O podróżach.pdf

Leszek Kołakowski- O podróżach

Po co podróżujemy? Dlaczego lubimy podróżnować? Wydaje się, że to

niemądre pytanie, bo każdy wie dlaczego i po co. Jest jednakowoż wiele

rzeczy, które wydają się oczywiste, a po zastanowieniu takimi być

przestają. Czy podróżowanie jest to zachowanie instynktem wiedzione i co

to miałby być za instynkt? Czy doznajemy satysfakcji stąd, że

doświadczamy czegoś, co jest po prostu nowe, że nowość jako taka nas

prrzyciąga? Wedle wielopokoleniowych doświadczeń, z pewnością jakoś

nam przez ewolucję wszczepionych, świat nie odnosi się do nas

przyjaznie, lecz raczej wrogo, powinniśmy więc tego, co nowe i nieznane

się wystrzegać, a cenić sobie, to co już w doświadczeniu oswojone i

bezpieczne, siedzieć w znajmomychh kątach i chodzić po wydeptanych

ścieżkach. Ale tak nie jest. Dlaczego w dzieciństwie czytamy z zapałem

ksiązki podróżnicze? Dlaczego ludzie, ledwo zlikwidowali biale plamy na

mapach, rzucili się do niedawno jeszczev niewyobrażalnych wojaży po

wielkiej przestrzeni i o coraz dalszych przestrzeniach marzą?

Trzeba zauważyć, że mówiąc o podróżach, mamy na myśli nie wszelkie

przemieszczanie się w przestrzeni, ale takie, gdzie podróż sama w sobie

jest celem, gdzie więc nie chodzi nam o załatwienie sobie czegoś, co

gdyby można, załatwilibyśmy sobie raczej bez podróży i związanych z

nimi uciążliwości.

Biznesmeni, którzy urządzają sobie spotkania na lotniskach w specjalnie

na ten cel przysposobionych salach konferencyjnych, by zaraz potem

wracać do swoich siedzib, wcale nie podróżują, lecz załatwiają swoje

interesy, a jeśli mogą, załatwiają je inaczej, co jest zresztą coraz ławiejsze,

Nie wiem nawet, czy do podróży zaliczyc można ten rodzaj masowej

turystyki, gdzie, na przykład, mieszkańcom krajów chłodnych, jak Anglia,

chodzi o kawałek ciepłego morza w Hiszpani, a na miejscu już tam mają

przygotowane angielskie bary, angielskie jedzenie( pożal się Boże ),

Hiszpania sama zaś ich nie obchodzi. Tu jednak mówimy o podróżach,

gdzie chodzi nam, podróżnikom, o doświadczenie czegoś nowego jako

nowego właśnie, o kontakt z jakąś rzeczywistością nieznajomą.

W podróżach nie chodzi nam chyba, ściśle biorąc, o to, by się czegoś

nauczyć: prawie wszystko, co poznajemy przez podróże, możemy poznać

bez nich, często lepiej; zgodnie zaś ze starym, z łaciny przełożonym

porzekadłem „ niebo, nie umysł tacy odmieniają, którzy za morza po

mądrość biegają”. Nie, nie dla wiedzy podróżujemy. Nie po to też

podróżujemy, by na chwilę z codziennych trosk się wyrwać i o kłopotach

zapomnieć, jako że, zgodnie z innym łacińskim porzekadłem, „czarna

troska za jezdzcem siada”. Nie, nie żądza wiedzy nas gna ani ochota

ucieczki, ale ciekawość, a ciekawość jak się zdaje, jest osobnym popędem,

do innych niesprowadzalnym. Uczeni mówiś nam, że ciekawość, czyli

potrzeba bezinteresownego badania otoczenia, przechowuje się u ludzi

przez całe życie i że to jest właśnie swoiście ludzka zdolność.

Jesteśmy ciekawi nie dlatego, by nieznajome rzeczy obiecywały nam

jakieś zaspokojenia, albo czymś groziły, czemu trzeba zapobiec, jesteśmy

ciekawi po prostu. Ludzie podejmują z ciekawości rozmaite czynności i

dzieła, o których wiedzą, że są niebezpieczne, podróżują w różne miejsca

mało znanei grozne, giną na wspinaczkach górskich albo w czeluściach

jaskiń. Nie zapominajmy przy tym, że za ciekawośc właśnie zostaliśmy

wypędzeni z raju, że teologowie kiedyś często potępiali ciekawość jako

grzeszną z natury swojej. Bez tego grzesznego popędu niwiele byłoby

zmian w życiu ludzkim i niewiele postępu.

Można dziś przeczytać, że nie ma sensu mówić o 'odkryciu Ameryki', bo

przecież, gdy europejscy podróżnicy na brzegi amerykańskie dotarli, nasi

czerwonoskórzy kuzni już dawno tam żyli i wcale swojego kraju odkrywać

nie musieli. Jest to jednak niemądra obiekcja, bo gdy ludy jakieś żyją w

izolacji, nic o sobie nawzajem nie wiedzą, to wolno powiedzieć, że w

jakimś momencie się odkrywają; gdyby mieszkańcy Ameryki pośpieszyli

się z postępem nawigacji i pierwsi do Europy zawitali, wolno by było

powiedzieć, że Europę odkryli. Nawet i dziś, gdy ciekawością gnani

udajemy się do jakiegoś nieznanego kraju czy miasta, możemy

powiedzieć, że je dla siebie odkrywamy, bo właśnie w odkryciu takim

niekoniecznie chodzi o pewną wiedzę, której nikt jeszcze nie posiadł, ale o

doświadczenie nowości. Prawdą jest, że ludzie robią nieraz podróże

sentymentalne do miejsc sobie dobrze znanych, lecz dawno porzuconych,

do kraju dzieciństwa czy młodości. Czy takie wycieczki mieszczą się w

definicji podróżowania? Pewnie tak. Na pozór nie odkrywamy niczego

nowego, ale wracamy jakby do samych siebie z dawnych lat, zdaje nam

się, że w czasie się przemieszczamy, a podróż w czasie jest także

doświadczeniem czegoś nowego, bo, chocby znane było kiedyś, jest nowe,

gdy z innego czasu przybywamy

Żyje w nas przeto potrzeba nowości jako nowości, niezależna od

jakichkolwiek innych względów, nowość sama w sobie nas wabi. Że zaś

nowość nas wabi, jest bodaj związane z naszym, swoiście ludzkim,

przeżywaniem czasu. Chcielibyśmy zawsze być u początku, mieć

poczucie, że świat jest dla nas otwary, że się zaczyna właśnie, a samo

przeżycie nowości w takie poczucie nas wprowadza, choćby w złudzeniu.

Zapewne dlatego ludzie zmieniają żony i mężów: mają przez chwilę

poczucie nowego czasu, doświadczenia początku.

Nie było by na pewno prawdą przypuszczenie, że ciekawość czy potrzeba

nowości towarzyszy wszystkim nam w takim samym natężeniu, zawsze i

nieprzerwanie. Gdyby tak było, życie ludzkie było by niemożliwe. Jest

osobliwością wszelkiego życia, że działają w nim siły skierowane na

konserwację, na zachowanie istniejącego porządku oraz inne, które są u

zródeł rozwoju. W naszym, ludzkim świecie te dwie, przeciwnie

skierowane energie przejawiają się jako potrzeba trwałości,

bezpieczeńswta, przebywania w otoczeniu znajomych oraz właśnie

potrzeba nowości, odmiany, ciekawość. Te dwie skłonności kłócą się ze

sobą, ale obie są nam niezbędne, byśmy ludzki żywot wiedli. Na pewno

ludzkie charaktery można odróżniać, między innymi, przez większy lub

mniejszy w nich udział tych skłóconych energii: od tych, co tylko rutynę

lubią i rzeczy znajome, do tych, których rutyna mierzi i tylko odmiany

sobie cenią.

Zauważmy przy tym, że instynkt ciekawości, szukanie nowego, fascynacja

tym, co nieznane, jest to rodzaj życia, w którym zakłada się, choćby

bezwiednie, pewnie obraz świata, pewną 'filozofię'. Zakłada się

mianowicie, że świat, w którym przebywamy, świat naszego

doświadczenia, jest czegoś wart. Gdybyśmy wierzyli, jak prawdziwi

buddyści, że świat niczego nie jest wart, jest tylko masą cierpienia i bólu,

że wszędzie i zawsze jest taki sam pod wszystkimi względami, co się liczą,

a różnice są bez znaczenia, ze nic nowego pod słońcem, że historia ludzka

nie jest niczym innym, jak monotonnym powtarzaniem tego samego

nieszczęścia- gdybyśmy w to wierzyli, nie doświadczylibyśmy żadnej

potrzeby nowości, żadnej ciekawości, a więc żadnej ochoty do

podróżownia.

Ale o to, czy prawdziwi buddyści mają rację, pytać nie będziemy.

Zapuszczamy się bowiem w tym miejscu w mroczną przepaść metafizyki,

tego zaś czynić nie wypada przy okazji tak frywolnej, jak rozmyślania o

podróżach.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: