 

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin