Eco Umberto - Diariusz najmniejszy.pdf - Umberto Eco - Velevit

ECO UMBERTO

DIARIUSZ NAJMNIEJSZY

PRZEŁOŻYŁ ADAM SZYMANOWSKI

UMBERTO ECO, DIARIO MINIMA, MILANO 1992

UMBERTO ECO, IL SECONDO DIARIO MINIMA, MILANO 1992

Music-hall, not poetry,

is a criticism of life.

James Joyce

Wszystkie oczy zwróciły się ku Frantiemu.

A ten niegodziwiec się uśmiechał.

Edmund de Amicis

NONITA

Niniejszy manuskrypt wręczył nam naczelnik więzienia w małej piemonckiej miejscowości.

Niepewne informacje, jakich udzielił nam co do osoby tajemniczego więźnia, mrok otaczający

losy autora, jakaś powszechna, niezrozumiała powściągliwość ludzi znających osobnika, który

zapisał te stroniczki, zmusza nas, byśmy zadowolili się tym, co wiemy, podobnie jak

zadowalamy się skrawkami manuskryptu - nadgryzionego zresztą przez myszy - mniemając,

iż czytelnik wyrobi sobie taki czy inny pogląd na zadziwiające przeżycia owego Umberta.

Umberto (może tajemniczym więźniem jest sam Vladimir Nabokov, paradoksalnie uciekający

przez Langhe, a manuskrypt - demonstracją drugiego oblicza bogatego w proteiny

demoralizatora?) i wyłuska skryty w nich naukę: lekcję wyższego rzędu moralności skrytą pod

szatami libertynizmu.]

Nonita. Kwiat mych zielonych lat, trwoga mych nocy. Już nigdy cię nie ujrzę. Nonita. Nonita.

Nonita. Trzy sylaby, pełna słodyczy negacja: No-ni-ta. Obyś pozostała w mej pamięci, póki

mrok nie okryje twego wizerunku, póki grób nie stanie się twym domem.

Nazywam się Umberto Umberto. Kiedy to wszystko się zdarzyło, bez trwogi poddawałem się

porywom zwycięskiej młodości. Osoby znające mnie niegdyś, nie zaś patrzące na mnie,

czytelniku, dzisiaj, wynędzniałego po pobycie w celi, z zapowiedzią profetycznej brody na

chropowatych policzkach, a więc osoby znające mnie niegdyś uważały, że jestem

utalentowanym efebem, okrytym cieniem melancholii zawdzięczanej, jak sądzę, południowym

chromosomom kalabryjskiego przodka. Dziewczęta płonęły do mnie żądzą swych

rozkwitających łon, przeżywając przeze mnie telluryczne lęki nocne. Niewiele zachowałem

wspomnień o dziewczątkach z tamtych lat, albowiem mym sercem targała inna namiętność i

moje spojrzenia ledwie muskały ich lica powleczone, gdy spoglądałem pod światło, złotem

jedwabistego i przezroczystego puszku.

Kochałem się, mój czytelniku i przyjacielu, kochałem się z całym szaleństwem mych

pracowitych młodych lat w tych, które ty przez roztargnienie i gnuśność nazwałbyś

„próchnem”. Każdym skurczem gołowąsych włókien swego ciała pragnąłem tych istot

napiętnowanych już nieubłaganym przemijaniem, pochylonych pod zgubnym ciężarem

osiemdziesięciu lat, noszących już w sobie przerażające widmo zgrzybiałości, która tak silnie

oddziałuje wszak na zmysły. Aby zdefiniować te niewiasty, nie znane większości mężczyzn,

skazane na obojętność owych usagers jędrnych dwudziestopięciolatek przybyłych z Friuli,

przyjmę - czując, jak gwałtownie podchodzą mi do gardła wymiociny wiedzy unicestwiającej

wszelki gest niewinności - określenie, które, mam nadzieję, okaże się ścisłe: Parkunie.

