wds III
Sławomir Łodziński Kontrola i role społeczne Punkty wykładu 1. Przykład socjologiczny – „fala” w wojsku. 2. Kontrola społeczna (mechanizmy uruchamiające i wymuszające współdziałanie, utrzymujące porządek społeczny); • utrzymywanie kontroli społecznej (procesy instytucjonalizacji i socjalizacji); • rodzaje kontroli: wewnętrzna i zewnętrzna, formalna i nieformalna, prawna i pozaprawna; • instytucje kontroli oraz ich sankcje (obyczajowe, religijne, prawne); • style kontroli: penalizacyjny, kompensacyjny, rozjemczy i terapeutyczny. 3. Kontrola społeczna a konformizm: • dostosowywanie własnego zachowania i sposobu myślenia do zachowania i myślenia innych; • dlaczego jesteśmy konformistyczni?: o naśladowanie innych; o obawa kary; o dążenie do akceptacji przez innych (związek z samooceną i tożsamością jednostki). 4. Kontrola społeczna a dewiacje: • dewiacja jako naruszenie porządku społecznego; • problemy: o co jest uważane za dewiację?; o „dewiacja pozytywna”; o kto i dlaczego definiuje, co jest „dewiacją”?; o granice tolerancji na dewiacje. 5. Dewiacja jako przedmiot zainteresowań socjologii: • przyczyny dewiacji (badanie przyczyn naruszeń kontroli/reguł porządku społecznego): o rozregulowanie zasad życia społecznego („anomia”); o przekaz kultury dewiacyjnej; o niesprawność mechanizmów kontroli; o ujęcie R.K. Mertona (cele i środki): konformizm, innowacja, rytualizm, bunt i ucieczka. • badanie, co jest uważane za dewiację: o historyczna zmienność; o ewolucja kryteriów prawnych; o kulturowe uwarunkowania. • teoria naznaczania/etykietowania i stygmatyzacji; • dewiacja „pierwotna” i „kariera” dewiacyjna; • funkcje dewiacji w społeczeństwie: o wyjaśniają sens norm; o określają tożsamość grupy i jej granice; o zwiększają spójność grupy; o są „wentylem” bzepieczeństwa; o stanowią ważne źródło zmian społecznych. 6. Rola społeczna: - rola a pozycja społeczna/status (usytuowanie jednostki w zbiorowości) – pozycje mogą być: - przypisane i osiągane; - pozycja centralna i naczelna; - pozycja widoczna. - rola w odniesieniu do pozycji społecznej może być: - 1) zespołem praw i obowiązków związanych z daną pozycją; - 2) schematem/ scenariuszem zachowań związanych z daną pozycją (jest jej elementem dynamiczny). - elementy roli: - nakazane i zakazane; - margines swobody; - zespół ról, konflikt ról, dobór ról, rola kluczowa. 7. Interepretacje socjologiczne „roli społecznej”: - funkcjonalno-strukturalne (R. K. Merton) – role: - klasyfikują i porządkują rzeczywistość; - stabilizują społeczeństwo; - są czymś zewnętrznym wobec nas; - zbiorowość/struktura społeczna jako układ ról. - interakcyjne (E. Goffman) – rola: - powstaje w interakcjach z innymi; - pytanie: jak rola (e) jest odgrywana?; - uwaga na zachowania niewerbalne; - liczy się margines swobody. 8. Rola społeczna a osobowość jednostki: • osobowość - „zorganizowana struktura cech indywidualnych i sposobów zachowania jednostki, decydujących o jej przystosowaniu do środowiska”; • warunki społeczne kształtowania się osobowości; • typy osobowości (charakteru): o osobowość autorytarna (T. bezkrytyczna akceptacja wartości i zwyczajów oraz§W. Adorno) etnocentryzm i wrogość§ surowe karanie i wychowanie; §autorytetów; wobec innych. o „osobowość podstawowa” (A. Kardiner) – podłoże uczuć i wartości wspólnych dla członków danej zbiorowości; o „osobowość modalna”- najczęściej występujące połączenie cech psychicznych w zbiorowości; o osobowość nowoczesna i tradycyjna. • osobowość a zróżnicowanie społeczne (praca): o badania M. L. Kohna (typ samosterowny i konformistyczny). 9. Rola społeczna a tożsamość: - role społeczne a tożsamość jednostki – problemy identyfikacji i internalizacji roli; - tożsamość osobista (kim jestem?) – świadomość „swojej spójności” i odrębności – problemy: o krystalizacji tożsamości; o zaburzeń i jej „kryzysów”. - tożsamość z zewnątrz („jaźń odzwierciedlona”) – jak tożsamość jest postrzegana przez innych i określana przez nich? (kim on/ona jest?); - tożsamość społeczna jednostki - pochodna przynależności do grup i kategorii społecznych; o wymiar subiektywny (poczucie tożsamości); o wymiar obiektywny (zaklasyfikowanie przez innych).
mtx