Wykład 12 (26.05.09)
Zaburzenia nawyków:
· Tiki
· Jąkanie
· Zaburzenia eliminacji (moczenie i zanieczyszczanie)
Tiki:
· Bogdanowicz (a nawyki)
· Olechnowicz (a ruchy stereotypowe) (tiki to nie to samo co stereotypie à ruchy celowe i rytmiczne, w DSM IV pojawiają się też jako oddzielne zaburzenie)
· Orwid / Kozłowska – nagłe, zrywne, nierytmiczne, mimowolne i bezcelowe wyładowania ruchowe (motoryczne lub produkcje wokalne) przeżywane jako zjawiska, którym nie można się oprzeć (co najmniej przez 4tyg.; powyżej 12msc. – tiki przewlekłe; mniej niż 12msc. – przemijające)
· Rodzaje: motoryczne i wokalne; proste i złożone
o Motoryczne proste – np. mruganie, grymasy twarzy
o Motoryczne złożone – np. gryzienie, podskakiwanie, echokineza (osoba imituje ruchy innych osób)
o Wokalne proste – np. chrząkanie
o Wokalne złożone – np. echolalie, palilalie (powtarzanie słów wypowiedzianych przez samego siebie), koprolalie
· Zespół Gilles de la Tourette’a (tzw. choroba tikowa) (co najmniej 12msc., w ciągu dnia występuje pełny zestaw tików, które są zmienne w lokalizacji, bardzo nasilone; leczenie skuteczne: haroperidol; częściej występuje u chłopców (3:1 lub w innych źródłach 6 – 9:1); w tym zaburzeniu obserwowana jest koprolalia)
à Występują w późnym dzieciństwie – 7 – 11 lat, najczęściej obserwowane między 6 – 8rż., przemijające w okresie adolescencji.
à Mogą mieć podłoże nerwicowe, podłoże nawykowe (behawioryzm), w rodzinie: matka nadopiekuńcza, ojciec rygorystyczny – tiki jako dążenie do autonomii (psychoanaliza)
à Podłoże może być jednak neurobiologiczne (zmniejszenie objętości jąder podstawy)
à 2% populacji dzieci
Jąkanie:
· Rozwojowe (2 – 3,5rż.) (nierównomierny rozwój poznawczy i motoryczny odpowiadający za artykulację)
· Jako objaw znerwicowania (osłabiony układ nerwowy) (pojawia się wraz z innymi objawami nerwicowymi, jak np. bezsenność, lęki nocne, itp.) (Bogdanowicz – logonerwica; jąkanie jako zaburzenia ekspresji mowy; rytmu mowy, dysrytmia)
· Kloniczne – wielokrotne powtarzanie tej samej głoski, najczęściej samogłoski, sylaby
· Toniczne (a zacinanie) – trudności z rozpoczęciem; zacinanie się na spółgłosce, towarzyszące temu napięcie, czerwienienie
· Współruchy – niecelowe ruchy twarzy, zaciskanie powiek, potrząsanie głową, napięcie emocjonalne
· Orwid – fazy: 1) objawy kloniczne; 2) objawy toniczne; 3) coraz bardziej rozległe współruchy
· Przyczyny (etiopatogeneza)
o Jąkanie jako jedno z zaburzeń mowy, obok opóźnienia rozwoju mowy
o Współcześnie – podłoże konstytucjonalne / neurobiologiczne, zaburzenie mające charakter mikrouszkodzeń
o Trudności z przetwarzaniem informacji językowych
· Terapia:
o Np. tzw. opóźniona słuchowa reakcja zwrotna à powtarzanie słyszanych słów, ignorowanie swoich wad
o Rytmiczne sylabizowanie, np. z użyciem metronomu każe się powtarzać słowa, rytmicznie
Moczenie (enuresis)
· Mimowolne, samoistne, psychogenne (nie ma organicznej, fizjologiczne przyczyny takich jak cukrzyca, zaburzenia dróg moczowych, guzy mózgu, skrzywienie kręgosłupa, padaczka)
· Pierwotne (dziecko w ogóle nie kontrolowało wydalania); wtórne (dziecko co najmniej pół roku – rok czasu kontrolowało wydalanie moczu); nocne; dzienne
· Do 5rż. (wiek umysłowy – 4lata) – 90% dzieci opanowuje nawyk (objaw musi wystąpić co najmniej 2 razy w miesiącu i raz w miesiącu u dzieci powyżej 6rż.)
· Definicje
· Przyczyny (Kozłowska – traumatyczne, urazowe sytuacje, które doświadczają dzieci; zbyt wczesny trening czystości lub zbyt późny – ok. 4 – 5rż.)
· Leczenie:
o Metoda mięśnia ptysiowego – schematyczny rysunek układu moczowego, jak działa, jak należy reagować à wizualizacja
o Moczenie nocne – metoda Moresów – poduszki i dzwonka
o Współczesne metody behawioralne – nagradzanie suchych nocy
· Mity:
o Nie jest tak, że dzieci moczące się śpią mocniej
o Nie mają mniejszego pęcherza
o Nie są też bardziej leniwe ani niechętne
o ¼ dzieci moczących się ma 1 z rodziców, które również w dzieciństwie moczyło się)
Zanieczyszczanie (encoprasis)
· definicja: mimowolne zanieczyszczanie się kałem
· typy: recesywny (mimowolność) i agresywny (intencjonalność) (min. 6msc; u dzieci 5rż. – wiek umysłowy 4 lata; brak zaburzenia powyżej 16rż.)
· przyczyny:
o lęki związane z chodzeniem do toalety
o tendencja dziecka do usamodzielniania się (gdy rodzic nadopiekuńczy)
o stresowe i traumatyczne sytuacje okresu niemowlęctwa (zwłaszcza u rodziców agresywnych, pedantycznych)
o dziecko zaniedbywane wychowawczo, deprywacja społeczna
· zespół nadpobudliwości psychoruchowej (współcześnie)
· zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi lub zespół braku uwagi (ADHD i ADD)
· zespół hiperkinetyczny wieku dziecięcego (w ICD)
· zespół nadruchliwości
· zespół minimalnego uszkodzenia mózgu
· lekka encefalopatia
· zespół minimalnej dysfunkcji mózgu
· zaburzenia z deficytem uwagi i hiperaktywnością
· postać nerwowości dziecięcej
· niespokojne dzieci, dzieci indygo (nadmierna impulsywność, nerwowość, związane z przesytem cywilizacyjnym)
· ZDUN – zespół deficytu uwagi i nadruchliwości
· DAMP – deficyt of attention, motor control and perception (Gilberg)
· Zespół cech zachowań, które ujawniają się przed 7rż. w sposobie wykonywania codziennych czynności i polegają na:
o Nadruchliwość (overactivity) – ekspansja ruchów albo niepokoju ruchowego – ruchy związane z własnym ciałem
o Wzmożonej pobudliwości (impulsivity) – przerywanie, wtrącanie się, nadmierna reaktywność emocjonalne, mała odporność na sytuacje, kiedy objaw się nasila)
o Zaburzeniach funkcji poznawczych, głównie uwagi (inattention)
· Występują częściej u tego dziecka niż u innych dzieci w tym samym wieku (nasilenie) i trwają co najmniej 6msc (stałość)
Psychole