Cóż powiesz ty, który osądzasz mnie (toi, hypocrite lecteur, mon semblable, mon frere!), o tej

zwierzynie, która w bagnie naszego piwnicznego świata wystawia się na strzał łowcy,

rozpłomienionego miłośnika Parkuń? Ty, który popołudniami uganiasz się banalnie za ledwie

zarysowanymi krągłościami dojrzewających dziewcząt, cóż możesz wiedzieć o tych

bezszelestnych, nieśmiałych, rozbrzmiewających szyderczym chichotem polowaniach, jakie

wielbiciel Parkuń urządza sobie na ławeczkach starych ogrodów, w pachnących cieniach

bazylik, na żwirowych alejkach podmiejskich cmentarzy, za rogiem przytułku dla starców w

dzień świąteczny, pod bramą domu noclegowego, w zawodzącej procesji ku czci tego czy

innego świętego patrona, podczas loterii na cele dobroczynne - czyhając z sercem

przepełnionym nieubłaganie, niestety, cnotliwą miłością, wpatrując się zachłannie w te twarze

poryte wulkanicznymi bruzdami, w zamglone kataraktą oczodoły, w drżączkę wyschniętych

warg, zapadających się w powabną kotlinę bezzębnych ust, ozdobionych czasem lśniącym

strumyczkiem śliny, w te sękate dłonie, jakże nerwowo, z jakimż lubieżnym i prowokującym

drżeniem przebiegające paciorki długiego różańca!

Czy uda mi się, mój czytelniku i przyjacielu, podzielić się z tobą tą, odartą z nadziei na

spełnienie, zmysłowością ulotnych spojrzeń, spazmatycznym dreszczem subtelnego

głaśnięcia, szturchnięcia łokciem w tramwajowym tłoku („Przepraszam, może pani usiądzie?”

O, sataniczny przyjacielu, czyż ważyłbyś się spojrzeć w te wilgotne, przepełnione

wdzięcznością oczy, wsłuchać się w słowa: „Dziękuję, kawalerze!”, ty, który marzysz o

zainscenizowaniu bez zwłoki swojej bachicznej komedii miłosnego spełnienia), muśnięcia

czcigodnego kolana łydką przy przepychaniu się między rzędami foteli w popołudniowej

pustce dzielnicowego kina, ściskania z tłumioną tkliwością - jakże to jednak rzadka chwila

prawdziwego kontaktu! - kościstego ramienia staruszki, której pomagałem przejść przez ulicę,

robiąc przy tym skruszoną minę młodego badacza nieznanych lądów!

Koleje życia w latach szyderczych narzucały mi innego rodzaju znajomości. Jak już rzekłem,

byłem dosyć pociągający, miałem granatowe od zarostu policzki i delikatną twarz dziewczynki

gnębionej chorobliwym poczuciem męskości. Miłości cielęcych lat nie były mi obce, ale

stanowiły dla mnie coś w rodzaju daniny składanej pierwszej młodości. Pamiętam, że

pewnego majowego wieczoru tuż przed zmierzchem, gdy w ogrodzie pewnego szlacheckiego

dworku - było to nad wodą, przy purpurowym jeziorze zachodzącego słońca - spoczywałem w

cieniu krzewów z nieopierzoną, piegowatą siedemnastolatka, którą miotała doprawdy

kłopotliwa dla mnie burza zmysłów. I właśnie w tym momencie, kiedy z odrazą oddawałem jej

we władanie tak przez nią upragniony kaduceusz mej dojrzałej taumaturgii, ujrzałem, o

czytelniku, a raczej odgadłem w oknie na pierwszym piętrze zgiętą we dwoje sylwetkę

zgrzybiałej niani, która zsuwała ze zdeformowanej łydki czarną bawełnianą pończoszkę.

Porażający widok nabrzmiałej kończyny z rozdętymi żyłami, pieszczonej niezdarnym ruchem

starczych rąk zmagających się z oporną odzieżą, jawił mi się (o moje oczy pożądliwe!) jako

odrażający i zarazem godny pożądania symbol falliczny pieszczony dziewiczym gestem: i w

tym momencie, ogarnięty ekstazą, spotęgowaną jeszcze przez odległość, rozlałem rzężąc

świadectwo biologicznego przyzwolenia, co dziewczę (nierozważna żabciu, jakże cię

nienawidziłem!) przyjęło pośród jęków jako hołd złożony jej powabom, tak przecież dla mnie

cierpkim.

