HERBERT GEORGE WELLS
HISTORIA ŚWIATA
PRZEŁOŻYŁ
JAN PARANDOWSKI
SPIS TREŚCI
1. Świat w przestrzeni
2. Świat w czasie
3. Początki życia
4. Wiek ryb
5. Wiek bagien węglowych
6. Wiek gadów
7. Pierwsze ptaki i pierwsze ssaki
8. Wiek ssaków
9. Niższe małpy, małpy człekokształtne i podludzie
10. Człowiek neandertalski i rodezyjski
11. Pierwsi prawdziwi ludzie
12. Myśl pierwotna
13. Początki uprawy
14. Pierwotne cywilizacje neolityczne
15. Sumeria, początki Egiptu, pismo
16. Pierwotne ludy koczownicze
17. Pierwsze ludy żeglarskie
18. Egipt, Babilon i Asyria
19. Pierwotni Ariowie
20. Ostatnie państwo babilońskie i państwo Dariusza I
21. Początki historii żydowskiej
22. Kapłani i prorocy w Judei
23. Grecy
24. Wojny Greków z Persami
25. Okres świetności Grecji
26. Państwo Aleksandra Wielkiego
27. Muzeum i Biblioteka Aleksandryjska
28. Życie Gotamy Buddy
29. Król Asoka
30. Konfucjusz i Lao Tse
31. Rzym występuje na widownię dziejów
32. Rzym i Kartagina
33. Wzrost imperium rzymskiego
34. Między Rzymem a Chinami
35. Życie codzienne w dobie wczesnego cesarstwa rzymskiego
36. Rozwój idei religijnych za cesarstwa rzymskiego
37. Nauka Jezusa
38. Rozwój doktryny chrześcijańskiej
39. Barbarzyńcy rozrywają jedność cesarstwa
40. Hunowie i koniec cesarstwa zachodniego
41. Cesarstwo bizantyńskie i państwo Sassanidów
42. Dynastia Suy i Tang w Chinach
43. Mahomet i islam
44. Wielkie dni Arabów
45. Rozwój łacińskiego chrześcijaństwa
46. Wojny krzyżowe i przewaga papieży
47. Oporni książęta i wielka schizma
48. Podboje Mongołów
49. Umysłowe odrodzenie Europy
50. Reforma Kościoła łacińskiego
51. Cesarz Karol V
52. Wiek politycznych eksperymentów
53. Europejczycy zakładają nowe państwa w Azji i za oceanem
54. Amerykańska wojna o niepodległość
55. Rewolucja francuska i powrót monarchii we Francji
56. Niespokojny pokój po upadku Napoleona
57. Odkrycia naukowe i wynalazki
58. Rewolucja przemysłowa
59. Rozwój nowoczesnych idei politycznych i socjalnych
60. Ekspansja Stanów Zjednoczonych
61. Niemcy dążą do hegemonii w Europie
62. Nowe imperia zamorskie
63. Europejczycy w Azji a Japonia
64. Imperium brytyjskie w 1914 r.
65. Wiek zbrojeń w Europie i wielka wojna (1914—1918)
66. Rewolucja i głód w Rosji
67. Polityczna i społeczna odbudowa świata
Tablica chronologiczna
ROZDZIAŁ PIERWSZY
ŚWIAT W PRZESTRZENI
Historia naszego świata jest zawsze jeszcze znana niedostatecznie. Paręset lat temu obejmowała niewiele więcej ponad trzy tysiąclecia. Wszystko, co się działo przedtem, było przedmiotem legend i domysłów. W znacznej części cywilizowanego świata wierzono i nauczano, że świat został stworzony nagle w roku 4004 przed Chr., chociaż poważni uczeni sprzeczali się, czy nastąpiło to na wiosnę, czy w jesieni tego roku. To fantastycznie ścisłe nieporozumienie opierało się na zbyt dosłownym wykładzie hebrajskiej Biblii oraz na związanych z tym zgoła nieuzasadnionych domysłach teologicznych. Podobne poglądy zarzucili już od dawna pisarze kościelni i dziś panuje ogólne przekonanie, że wszechświat, w którym żyjemy, według wszelkiego prawdopodobieństwa istniał przez olbrzymi okres czasu, a możliwe, że od początku wszechczasów. Oczywiście może to być jedynie złudzeniem, podobnie jak pokój może się wydać nieskończonym przez ustawienie dwóch przeciwległych zwierciadeł. W każdym bądź razie pogląd, że nasz wszechświat istnieje zaledwie sześć czy siedem tysięcy lat, nie ma już zwolenników.
