Ludzie ofiarowuj� ksi�ciu r�ne dary, aby mu si� przypodoba�, lecz autor po przemy�leniu nie chce Wawrzy�cowi Wspania�emu dawa� ani kosztowno�ci, ani broni, lecz postanawia podzieli� si� z ksi�ciem tym co ma najcenniejsze, czyli w�asn� wiedz�. Dzi�ki znajomo�ci czyn�w wielkich m��w zar�wno obecnych jak i staro�ytnych pisze ksi��k� w kt�rej zawiera porady jak nale�y rz�dzi� pa�stwem, aby lud by� zadowolony swoim w�adc� i w�adca mia� r�wnie� z tego korzy�ci. I Jakie s� rodzaje ksi�stw i w jaki spos�b si� je pozyskuje Autor wyr�nia w�r�d kraj�w rz�dzonych republiki i ksi�stwa. Ksi�stwa mog� by� dziedziczne albo nowe. Ksi�stwa nowe mog� by� zupe�nie nowe jak Mediolan za F. Sforzy, albo s� w��czone jako cz�on do dziedzicznego pa�stwa tego ksi�cia, kt�ry je zdobywa II O ksi�stwach dziedzicznych Najlepiej jest utrzyma� ksi�stwa dziedziczne przywyk�e do panuj�cego rodu, bo wystarczy tam nie narusza� zasad przodk�w i nie wyrz�dza� ludziom krzywdy, a lud b�dzie w�adc� kocha�. Ale gdyby ksi��� w�adz� utraci�, to przy pierwszym przewrocie w kraju w�adz� mo�e z �atwo�ci� odzyska�. III O ksi�stwach mieszanych Natomiast w ksi�stwach nowych istniej� trudno�ci. Ludzie w takich ksi�stwach zmieniaj� pana ch�tnie w nadziei, �e poprawi� sw�j los, ale cz�sto przekonuj� si�, �e tylko pogorszyli swoje po�o�enie. Bo ksi���, kt�ry zdoby� w�adz� zaczyna krzywdzi� mieszka�c�w np. przez osiad�e tam wojsko. W ten spos�b zyskuje si� w tym ksi�stwie wielu nieprzyjaci�, aby utrzyma� si� w takim ksi�stwie musi ksi��� zdoby� przychylno�� mieszka�c�w. W ten spos�b Ludwik XIII straci� Mediolan, poniewa� mieszka�cy Mediolanu nie mogli go ju� d�u�ej znosi� i udost�pnili drog� do obj�cia tronu dla ksi�cia Lodovica. �atwo jest utrzyma� kraje, kt�re maj� ten sam j�zyk co kraj nowego ksi�cia, a do tego jeszcze nie s� przyzwyczajone do wolno�ci i aby je utrzyma� wystarczy u�mierci� ca�� rodzin� panuj�cego. Tak sta�o si� np. z Burgundi� , Bretani� i Normandi�, kt�re zosta�y przy��czone do Francji, nie mia�y one co prawda takiego samego j�zyka jak Francuzi, ale mia�y one podobn� tradycj�. Aby to pa�stwo utrzyma� nie wolno zmienia� w nim praw ani zwi�ksza� podatk�w , a w ten spos�b b�dzie ono w�adcy poddane. Lecz gdy zdobywa si� kraj inny co do j�zyka i co do zwyczaj�w, wtedy jest du�o trudniej. Najlepszym wtedy sposobem jest aby ksi��� sam zamieszka� w takim kraju i dogl�da� czy nie ma w nim konflikt�w i niepokoj�w. W�a�nie tak zrobi� Turek w Grecji. Wtedy poddani mog� sami osobi�cie zg�osi� si� do kr�la z r�nymi problemami i maj� w ten spos�b pow�d aby go szanowa�. Dobrym tez sposobem jest zak�adanie kolonii, gdy� nie trzeba traci� w�wczas du�o pieni�dzy, nie krzywdzi si� du�o ludzi, tylko nieznaczn� liczb� wyw�aszczonych, a utrzymuje si� spok�j i porz�dek. Autor twierdzi, �e gdy si� krzywdzi cz�owieka nale�y to robi� w taki spos�b, aby nie trzeba by�oby obawia� si� zemsty. Ale, gdy zamiast kolonii utrzymuje si� w tym kraju armi� wtedy jest niedobrze, bo armia zbyt du�o kosztuje, a ludzie staj� si� wrogiem ksi�cia i mog� si� m�ci�, wi�c najlepszym rozwi�zaniem s� kolonie. Ksi��� kt�ry posiada ksi�stwo o odmiennych zwyczajach, powinien os�abi� w�adz� mo�nych i nie dopu�ci�, aby jaki� cudzoziemiec wkroczy� do jego prowincji. Znale�� si� mog� tacy, kt�rzy zechc� takiego wprowadzi�, jak np. Etolowie wprowadzili