Wykład 1 i 2
Ciągła walka odnośnie międzynarodowych stosunków politycznych:
· LIBERALIZM
· SOLIDARYZM
Konflikt ten przejawia się na każdym poziomie np. GATT – obniżenie taryf celnych na podstawie zysków komparatywnych – wg podejścia solidarystycznego państwa rozwijające się aspirujące do roli mocarstw gospodarczych, reżim prawa gospodarczego powinien służyć wyrównaniu różnic w wyniku kolonizacji.
Carlos Calvo (Meksyk) i Aleksander Hull (USA) – obaj panowie podjęli w latach 30 XX wieku dyskusję na temat terytoriów amerykańskich na terenie Meksyku . Jak Meksyk powinien te terytoria traktować?
Calvo w liście do Hulla zaznaczył, że własność cudzoziemska powinna być traktowana co najwyżej tak jak traktowana jest własność meksykańska (zasada traktowania międzynarodowego). Tu chodziło o to, żeby wyznaczyć górną granicę traktowania, tak aby podmioty zagraniczne nie były lepiej traktowane. Główną zasadą jest tu suwerenność, tak aby chronić państwo słabsze przed imperializmem państw bogatych.
Aleksander Hull – koncepcja minimalnych standardów traktowania; osoba za granicą zawsze znajduję się pod ochroną prawa międzynarodowego. Istnieje pewien zestaw norm obowiązujących obiektywnie, niezależnie od tego gdzie ten podmiot się znajduje.
Dyskusja powróciła we wznowionej formie w latach 70, gdy pojawiło się ok. 100 nowych państw słabo lub wcale rozwiniętych. Jak te państwa związać prawem międzynarodowym , aby zapobiec wykorzystywaniu przez nie swojej słabości do przyciągania inwestycji:
· Rezolucja 1803 w sprawie stałej suwerenności nad złożami naturalnymi (gdzie pojawił się mały element dawnej doktryny Hulla – prawo państwa do nacjonalizacji lub wywłaszczenia). Co państwo wywłaszczające musi zrobić? - Podstawowym obowiązkiem jest obowiązek odszkodowania niezwłocznego, odpowiedniego i skutecznego i zgodnego z zasadami prawa międzynarodowego. Ta rezolucja przeszła przy 9 głosach wstrzymujących się w Zgromadzeniu Ogólnym. - sukces liberalizmu.
· Deklaracja w sprawie Nowego Międzynarodowego Ładu Gospodarczego (1974) – brak mowy o odwołaniu do prawa międzynarodowego; w pewnym zakresie została przyjęta doktryna Calvo, można wywłaszczać na zasadach ustalonych przez państwo – tendencje solidarystyczne.
· Rzeczywistość poszła swoim torem i w warstwie dokumentów prawnie wiążących przyjęto doktrynę Hulla – wywłaszczanie zgodnie z PM.
W PMP problemem zazwyczaj było rozgraniczenie PMP od prawa krajowego (dualizm, monizm). W PMG sytuacja wygląda zupełnie inaczej.
* Relacja PMG i PMP
* Granice PMG w stosunku do prawa międzynarodowego prywatnego
* PMG a prawo krajowe
RELACJA PMG I PMP
1. PMP może być traktowane jako reżim ogólny (lex generalis). Lex specialis derogat legi generali - prawo o większym stopniu szczegółowości (pochodzące z aktów prawnych o tej samej mocy, np. z dwóch ustaw, obowiązujące w tym samym czasie) należy stosować przed prawem ogólniejszym.
2. PMP może dawać wskazówki interpretacyjne, przy interpretacji PMG sięgamy do PMP dla wyjaśnienia np. Pojęć.
3. PMP może być traktowane jako właściwe w ramach rozstrzygania sporów (kwestie techniczne).
AD. 1) PMP jako lex generalis
Raport ws fragmentacji. Fragmentacja PMP jest jednym z szerzej dyskutowanych zagadnień w doktrynie i w praktyce. Gdy pojawia się jakiś system/dokument prawny, który rości sobie prawo do oderwania się od PMP i bycia odrębnym reżimem prawnym np. Prawo UE, to zjawisko alienowania się poszczególnych reżimów. Komisja PM ONZ – przyjęła stanowisko inne niż osobne rozpatrywanie PMG w oderwaniu od PMP (nie uwzględniając np zasady odpowiedzialności państw).
PMG jest systemem, a więc istnieją w tym prawie powiązania normatywne. Nie można PMG czytać w klinicznej alienacji od PMP. W przypadku PMG to roszczenie alienacji może występować na różnych poziomach.
automatyzacja występuje na wszystkich poziomach – to inne prawo niż PMP (McRea stwierdził w wykładzie haskim, że PMG to inne prawo niż PMP, bo chodzi o inne wartości, w PMP chodzi o sprawiedliwość, a w PMG o efektywność)
należy przyjąć że PMG jest gałęzią PMP.
W pracach nad fragmentacją PMP Komisja zwróciła uwagę na problem reżimów zamkniętych – self-contained regime, czyli systemów, które zaczęły żyć własnym życiem, ale to stanowisko uważano za zbyt skrajne i zaliczono je do lex spendis. Jeżeli w ramach jakiegoś rezimu specjalnego doszło do powstania jakiś norm odpowiedzialności (np. Odwet) uznawano, że mamy do czynienia z reżimem szczególnym.
WTO
Przesłanki odpowiedzialności:
· nie jest przesłanką czyn zabroniony
· art 3 ust. 3 Porozumienie ws. Reguł i procedur rozwiązywania sporów w WTO – porozumienie to służy sytuacjom, w których jeden z członków WTO uzna że jego korzyści wynikające z porozumień WTO zostaną naruszone lub zniweczone będzie mógł pozwać inne państwo do organu rozwiązywania sporu (nie mówi się tu nic o naruszeniu zobowiązań)
Naruszenie korzyści może wynikać z różnych zachowań; w świetle GATT z naruszenia zobowiązań, z zachowań, które nie są wynikiem naruszeń zobowiązań (non-violation complaines); np. Subsydiujemy filmy fotograficzne, w sensie formalnym spełniamy wszystkie przesłanki legalnego subsydiowania, ale producenci amerykańscy poczuli się dotknięci i skierowali skargę do organu rozstrzygania sporów i wygrali.
Naruszenie korzyści = szkoda w sensie ekonomicznym, ale w art 3 ust 8 DSU – w przypadku w którym dochodzi do naruszenia zobowiązań, domniemywa się, że doszło do naruszenia korzyści; jeżeli jedne z członków WTO naruszył zobowiązanie, to druga strona nie musi dochodzić szkody, bo tej szkody nie domniemywa. Jest domniemywanie niewzruszalne (sprawa potentatów paliwowych USA?). Tożsamość naruszenia zobowiązań i korzyści.
Przesłanki odpowiedzialności – czyn sprzeczny z PMP, sprawdzenie odpowiedzialności państwa w PMP.
Okoliczności wyłączające odpowiedzialność:
- zgoda
- samoobrona
- środki odwetowe
- distress
- vis major
Formy odpowiedzialności:
- restytucja
- odszkodowanie
- satysfakcja
- przerwanie naruszania
Implementacja odpowiedzialności (egzekucji zobowiązań):
- Rada Bezpieczeństwa ONZ
Podejście do środków odwetowych:
art 21 DSU – członkowie co do których twierdzono, że naruszyli zobowiązanie mają obowiązek wykonania wyroku; jednocześnie podmiot poszkodowany ma prawo zwrócić się do organu rozwiązywania sporu z żądaniem stwierdzenia, czy środki podjęte do wykonania wyroku rzeczywiście przysługują do tego celu.
Co jeżeli nic?
Skomplikowana procedura środków odwetowych. Generalnie mamy prawo odpowiedzieć tym samym w ograniczonym zakresie tj. W takim stopniu żeby zmusić podmiot odpowiedzialny do wykonania wyroku.
Zdaniem Jeżewskiego – w przeciwieństwie do PMP środki odwetowe w ramach WTO zostały poddane kontroli wielostronnej, co oznacza że rodzaj i wysokość środków może być uzgodniona w ramach WTO. W przypadku WTO jest to więc reżim szczególny w ramach PMP, co nie oznacza że jest to reżim zamknięty.
Reguły interpretacji traktatów:
art 3 ust. 2 DSU mówi, że jednym z celów systemu rozwiązywania sporów WTO jest wyjaśnienie znaczenia porozumień zgodnie z zwyczajowymi regulacjami interpretacji traktatów.
Spór dot. polityki amerykańskiej:
art 31, art 32 – o prawie traktatów (znalazły zastosowanie przy rozwiązywaniu sporów tam gdzie jest możliwość sięga się do PMP.