Ziemia, jak dziś każdemu wiadomo, jest kulą z lekka spłaszczoną, na podobieństwo pomarańczy, o średnicy blisko 13 000 km. Jej kształt kulisty znany był przynajmniej ograniczonej ilości ludzi inteligentnych przed jakimiś 2500 lat, lecz przed owym czasem wierzono powszechnie, że jest ona płaska, i wypowiadano o jej stosunku do nieba, gwiazd i planet poglądy, które nam dzisiaj wydają się fantastyczne. Wiemy obecnie, że ziemia obraca się dookoła swej osi (która jest o 43 km krótsza od jej równikowej średnicy) w ciągu 24 godzin i że to jest przyczyną zmian dziennych i nocnych, a dalej: że krąży ona dookoła słońca po z lekka wykrzywionej i maluśko wahającej się owalnej drodze; ten obieg trwa pełny rok. Średnia odległość ziemi od słońca wynosi okrągło 149 500 000 km.
Dookoła ziemi krąży mniejsza kula, księżyc, w przeciętnej odległości 380000 km. Ziemia i księżyc nie są jedynymi ciałami niebieskimi, które podróżują naokoło słońca. Są jeszcze planety, Merkury i Wenus, jedna w odległości 57, druga 108 milionów km, a poza kręgiem ziemi, pomijając pas licznych pomniejszych ciał, planetoidów, znajdują się jeszcze: Mars, Jowisz, Saturn, Uran i Neptun, mniej więcej w odległości 228, 778, 1426, 2868 i 4496 milionów km [1]. Te miliony kilometrów są dla umysłu naszego trudne do pojęcia. Można dopomóc wyobraźni czytelnika, jeśli się sprowadzi słońce i planety do mniejszych, bardziej uchwytnych rozmiarów.
Skoro więc naszą ziemię przedstawimy sobie jako małą kulkę o średnicy jednego cala, słońce będzie dużą kulą o średnicy dziewięciu stóp, a oddalone o jakieś cztery do pięciu minut drogi pieszo. Księżyc byłby wówczas małym groszkiem o dwie i pół stopy odległym od naszego globu. Pomiędzy ziemią i słońcem znajdowałyby się dwie planety, Merkury i Wenus, w odległości 120 i 140 metrów od słońca. Dookoła tych dwóch ciał byłaby próżnia, zanimby się doszło do Marsa, położonego o sto kilkadziesiąt metrów poza ziemią, po czym następowałby Jowisz o jakąś milę angielską odległy, o średnicy jednej stopy, Saturn, nieco mniejszy, o dwie mile dalej, Uran o cztery mile i Neptun o sześć mil poza ziemią. Później zaś nic i nic, prócz drobnych cząsteczek i mknących strzępków rozcieńczonej mgły na przestrzeni tysięcy mil. W tej skali najbliższa gwiazda byłaby odległa od ziemi o 40 000 mil angielskich. v
Ten obraz może da pewne pojęcie olbrzymiej próżni przestrzennej, wśród której rozgrywa się dramat życia.
Albowiem wśród tej nieobjętej pustki jedynie życie na ziemi jest nam znane z całą pewnością. Nie przenika ono głębiej ponad pięć kilometrów na 6000 km, dzielących nas od środka ziemi i nie wznosi się wyżej jak do ośmiu kilometrów ponad jej powierzchnię. Prawdopodobnie cała bezgraniczność przestrzeni jest zresztą pusta i martwa.
Sonda dochodzi do ośmiu kilometrów w głąb morza, aeroplan zdoła się wznieść niewiele wyżej niż sześć km ponad poziom ziemi. Niektórzy potrafili balonem wzlecieć do wysokości kilkunastu kilometrów, lecz za cenę wielkich i bolesnych wysiłków [2]. Żaden ptak nie potrafi latać powyżej ośmiu kilometrów, a małe ptaki i owady, które zabierano w aeroplanach, omdlewały już na znacznie mniejszej wysokości.
...
Velevit