Wykład 8 (28.04.09)

Hipoteza spektrum autystycznego

·         Rozległe (całościowe) zaburzenie rozwoju

o       Autyzm

o       Nieartystyczne całościowe zaburzenie rozwoju

·         Wg Gillberga (1994) autyzm jako zaburzenie empatii. Iloraz empatii w autyzmie poniżej 50 (np. w zespole Aspergera 50 – 70)

Rozległe zaburzenia rozwojowe – spektrum zaburzenia autystycznego; za: Singel, 1996

Rozległe zaburzenia rozwojowe

(persvasive development disorder)

Autyzm

(Autistic Disorder)

Nieautystyczne rozległe zaburzenia rozwojowe

(Non-autistic PDDS)

Zespół Aspergera

(Asperger’s Syndrome)

Nieokreślone inaczej rozlegle zaburzenia rozwojowe

(Persvasive developmnet Disorder NOS)

Zespół Kruchego Chromosomu X

(Fragile X Syndrome)

Zespół Retta

(Rett’s Syndrome)

Dziecięce Zaburzenie dezintegracji

(Childhood Disintegrative Disorder)

Epidemiologia

·         W Anglii, USA, Szwecji, Kanadzie, Danii – 2 na 10 000 (do 4/5 na 10 000)

·         W Japonii – 5/6 do 9 na 10 000 (są nawet badania wskazujące, że w populacji 5 – latków 21 na 10 000)

·         Trzy przyczyny w wynikach

o       Różnice metodologiczne: czy badania były prowadzone na populacji czy klinicznie, gdzie wyniki mogłyby być wyższe)

o       Jakich technik używano – czy do badania wyłącznie dziecka, czy opinie rodziców, czy obie techniki, czy może też opinie nauczycieli

o       Czy badano autyzm czy spektrum autystyczne

·         Proporcja chłopców do dziewczynek 3 (4) do 1 => biologiczne koncepcje autyzmu

·         Firth (2007): 1% zaburzeń spektrum autystycznego w ogólnej populacji

Typologie

·         Hanny Jaklewicz (1993, 1994) – dzieci z wczesnym (raczej uwarunkowane biogennie) i późnym ( raczej uwarunkowanie psychogenne; lepsze rokowania) autyzmem (do i po 12 msc życia występują pierwsze symptomy)

·         Lorny Wing i Judith Goud (1979) typologie osób autystycznych

Wing, Goud (1979) (uwzględnia dynamikę rozwoju)

·         Osoby aktywnie unikające kontaktów społecznych – 61% populacji (dziecko wycofane, osoby pełne rezerwy, unikające kontaktu wzrokowego, zachowujące dystans fizyczny; najwięcej osób upośledzonych umysłowo, mało pozytywne rokowania)

·         Osoby bierne w kontakcie (dziecko bierne) (akceptują kontakt, ale nie nawiązują inicjatywy; osoby pasywne; najlepsze prognozy rozwojowe, jeśli mają wysoki I.I.)

·         Osoby aktywne, ale specyficznie (dziecko osobliwe) (inicjują kontakt, ale w charakterystyczny sposób, np. dotykaniem, dominują w przebiegu interakcji, bez wchodzenia w perspektywę 2 osoby; najmniej osób upośledzonych umysłowo; najwięcej osób z wysokim I.I.; najlepsze rokowania)

Geneza autyzmu – koncepcje psychogenne

·         Bruno Bettelheim (1967) – echolalie, przywiązanie do niezmienności, stereotypy jako wyraz wrogości dziecka wobec rodziców, którzy nie zaspakajają jego potrzeb

·         M. Klein (jądro psychotyczne), Mahler (zablokowanie procesu separacji – indywiduacji; traumatyczne wydarzenia związane z separacją w pierwszych fazach rozwoju)

·         Współczesna psychoanaliza: Tustin (trauma porodu jako przyczyna autyzmu; dziecko tworzy system obronny przed światem), Melzer

·         Wsparcie ze strony etologów: Tinbergen (podatność na zranienie + zewnętrzne czynniki patogenne)

·         1964r – przełomowe wystąpienie Rimlanda (nie ma żadnych danych empirycznych, które potwierdzałyby rolę rodziców w genezie autyzmu)

·         rozwój psychologii poznawczej oraz badań psychofizjologicznych

Biologiczne podłoże autyzmu

·         pierwsze wskazówki dla koncepcji biogennych: epilepsje i inne zaburzenia neurologiczne; upośledzenie umysłowe

·         niesprzyjające czynniki ciążowe: wiek matki (powyżej 35 rż.), liczba porodów (kolejne dziecko – 4 i następne), leki, krwawienie w czasie ciąży

·         niesprzyjające czynniki okołoporodowe: poród pośladkowy, niedowaga, poniżej 6 w AGAR, pierwotny bezdech (78%). Badania Kułakowskiej (1988)

·         od badań neurologicznych, przez neuroanatomiczne, neurochemiczne, po genetyczne

·         neurologicznie: anormalny wzór EEG, zaburzenia kontroli motorycznej, dysfunkcja okoruchowa, nieprawidłowe funkcjonowanie układu przedsionkowego (Temple Gardin)

·         neuroanatomiczne: mniej neuronów móżdżku i hipoplazja; mniejszy płat ciemieniowy; mniejsza tylna część ciała modzelowatego; większa gęstość komórek w systemie limnicznym; badania E. Curchesne (atypowy rozwój mózgu) oraz koncepcja Delacato (zaburzenie integracji sensorycznej – w pniu mózgu à zaburzenie koordynacji, lateralizacja, nadwrażliwość/niedowrażliwość na różnego rodzaju bodźce)

·         biochemia komórek mózgu: wysoki poziom endorfin; wysoki poziom hormonów tarczycy; testosteron

·         czynniki genetyczne: cechy rodziców, badania nad rodzeństwem, badania nad bliźniętami (fenotyp autystyczny); współczynnik odziedziczalności w odniesieniu do bliźniąt jednojajowych wynosi 90%, zaś w przypadku zwykłego rodzeństwa częstość występowania tego zaburzenia jest 50 razy większa niż w populacji

Poznawcze teorie autyzmu:

·         nie koncentrują się na podaniu bezpośrednich przyczyn, ale na wyjaśnianiu tworzenia się charakterystycznych cech syndromu w terminach leżących u podstaw procesów poznawczych

·         odnoszące się do procesów poznawczych w ogóle (szeroko zakresowe) i odnoszące się do specyficznych procesów poznawczych (wąsko zakresowe)

·         szeroko zakresowe

o      

teorie słabej (zaburzonej, deficytu) centralnej koherencji (spójności) (CC) w autyzmie – np. Firth i Hoppe (1994). Test Ukrytych Figur (+). Test Wzory z Klocków (+). Dobrze wyjaśnia nieholistyczny styl percepcji i pamięć fotograficzną (mniejsza skłonność do postrzegania wzorów jako całości)

o       systematyzowanie (Baron – Cohen, 2002) (styl przetwarzania polegający na intuicyjnym przekształcaniu świata mechanicznego na funkcjonowanie w świecie psychicznym (psychologicznym)

o      

teoria deficytu funkcji zarządzającej (executive function)

o       FZ to: nadrzędny proces poznawczy – metaproces

o       Odpowiada za kontrolę ukierunkowującą i organizującą całą aktywność

o       To zintegrowany system kontrolujący pracę niższych funkcji

o       Przejawia się w aspektach:

§         Zdolność inicjowania i kontroli działania zorientowanego na cel

§         Hamowanie reakcji

§         Pamięć robocza

§         Zdolność przełączania reguł

o       Np. Ozonoff 91994); Russem (1997) Test Sortowania Kart z Wisconin (-). Dobrze wyjaśnia zachowania repetytywne (czy też np. wieża z Hanoi)

·         Wąsko zakresowe

o       Autyzm jako deficyt w rozumieniu społecznym (Sigma, 1995)

o       Autyzm jako deficyt percepcji emocji (Hobson, 1993)

o       Autyzm jako zaburzenie pamięci autobiograficznej (Jordan i Dowell, 1995) (dzieci mają trudności z odtwarzaniem zdarzeń, które się przytrafiły im)

o       Autyzm jako deficyt teorii umysłu (Baron – Cohen, 1995; Leslie, 1995; Firth)

Autyzm jako deficyt teorii umysłu

o       1978r – Premack i Woodruff: „Mówią, że ktoś ma teorię umysłu stwierdzamy, że osoba ta przypisuje (imputes) stany umysłowe sobie lub innym (przekonania, pragnienia, uczucia, wiedzę). System odniesień tego rodzaju można uważać za teorię, po pierwsze dlatego, że stany te nie są wprost obserwowalne, a po drugie, gdyż system ten może być używany do przewidywania zachowań”.

o       Firth – zdolność do mentalizacji; zdolność do czytania w umysłach

o       Testy fałszywych przekonań: test niespodziewanej zmiany i zwodniczego pudełka (dzieci autystyczne testów tych nie rozwiązują; dopiero ok. 8 – 12 rż może się to pojawić)

14

12                                                                                    zespół Downa

10

8                                                                                                                    wiek umysłowy

                                                                                                                              4 lat

6                                                                                    normalne

4

                                                                                    autyzm

2

0

              mech                            beh                            ment

Bad. Barona – Cohen (1986) – 3 historyjki: mechaniczna, behawioralna i mentalistyczna

Wnioski z badań nad autyzmem prowadzonych w ramach podejścia „teorii umysłu”

o       Badania Barona – Cohena (1989) – autystycy nie różnicują myśli od przedmiotów

o       Spontanicznie nie używają określeń stanów mentalnych

o       Nie rozumieją relacji seeing – knowing

o       Spontanicznie nie bawią się w udawanie

o       Nie rozumieją oszukiwania, sarkazmów, ironii i metafor (rozumieją język literatury)

o       Nie rozpoznają kierunku patrzenia i nie rozumieją, że kierunek patrzenia może oznaczać, że ktoś czegoś pragnie

Diagnoza autyzmu

o       Chechlist of Autism for Toddlers – CHAT – Baron – Cohen, Allen i Gillberg – 2 kryteria – zabawa symboliczna i „wspólna uwaga”

o       9 pytań do rodzica i 5 pytań do lekarza

Koncepcja skrajnie męskiego mózgu (Baron – Cohen)

o       męski umysł – zdefiniowany psychometrycznie (badania dot. różnic pomiędzy płciami)

o       zadania, w których kobiety (jako grupa) są lepsze od mężczyzn (np. większa płynność słowna, testy oceny społecznej, empatia, kooperacja, lepsza płynność ideacyjna, kalkulacja matematyczna, dłuższa zabawa w udawanie) i takie, w których mężczyźni dominują (np. zadania matematyczne, ukrytych figur, rotacji) (D. Kiura, „Płeć i poznanie”)

o       po zapłodnieniu następuje różnicowanie komórek, w embrionie XY następuje rozwój jąder, które w 8 tyg. Wydzielają testosteron, który wpływa na rozwój mózgu, tak że u noworodków możemy obserwować wyraźne różnice związane z płcią

o        

Podsumowanie typów mózgu wg Barona – Cohena