Arbitraż inwestycyjny
Przez setki lat inwestor zagraniczny na terytorium panstwa obcego nei miał żadnych środków prawnych oprócz opieki dyplomatycznej (przejście przez państwo i przedstawienei go panstwu przyjmującemu).
Sprawa palestyńskich koncesji Mavrommatisa (Grecja przeciwko UK) à opieka dyplomatyczna jest prawem państwa a nie obowiązkiem, państwo może się tym zająć lub nie.
„Jest elementarną zasadą prawa zwyczajowego zasada, która upoważnia państwo do ochrony swoich obywateli dotkniętych naruszeniami prawa międzynarodowego a popełnionymi przez inne państwo w sytuacji, gdy nie uzyskują oni sprawiedliwości sięgając po zwykłe środki prawne (...) Mając na uwadze swoich obywateli, uruchamiając na ich rzecz działania dyplomatyczne lub międzynarodowe działania sądowe, państwo wykonuje swoje prawo (...) Prawo to może być wykonywane jedynie na rzecz własnego obywatela, bowiem wobec braku szczegółowych porozumień jedynie więzy obywatelstwa istniejącego pomiędzy państwem a jednostką dają państwu tytuł do sprawowania nad nią opieki dyplomatycznej.” – STSM w sprawie Mavromatis (1924).
To zaczęło się zmieniać od roku 1959 à pierwszy traktat o popieraniu i ochronie inwestycji. Do dziś zawarto przeszło 2750 takich traktatów. Każdy z tych traktatów przewiduje specyficzną formę rozwiązywania sporów. Daje prawo inwestorowi do pozwania państwa przyjmującego przed arbitraż międzynarodowy.
Niektórzy twierdzą, że:
- cały system traktatów inwestycyjnych tworzy jeden system
- każdy z tych traktatów tworzy system specjalny
- wg Jeżewskiego: ani jedna ani druga teza nie jest dobra, gdyż reguły odpowiedzialności są takie same jak reguły prawa właściwego
Wątpliwości
- vis major à automatyzacja
- formy odpowiedzialności à ograniczenie roli restytucji
- inwestorom chodzi głównie o pieniądze
VIS MAJOR – reżim ogólny co do vis major art. 25 Artykułów Komisji PM ws odpowiedzialności za czyny zabronione. Co do zasady państwo nie może powołać się do vis major. Chyba, że łączyłoby się to z dużą stratą podważającą istnienie tego państwa, nie wynikałoby z zaniedbań państwa, więc byłoby jedyną możliwością (środki przyjęte) uniknięcia tej olbrzymiej straty.
Naruszenie zobowiązań nie może normować interesów innych państw lub społeczności międzynarodowej jako całości.
Kryzys argentyński lata 80/00 à Absolutny spadek wartości argentyńskiego peso. Środki przyjęte przez rząd usztywniły kurs peso, co uderzyło w inwestorów zagranicznych (USA, UK, FR). Spółki powoływały się na traktaty ochrony inwestycji i skierowanie się do trybunału arbitrażowego. Jednym z głównym argumentów Argentyny był stan wyższej konieczności, czyli vis major. Nie chodziło o powołanie się na zwyczajowy vis major a o art. 11 traktatu amerykańsko-argentyńskiego o ochronie inwestycji. Artykuły te powstały na zachowanie w tajemnicy informacji dot. bezpieczeństwa państwa. Nie przeszkadzały państwom w podejmowaniu sądów niezbędnych dla zabezpieczenia interesów państwowych. (Dwie konkurujące podstawy prawne)
- Spr. CMS przeciw Argentynie 2005; Enron przeciw Argentynie 2007; Sempre przeciw Argentynie 2007 à zdaniem trybunałów art. 11 i 10 należy interpretować jako prawo zwyczajowe w zakresie prawa wyższej konieczności
- LG&E przeciw Argentynie à Trybunał stwierdził, że mamy tu do czynienia z relacją lex specjalis, lex generalis; w wyniku stosowania art. 11 doszło do wyłączenia art. 25 Artykułów Komisjo PM (jedyne orzeczenie, w którym żądania Argentyny zostały uznane).
- Specyficzna procedura odwoławcza CMS, Enron, Sempre w instancji odwoławczej à komitety odwoławcze stwierdziły, że art. 11 i 10 i art. 25 znajdują się na różnych poziomach normatywnych i są w ogóle nieporównywalne (art. 25 – wyłączenie odpowiedzialności, ale fakt naruszenia nie istnieje; art. 11,10 – w ogóle nie dochodzi do naruszenia)
- Spr. Continental Casualty 2008 à a priori założono taj jak w pierwszej grupie (CSM, Enron, Sempre), sięgnięto do orzecznictwa innych trybunałów, aby dokonać interpretacji wymogów zawartych w art. 25; pojawił się problem np. z elementem konieczności.