Czy zrozumiałaś więc, ty, bezmyślne narzędzie mojej przemieszczonej namiętności, że

spożywasz jadło nie ze swojego stołu, czy też tępa próżność niedojrzałego wieku kazała ci

widzieć we mnie ognistego, nie zapomnianego wspólnika w grzechu? Wyjechałaś parę dni

potem z całą rodziną i po tygodniu dostałem widokówkę z podpisem „twoja stara przyjaciółka”.

Przeczułaś prawdę i ujawniłaś mi swoją przenikliwość, używając w sposób jak najbardziej

odpowiedni tego przymiotnika, czy też chodziło o fanfaronadę i żargon licealistki wojującej z

filologią epistolarnych uprzejmości?

Ileż to razy od tamtego wieczoru wpatrywałem się z drżeniem w okna, mając nadzieję, że

ujrzę w którymś uginającą się pod ciężarem wieku silhouette osiemdziesięciolatki w kąpieli!

Ileż wieczorów, na pół ukryty za drzewem, oddawałem się w samotności rozpuście ze

spojrzeniem wbitym w rysujący się na zasłonie, pełen niewysłowionej słodyczy cień jakiejś

babuni zaprzątniętej przeżuwaniem posiłku! I to nagłe, piorunujące uczucie bolesnego zawodu

(tiens, donc, le salaud!), kiedy postać obnażała kłamstwo teatru chińskich cieni i stawała w

oknie w całej swej prawdzie nagiej tancerki o napęczniałych jak balony piersiach i

bursztynowym zadzie andaluzyjskiej klaczy!

Miesiącami i latami wyruszałem na polowanie, ścigając cudowną ułudę Parkunii, gnany

imperatywem przekazanym mi w momencie narodzin, kiedy bezzębna akuszerka - ojciec

bezowocnie starał się w nocnej godzinie znaleźć kogoś innego zamiast tej staruchy stojącej

jedną nogą w grobie! - dobyła mnie z kleistego więzienia w łonie matki i pokazała mi w świetle

życia nieśmiertelne oblicze jeune parque.

Nie szukam dla ciebie, który mnie czytasz, żadnych usprawiedliwień (a la guerre comme a la

guerre), lecz chcę przynajmniej wyjaśnić ci, jak nieunikniony był zbieg przypadków, który

doprowadził mnie do tego zwycięstwa.

Zaproszono mnie na jedno z tych nędznych petting party, jakie urządzają młode modelki i

nieopierzeni studenci. Gibka rozwiązłość tych nienasyconych dziewczyn, nonszalanckie

pokazywanie w trakcie tanecznych ewolucji piersi ledwie okrytych rozpiętą bluzką - budziły we

mnie wstręt. Już zamierzałem uciec biegiem z tego miejsca banalnego obcowania niewinnych

jeszcze podbrzuszy, kiedy jakiś ostry dźwięk, prawie zgrzyt (czyż zdołam oddać tę

oszałamiającą częstotliwość, to chrapliwe słabniecie zniszczonych strun głosowych, l’allure

supreme de te cri centenaire!), drżący lament zgrzybiałej kobiecości wdarł się w ciszę, jaka

ogarnęła zgromadzenie. I w obramowaniu drzwi ujrzałem ją, ujrzałem oblicze dawnej Parki,

którą miałem przed oczyma w momencie szoku porodowego, lubieżnie osuwający się ognisty

potok siwych kosmyków, skurczone ciało napinające spiczastymi wypukłościami tkaninę

czarnego gładkiego stroju, wątłe już nożyny uginające się nieuchronnie, kruchy łuk

bezbronnych kości udowych rysujący się ze starodawną wstydliwością pod czcigodną suknią.

Mdła dziewczyna, u której odbywało się przyjęcie, zdobyła się na wysiłek i okazała minimum

grzeczności. Wzniosła spojrzenie do nieba i powiedziała: „To moja babcia”...

[W tym miejscu kończy się nie naruszona część manuskryptu. Na ile da się wydedukować z

pojedynczych, możliwych do odczytania linijek, sprawy potoczyły się następująco: Umberto

Umberto porwał po kilku dniach babkę gospodyni i uwiózł na ramie roweru w stronę Piemontu.

Najpierw osadził niewiastę w przytułku dla ubogich starców, gdzie nocą wziął ją, dowiadując

się przy okazji, że dla staruszki nie jest to pierwsze tego rodzaju doświadczenie. Kiedy zbliżał

się świt i Umberto palił sobie papierosa w półmroku ogrodu, podszedł do niego jakiś

podejrzany młodzieniec i spytał ukradkiem, czy staruszka jest naprawdę jego babcią.