Rzymian do Grecji. Rzymianie w Grecji zak�adali kolonie, popierali s�abszych, ale nie zwi�kszali ich si�y, poni�ali pot�nych, a do tego nie wpuszczali do Grecji �adnych pot�nych cudzoziemc�w. Dzi�ki temu kolonia ta by�a im poddana. Machiavelli twierdzi, �e �le gdy si� wojn� odk�ada, bo jej si� nie uniknie, a b�dzie to tylko z korzy�ci� dla przeciwnik�w. Ludwik, kr�l Francji post�powa� wbrew wszystkim zasadom jakimi kierowali si� Rzymianie. Zaj�� on Lombardi� dzi�ki chytrym Wenecjanom i od razu zyska� wielu przyjaci�. Ale on zamiast pilnowa� si� swoich przyjaci� , kt�rzy boj�c si� np. ko�cio�a pomogali by mu udzieli� pomocy papie�owi Aleksandrowi w zaj�ciu Romanii. Przez to straci� przyjaci�, umocni� Ko�ci� i straci� cz�� Italii. Post�pi� on bardzo nierozs�dnie, bo pope�ni� pi�� g��wnych b��d�w: zniszczy� s�abych, powi�kszy� pot�g� Italii, wprowadzi� silnego cudzoziemca, nie zamieszka� tam osobi�cie i nie zak�ada� kolonii. A do tego wzmocni� on jeszcze pot�g� Ko�cio�a i wprowadzi� Hiszpan�w do Italii. Puenta do tych czyn�w Ludwika jest taka, �e: �dla unikni�cia wojny nie nale�y nigdy dopuszcza� do spot�gowania nieporz�dku, poniewa� nie uniknie si� jej, lecz tylko na swoj� niekorzy�� odwlecze�. A og�lnym mora�em mo�e by� to, �e gubi sam siebie, kto drugiego czyni pot�nym. IV Dlaczego Kr�lestwo Dariusza zdobyte przez Aleksandra nie powsta�o przeciw nast�pcom Aleksandra po jego �mierci Aleksander Wielki sta� si� panem ogromnego pa�stwa w ci�gu kilku lat, niestety nied�ugo potem zmar�, ale rzecz� logiczn� powinno by�, �e wybuchnie tam powstanie. Tymczasem nast�pcy Aleksandra nie mieli �adnych trudno�ci, aby tam si� utrzyma�. Bywaj� ksi�stwa rz�dzone na dwa r�ne sposoby. Takimi sposobami s� Turcja i Francja. W Turcji rz�dzi jeden pan i nie dzieli si� on wp�ywami i w�adz�. Wr�cz przeciwnie dzia�a kr�l francuski, kt�ry otacza si� mo�nymi i wp�ywowymi panami, nie mo�e si� on im nara�a� i jest jakby osaczony. Te sposoby rz�dzenia powoduj�, �e pa�stwo tureckie zdoby� jest bardzo trudno, a utrzyma� �atwo, a odwrotnie jest z Francj�, kt�r� zdoby� jest �atwo, ale utrzyma� trudno. Z tego w�a�nie wzgl�du gdy Aleksander podbi� pa�stwo Dariusza, kt�re rz�dzone by�o na spos�b turecki, zabi� Dariusza i jego rodzin�, p�niej jego nast�pcy nie mieli �adnych k�opot�w, aby je utrzyma�. W krajach podbitych przez Rzymian tj. Hiszpania, Francja, Grecja wybucha�y cz�ste powstania bo wcze�niej istnia�o tam wiele ksi�stw. Nie dziwi� si� wi�c nale�y �atwo�ci z jak� Aleksander utrzymywa� tak wielkie pa�stwo azjatycki, bowiem ta �atwo�� nie nale�y od si�y lecz od ustroju podbitego pa�stwa. V W jaki spos�b nale�y rz�dzi� miastami i ksi�stwami, kt�re przed podbojem mia�y w�asne prawa Je�eli podbite pa�stwa rz�dz� si� swoimi prawami to istniej� trzy sposoby aby je utrzyma�: 1. Zniszczy� je 2. Za�o�y� tam w�asn� siedzib� 3. Zostawi� im ich prawa, czerpa� z niego dochody i stworzy� tam oligarchiczny rz�d, kt�ry by dla ksi�cia by� przyjazny. �atwo trzyma si� miasto przyzwyczajone do wolno�ci, za po�rednictwem jego obywateli ni� mia�o by to by� w jakikolwiek inny spos�b. Przyk�adem s� Spartanie i Rzymianie. Spartanie posiadaj�c w Atenach i Tebach rz�dy oligarchiczne stracili je. Rzymianie chc�c utrzyma� Kapui, Kartagin� i Numancj� zniszczyli je , a w ten spos�b zatrzymali je pod w�asnymi rz�dami. Nie ma pewnego sposobu utrzymania zdobytych miast, jak tylko zburzenie ich. A kto opanuje miasto przyzwyczajone do wolno�ci, a nie zburzy go, niech oczekuje �e je straci. Lecz miasta, kt�re przyzwyczajone by�y do w�adzy ksi�cia, poddane zostan� nowemu w�adcy. Aby utrzyma� republiki trzeba je zniszczy� lub te� w nich zamieszka�. VI O nowych ksi�stwach zyskanych or�em w�asnym i m�stwem Utrzymanie si� nowego ksi�cia przy ksi�stwach zale�y od jego dzielno�ci, mniej od szcz�cia. �atwiej utrzyma si� ten kto mniej liczy na szcz�cie. U�atwienie wynika z tego, �e nowy ksi��� musi tam zamieszka� nie maj�c innego pa�stwa. Dzielno�� i m�dro�� pozwala dostrzec sposobno�� dzi�ki kt�rej ludzie tacy jak Moj�esz, Lyrus, Romulus, Tezeusz i im podobni mog� �podnie�� i uszcz�liwi� sw� ojczyzn�. Ci kt�rzy dzielno�ci� dochodz� do w�adzy ksi���cej z trudem j� uzyskuj�, ale z �atwo�ci� utrzymuj�. Natura lud�w jest zmienna, �atwo ich o czym� przekona�, lecz trudno umocni� w przekonaniu. Trzeba wi�c gdy ludzie wierzy� ksi�ciu przestan�, nie po dobroci, lecz si�� ich do siebie nawr�ci�. Tak jak Hieronim Syrakuza�ski nale�y pozby� si� dawnych przyja�ni i pakt�w, a trzyma� powinno si� armi�, a�eby lud gdyby chcia� si� buntowa�, �eby mo�na by�o go z powrotem do swoich racji nawr�ci�. VII O nowych ksi�stwach obcymi si�ami i przez szcz�cie zyskanych Ci, kt�rzy dzi�ki szcz�ciu staj� si� ze zwyk�ych ludzi ksi���tami, zostaj� nimi z ma�ym trudem, lecz z ogromnym utrzymuj� si�. Takimi ksi���tami s� ci, kt�rzy dostali pa�stwo za pieni�dze, albo z czyjej� �aski. Tak w�a�nie ksi���tami zosta�o wielu ludzi z Grecji, w miastach jo�skich i na Wielkim Helespo�cie, gdzie Dariusz wynosi� ludzi do rangi ksi���t dla swojego bezpiecze�stwa i chwa�y. Podobnie by�o z imperatorami, kt�rzy zostawali nimi ze zwyk�ych ludzi dzi�ki zdemoralizowanym �o�nierzom. Ludzie tacy jednak d�ugo si� nie utrzymuj�, bo rzecz� logiczn� jest, �e rozkazywa� nie umie, kto ca�e �ycie tego nie robi�. � Kto nie zak�ada podstaw zanim zostanie ksi�ciem, mo�e je przy m�stwie za�o�y� p�niej, chocia� dzieje si� to z mitr�g� dla budowniczego i niebezpiecze�stwem dla budowli�. Machiavelli jako przyk�ad dobrego i roztropnego ksi�cia, kt�ry wszelkie podst�py przeciw sobie odkry� i zaprzesta� nim potrafi podaje ksi�cia Valentino, kt�ry aby przypodoba� sobie ludzi i zdoby� w�adz� u�ywa podst�p�w, ale je�eli zauwa�a, �e kto� mu zagra�a pozbywa si� go, jak to mia�o miejsce z namiestnikiem Romanii messerem Remirem de Orco. Rzecz� niezb�dn� dla ksi�cia jest zabezpieczy� si� w nowym ksi�stwie przed wrogami, zyskiwa� sobie przyjaci�, zwyci�a� si�� lub zdrad�, wzbudza� zar�wno mi�o�� jak strach u ludzi, mie� pos�uch i poszanowanie u �o�nierzy, gubi� tych, kt�rzy mog� lub musz� szkodzi�, by� surowym, a lubianym, wielkodusznym i szczodrobliwym, pozbywa� si� niewiernych wojsk, a tworzy� nowe, utrzymywa� w przyja�ni kr�l�w i ksi���t, tak aby �wiadczyli us�ugi ze skwapliwo�ci�, a szkodzili ze strachem, takim w�a�nie ksi�ciem by� Valentino i na�ladowa� go powinien ka�dy w�adca nowego ksi�stwa. VIII O takich kt�rzy przez swoje zbrodnie doszli do w�adzy ksi���cej Do w�adzy ksi���cej doj�� mo�na jeszcze na dwa sposoby, albo drog� zbrodnicz� i niecn�, albo tak, �e cz�owiek prywatny dzi�ki poparciu innych obywateli stanie si� w�adc� swojej ojczyzny. Agatokl...
mtx