Każde z tych podejść powoduje jakiś związek PMG w zakresie odpowiedzialności z PMP.
Środki odwetowe
Sprawa Corn Products przeciwko Meksykowi à to jeden z wielu sporów toczących się między przedsiębiorcami amerykańskimi i meksykańskimi dot. rynku cukrowego. Subsydia eksportowe (USA) i ?????????? (Meksyk). Najpierw sprawa trafiła do NAFTA z powództwa meksykańskiego, ale spór zablokowano. Później do WTO z powództwa USA, Meksyk bronił się że to w ramach środków odwetowych (co czynił bezpodstawnie bo WTO nakłada odwet wielostronnie. Naruszył wiec swoje zobowiązanie.
Trzeci wymiar sporu to naruszenie rozdziału XI NAFTA (traktat inwestycyjny na użytek NAFTA). Meksyk powołał się na środki odwetowe. Trybunał stwierdził że środki odwetowe muszą być stosowane przeciwko temu podmiotowi, który dopuścił się naruszenia pierwotnego. Odwet powinien być więc skierowany wobec USA, a był skierowany wobec inwestora.
Wniosek à stosowanie środków odwetowych co do traktatu inwestycyjnego jest zakazane (chociaż powinno być dopuszczone, gdy inwestor łamie jakieś prawa np. odnośnie praw człowieka lub ochrony środowiska, ale casusu jeszcze nie ma).
AD. 2) PMP jako wytyczne interpretacyjne
Konwencja Wiedeńska – reguły interpretacji traktatu
Art. 31, ust 1 lit. C à nakazuje się stronom interpretowanie traktatu z uwzględnieniem innych norm PM wiążącym strony; interpretacja systemowa służy zapewnieniu spójności systemowej PMP.
W odniesieniu do PMG reguły KW są domniemane (traktowane jako zwyczajowe).
WTO - środki konieczne dla ochrony zdrowia, życia ludzi, zwierząt, roślin (art. 20 GATT)
Państwa mogą wprowadzać środki ograniczające handel gdy jest to konieczne dla ochrony zdrowia i życia roślin, zwierząt i ludzi. Ale problemem jest ocenienie tej konieczności – jak to zrobić? W jakim kontekście oceniać – technicznym czy innych?
Sprawa środków nałożonych przez WE na produkty zawierające hormony (żywność modyfikowana genetycznie) 1998. Istnieje możliwość odwołania się do Konwencji bioróżnorodności, która z systemem WTO nie ma nic wspólnego. Tak samo jak z zasadą zapobiegawczości – zapobieżenie pewnej szkodzie zagrażającej środowisku naturalnemu.
Co do zasady można odwołać się do prawa zwyczajowego.
AD. 3) PMP rozstrzyganie sporów PMG przy pomocy PMP
Są takie stosunki wewnątrz PMG, w których PMP musi zostać zastosowane przez organy stosowania prawa. Np. spór trafia do trybunału, a ten żeby go rozwiązać musi odwołać się do PMP – art. 38 MTS = wykaz źródeł prawa, w sensie technicznym jest wykazem prawa zwyczajowego.
To jest sytuacja rzadka, gdyż nie wiele sporów gospodarczych trafia przed MTS. W arbitrażu międzynarodowym prawo właściwe jest określane przez strony sporu. Państwa mające spór dot. delimitacji granic mogą teoretycznie zgłosić się do trybunału arbitrażowego i wskazać źródła prawa. Ale w praktyce strony wskazują taki związek sprawy, który wydaje im się najbardziej odpowiedni. Prawo właściwe może być określone w dokumencie.
Są to więc reguły dorozumiane mogące zostać wyłączone przez strony. Np. art. 42 Konwencji o rozwiązywaniu między inwestorem jednej umawiającej się strony , a innej umawiającą się stroną. Konwencja z 1965, która powołała do życia Międzynarodowe Centrum Rozwiązywania Sporów Inwestycyjnych.
Daje sie prymat prawu ustalonemu przez strony. Jeżeli prawa nie ma, trybunał zastosuje prawo krajowe państwa przyjmującego inwestycje i jednocześnie zasady PM.
protur