Zaniepokojony Umberto opuścił przytułek zabierając Nonitę i ruszył w szaleńczą wędrówkę po

drogach Piemontu. Był na targach winiarskich w Canelli, święcie trufli w Albie, wziął udział w

pochodzie z Gianduja do Caglianetto, w targu bydlęcym w Nizza Monferrato, w wyborach

najpiękniejszej młynarki w Ivrei, w biegu w workach podczas odpustu w Condove. Pod koniec

tej szaleńczej wyprawy przez ogromny kraj, który udzielił mu gościny, spostrzegł, że od

jakiegoś czasu za jego rowerem podąża ukradkiem, unikając wszelkich zasadzek, jakiś młody

wędrowiec na skuterze. Pewnego dnia, a działo się to w Incisa Scapaccino, zaprowadził

Nonitę do pedikiurzystki, a sam skoczył po papierosy. Po powrocie spostrzegł, że staruszka

porzuciła go, uciekła z porywaczem. Przez kilka miesięcy był pogrążony w głębokiej rozpaczy,

ale w końcu spotkał staruszkę wychodzącą z salonu piękności, gdzie zaprowadził ją

uwodziciel. Twarz bez jednej zmarszczki, włosy jasnokasztanowe, usta pełne. Umberto

Umberto poczuł otchłanną litość i zasmucił się na widok tego upadku. Bez słowa zakupił

dwururkę i ruszył na poszukiwanie nędznika. Odnalazł go na kempingu pocierającego dwa

kawałki drewna, żeby rozpalić ogień. Strzelił doń raz, drugi, trzeci, ciągle chybiając, aż

wreszcie przytrzymali go dwaj księża w czarnych beretach i skórzanych kurtkach. Natychmiast

został aresztowany i skazany na pół roku za nielegalne posiadanie broni i polowanie poza

sezonem.]

1959

FRAGMENTY

IV Międzygalaktyczny Kongres Badań Archeologicznych - Syriusz, czwarty okres 121 roku

matematycznego.

Sprawozdanie Sz. prof, Anouk Ooma z Uniwersyteckiego Centrum Archeologicznego Ziemi

Franciszka Józefa - Ziemia Arktyczna.

Szanowni koledzy,

jak wiecie, arktyczni uczeni od dawna prowadzą pasjonujące badania, mające doprowadzić;

do wydobycia na światło dnia pozostałości po tej starożytnej cywilizacji, która kwitła w strefach

o klimacie umiarkowanym i tropikalnym naszej planety, zanim katastrofa z tak zwanego roku

1980 ery starożytnej, a roku pierwszego po wybuchu, zmiotła wszelki ślad życia z tych

obszarów, pozostawiając po sobie na tysiąclecia tak ogromne skażenie radioaktywne, że

dopiero od kilku dziesięcioleci nasze wyprawy mogą, bez narażania się na zbytnie

niebezpieczeństwo, podjąć poszukiwania, by zademonstrować całej Galaktyce, jaki poziom

cywilizacji osiągnęli nasi przodkowie. Jest dla nas tajemnicą, jak istoty ludzkie mogły

zamieszkiwać regiony tak straszliwie upalne i jak dostosowywały się do obłędnego trybu życia

narzuconego przez błyskawicznie następujące po sobie krótkie okresy światła i mroku; nie

ulega jednak wątpliwości, że starożytni Ziemianie potrafili na tej oszałamiającej karuzeli

światła i cienia wypracować jakiś rytm życia i zbudować cywilizację bogatą i wyrazistą. Kiedy

mniej więcej 70 lat temu (w roku 1745 po wybuchu) z wysuniętej bazy w Reykjaviku -

legendarnym południowym przyczółku ziemskiej cywilizacji - ekspedycja prof. Amaa A. Kroaka

zapuściła się na równiny zwane francuskimi, nieodżałowanej pamięci wielki uczony ustalił

ponad wszelką wątpliwość, że działanie radioaktywności i czasu zniszczyło wszelkie

pozostałości kopalne. Straciliśmy już wszelką nadzieję na zdobycie jakichkolwiek informacji o

naszych dalekich przodkach, kiedy w roku 1710 po wybuchu wyprawa prof. Ulaka Amjacoa

dzięki znakomitemu wyposażeniu, jakie zapewniła Alpha Centauri Foundation, sondując

radioaktywne wody jeziora Lochness, znalazła to, co dzisiaj znane jest powszechnie pod

nazwą „kryptobiblioteki” starożytnych Ziemian. W ogromnym cementowym bloku tkwiła

cynkowa skrzynia z wyrytym napisem: „Bertrandus Russell submersit anno hominis MCMLI”.

Skrzynia, jak, koledzy, wiecie, zawierała woluminy Encyclopaedia Britannica, co umożliwiło

nam w końcu dotarcie do mnóstwa informacji o zaginionej kulturze, na których opieramy

dzisiaj znaczną część naszej wiedzy historycznej. Wkrótce w innych krajach odnaleziono

dalsze kryptobiblioteki (najsławniejsza z nich jest bodaj ta odnaleziona na Ziemi Deutschland

w zamurowanej skrzyni z napisem „Tenebra appropinguante”), tak że bardzo szybko zdaliśmy

sobie sprawę z tego, iż spośród starożytnych Ziemian jedynie ludzie wykształceni dostrzegali

zbliżanie się tragedii i jedynie oni podjęli dostępne im działania, ratując dla potomnych (a

jakimże aktem wiary musiało być przekonanie, że mimo wszystko będzie jakaś potomność)

skarby swojej kultury.

Dzięki tym księgom, które z takim wzruszeniem przeglądamy, możemy, moi znakomici

koledzy, dowiedzieć się, co tamten świat myślał, co robił, jak doszło do końcowego dramatu.

Wiem, wiem, słowem pisanym dana cywilizacja nigdy nie może wyrazić siebie w pełni, w

jakimże jednak bylibyśmy kłopocie, gdyby zabrakło także tej cennej pomocy! Typowy jest tu

„problem włoski”, zagadka, taką namiętność rozbudzająca wśród archeologów i historyków,

którzy nie potrafili przedtem odpowiedzieć na znane wszystkim pytanie: jak to się stało, że w

kraju o starej, jak wiemy, kulturze - poświadczały ją książki odnalezione na innych obszarach -

nie udało się odnaleźć ani jednej kryptobiblioteki? Wiecie, koledzy, że hipotezy na ten temat

są równie liczne, jak niezadowalające. Poniższe przypomnienie jest więc li tylko paralipsą.

1. Hipoteza Aakona-Sturga (tak dogłębnie wyłożona w pracy Wybuch w Basenie

Śródziemnomorskim, Baffing 1750 pw.). Szczególny układ zjawisk termonuklearnych sprawił,

że włoska kryptobiblioteka uległa zniszczeniu. Za tą hipotezą przemawiają mocne argumenty,

wiemy bowiem, że właśnie Półwysep Włoski najbardziej ucierpiał od eksplozji atomowych,

ponieważ z wybrzeży adriatyckich wystrzelono pierwsze rakiety z głowicami atomowymi, dając

początek powszechnemu konfliktowi.

2. Hipoteza Uguma-Noi Noa, przedstawiona w znanej rozprawie Czy istniała Italia?

(Barents City, 1712 pw.), w której na podstawie drobiazgowych studiów nad sprawozdaniami z

konferencji politycznych na najwyższym szczeblu dochodzi się do wniosku, że Italia nigdy nie

istniała. Ta hipoteza pozwala wyjaśnić problem kryptobiblioteki, ale pozostaje w sprzeczności

z całym szeregiem świadectw zawartych w angielsko- i niemieckojęzycznych dziełach

dotyczących kultury tego ludu (aczkolwiek nie odnotowujemy, jak wiadomo, tego rodzaju

pośrednich dowodów w języku francuskim, co wspiera częściowo hipotezę Uguma-Noi Noa).

3. Hipoteza prof. Ixptta Adonisa (por. Italia, Altair, 22 okres 120 roku matematycznego),

bez wątpienia najbardziej błyskotliwa, ale i najsłabiej uzasadniona. Zgodnie z tą hipotezą, w

momencie wybuchu Włoska Biblioteka Narodowa z nie wyjaśnionych powodów straszliwie

Eco Umberto - Diariusz najmniejszy.pdf

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: