ubezpieczenia(1).doc

Wykład 2 - 22.02.2006

Pojęcie ubezpieczenia w ujęciu ekonomicznym i prawnym

Ubezpieczenie postrzegamy jako dyscyplinę naukową, która jest szeroko stosowana w praktyce gospodarczej.

Wiedza ubezpieczeniowa jest syntetycznym dorobkiem wielu nauk(ekonomicznej, prawnej, socjologicznej, psychologicznej, medycznej, matematycznej, a nawet kryminologii). Profesjonalna wiedza ubezpieczeniowa potrzebna jest: ekonomistom, urzędnikom, przedsiębiorstwom, pracownikom umysłowym, bankierom, menedżerom, i gospodarstwom domowym(ogólnie rzecz biorąc wszystkim).

Czym są ubezpieczenia?

·         Def. Majerson (1962) - ubezpieczenie umożliwia zastąpienie nieznanej lecz dużej straty małą znaną stratą, czyli składką ubezpieczeniową(ubezpieczenie chroni przed dużą stratą);

·         Def. Wagner (XIX.) – ubezpieczenie jest to urządzenia gospodarcze mające na celu wyrównywanie finansowe szkód wyrządzone na majątku przez różne wydarzenie losowe;

Zdarzenie losowe – traktujemy obiektywne, czyli realne stany świata zewnętrznego powodujące straty bądź zwiększone potrzeby finansowe u osoby w stosunku do której dane zdarzenie się realizuje. Żeby dane zdarzenie uznać za losowe musi posiadać pewne cechy:

ü      masowość,

ü      statystyczna prawidłowość,

ü      możliwe lecz niekonieczne (mogą się zdarzyć lecz nie muszą),

ü      nadzwyczajność (stanowi odstępstwo od normalnego stanu rzeczy, czyli zakłóca),

ü      subiektywnie losowe (nie można z góry przewidzieć w stosunku do kogo się zrealizują),

ü      niezależne od woli osób poszkodowanych (nie mogą być one skutkiem świadomego działania).

·         Def. Gobbi (XIX.) – najpierw powstaje potrzeba poniesienia wydatków finansowych w związku ze stratami w majątku, utratą spodziewanego zysku lub dochodu, pojawieniem się określonego zdarzenia wywołującego nowe potrzeby(np. urodzenie dziecka)  czy do życia w wieku poprodukcyjnego a ubezpieczenie zaspokaja takie właśnie potrzeby.

·         Def. Prof. Łazowski (żył w okresie międzywojennym) – ubezpieczenie jest to narzedzie gospodarcze zapewniające pokrycie przyszłych potrzeb majątkowych wywołanych u poszczególnych jednostek w skutek urzeczywistnienia się zdarzeń losowych w drodze rozłożenia ciężaru tego pokrycia na wiele jednostek, którym zagrażają te same zdarzenia.

Mechanizm ubezpieczenia polega na gromadzeniu funduszy tzw. Funduszy ubezpieczeniowych w oparciu o składki wnoszone przez ubezpieczających i te fundusze służą pokrywaniu roszczeń.

Podstawową zasadą na której opiera się działalność ubezpieczeniowa jest to tworzenie puli wspólnego ryzyka i rozkładanie go na dużą liczbę członków tej zbiorowości.

świadczenia ubezp.

składki

Pula ryzyka                                   =   fundusz  ubezpieczeniowy

Ubezpieczenia:

-          gospodarcze – zarządzają nimi instytucje komercyjne,

-          społeczne – zarządzają nimi instytucje państwowe.

Cena ubezpieczenia w głównej mierze zależy od częstotliwości zdarzeń a nie od marży.

·         Def. Prof. Banasiński – produktem ubezpieczycieli jest ochrona ubezpieczeniowa, która dostarcza środków finansowych i umożliwia wyrównywanie zakłóceń powstałych w procesach gospodarczych poprzez restytucję zniszczonych składników majątku oraz udzielanie pomocy materialnej osobom poszkodowanym w skutek zdarzeń losowych.

W ujęciu makroekonomicznym ubezpieczenia stanowią pewną formę gromadzenia funduszy  ze źródeł rozproszonych i przeznaczanie ich na finansowanie celów rozwojowych gospodarki narodowej.

Sektor ubezpieczeniowy należy do sektora finansowego. Możemy go postawić obok takich instytucji jak banki, fundusze emerytalne, fundusze inwestycyjne, zakłady ubezpieczeniowe(są to pośrednicy finansowi).

W kategorii prawnej ubezpieczenie jest umową cywilną dwustronną zobowiązującą, w której występują 2 strony. Pierwsza strona to ubezpieczający(klient) a druga ubezpieczyciel (firma).

Ubezpieczający zobowiązuje się do zapłacenia składki, ubezpieczyciel – do wypłaty świadczenia ubezpieczającego.

Świadczenia mają charakter głównie pieniężny. Chronią dobra osobiste( życie człowieka, zdrowie, zdolność do zarobkowania) albo jego majątek.

Świadczenie ubezpieczeniowe może przyjąć 2 formy:

a)      świadczenie – jeżeli nastąpi uszczerbek na dobrach osobistych,

b)     odszkodowanie – rekompensata uszczerbku na majątku ubezpieczonego, w tym OC .

Podmioty umowy:

ü      ubezpieczony – podmiot, którego dobra są chronione,

ü      uposażony – np. pracodawca jest to ubezpieczający, pracownik jest ubezpieczony a jego małżonek to uposażony,

ü      względnie inna osoba trzecia, np. nabywca ubezpieczonej nieruchomości, poszkodowany na tle ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, wierzyciel hipoteczny z tytułu ubezpieczenia obciążonej nieruchomości.

Ubezpieczający – podmiot zobligowany do zapłacenia składki. Może się zdarzyć, że ubezpieczający = ubezpieczony.

W głównej mierze świadczenia mają charakter pieniężny, ale zdarzają się niepieniężne świadczenia ubezpieczeniowe(np.assistance, bezgotówkowa naprawa pojazdów, ubezpieczenia zdrowotne, ubezpieczenia ochrony prawnej, czyli porada prawnika z wyznaczonej kancelarii).

Umowa ubezpieczeniowa zawarta jest poprzez zgodne oświadczenia woli dwóch stron. Ubezpieczający składa ofertę zwaną wnioskiem ubezpieczeniowym, ubezpieczyciel ten wniosek przyjmuje lub odrzuca. Umowę ubezpieczeniową uznaje się za zawartą w momencie dostarczenia ubezpieczającemu dowodu, czyli polisy.

Polisa – dowód zawarcia umowy ubezpieczeniowej, w swej treści ujmuje najbardziej istotne postanowienia zawartej umowy.

Strony umowy mają obowiązki 2-jakiego rodzaju:

-          podstawowe,

-          dodatkowe.

Do tej pory mówiliśmy o podstawowych obowiązkach.

Dodatkowe obowiązki(powinności):

Ubezpieczający - Przed zawarciem umowy ubezpieczający ma obowiązek deklaracji ryzyka, czyli odpowiedzieć na zadawane przez firmę pytania. Po wypadku ubezpieczeniowym ma obowiązek ratowania swojego mienia.

Obowiązek zachowania określonych środków bezpieczeństwa przy obchodzeniu się z ubezpieczonym mieniem(zamykanie mieszkania jak wychodzimy).

Ubezpieczony – wydanie polisy lub innego dowodu,

Doręczenie ogólnych warunków ubezpieczeń (OWU) jeszcze przed zawarciem umowy ubezpieczeniowej muszą być dostarczone klientowi,

Protokół rozbieżności między umową a OWU.

OWU – dodatek do umowy, jest istotny i wiążący, zbiór przepisów wyjaśniających ten produkt ubezpieczający, jest to integralna część umowy ubezpieczeniowej.

Produkt ubezpieczeniowy jest wystandaryzowany. Ogólne warunki są po to opracowane, aby ułatwić zawieranie umów.

Adhezyjny tryb – klient zawiera umowę z firmą ubezpieczeniową poprzez przystąpienie do warunków określonych przez tę firmę. Klienci mogą negocjować warunki umów. Wówczas klient musi być świadomy i atrakcyjny dla firmy. Mamy wtedy tryb negocjacyjny – odstępstwo od adhezyjnego( dominującego), gdzie są pewne negocjacje.

Zdarzenia losowe

Wypadki losowe                                                 Szczęśliwe trafy

Sensu stricte                                          Nieszczęśliwe wypadki

(uszczerbek na majątku)               (osobiste, dotyczą nas)

wypadek ubezpieczeniowy – to takie zdarzenie losowe, którego nastąpienie rodzi po stronie zakładu obowiązek wypłacenia świadczenia ubezpieczeniowego (zgodne z OWU).

Data wystąpienia zdarzenia losowego musi być późniejsza niż data zawarcia umowy.

Brak winy umyślnej ubezpieczonego.

Wykład 3 – 01.03.2006

Definicja ubezpieczenia w aspekcie zarządzania ryzykiem

Definicje ryzyka:

1. niebezpieczeństwo:

ü      potencjalne;

ü      będące w fazie realizacji;

ü      skutek niebezpieczeństwa, które się zrealizowało;

2. niepewność:

ü      mierzalna;

ü      niemierzalna sensu stricte;

3. prawdopodobieństwo;
4. możliwość;
5. dyspersja rezultatów rzeczywistych i oczekiwanych. Prawdopodobieństwo wyniku innego niż oczekiwany.

Przedmiot ubezpieczenia

Ubezpieczona rzecz                          Ubezpieczona osoba

Ryzyko towarzyszy decyzjom i pewnym stanom.

Ryzyko jest potocznie utożsamiane z niebezpieczeństwem, tradycyjnie z niepewnością.

W ubezpieczeniowej teorii oprócz ryzyka wyodrębnia się niebezpieczeństwo:

ü      niebezpieczeństwo potencjalne ® realizacja niebezpieczeństwa ® strata

(np. pożar)

ü      niebezpieczeństwo potencjalne ®               brak                          ® brak

W ubezpieczeniowej teorii mamy niebezpieczeństwo, hazard, ryzyko.

Ciekawe jest pojęcie hazardu. Hazard w ubezpieczeniowej teorii oznacza zespół warunków i okoliczności, w których dane niebezpieczeństwo się realizuje. Hazard wpływa na wielkość strat.

Wyróżnia się 3 rodzaje hazardu(3 kategorie):

1. hazard fizyczny – oznacza zespół cech fizycznych możliwych do rozpoznania, które mają wpływ na powstanie, nasilenia niebezpieczeństwa(np. zły stan dróg, złe oświetlenie);
2. hazard moralny – zespół warunków podmiotowych danej osoby, które mają wpływ na powstanie lub nasilenie się niebezpieczeństwa(np. nieuczciwość potęguje ryzyko kradzieży, skłonność do defraudacji);
3. hazard duchowy – jest on związany z negatywną reakcją ubezpieczonego na fakt posiadania ochrony.

Ryzyko to realizacja niebezpieczeństwa przynoszącego szkodę.

W teorii ubezpieczeniowej ważny jest podział ryzyk na:

1. ryzyko czyste – wiąże się z tzw. Wariancją podwójną co oznacza, że w przypadku zrealizowania się ryzyka powstaje strata. Natomiast niezrealizowanie się ryzyka nie powoduje zysku(przysporzenia) lecz stan rzeczy nie ulega zmianie. Ryzyko czyste istnieje z natury rzeczy i jest mierzalne metodami pomiaru statystycznego.

Jest ubezpieczalne:

ü                                                       brak straty;

ü                                                       strata.

2.  ryzyko spekulatywne(sztuczne) – zakłada tzw. Wariancję potrójną. Jego zrealizowanie               się powoduje stratę, jego niezrealizowanie-zysk. Może też zaistnieć sytuacja trzecia, w                której zrealizowanie się ryzyka nie powoduje straty ani nie przynosi zysku(korzyści).

Ryzyko tego rodzaju nie nadaje się do ubezpieczenia. Ryzyko to powoduje w sposób                 sztuczny sam człowiek (np. podejmując hazard), nie jest mierzalne metodami statystycznymi.

ü      Strata;

ü      Brak starty, brak zysku(korzyści);

ü      Zyski.

Źródła ryzyka czystego:

-          środowisko naturalne(np. huragany)

-          środowisko społeczne(np. kradzieże, napady)

-          środowisko polityczne

-          środowisko prawne

Ryzyko czyste:

1. 1. 1. 1. osobiste(osobowe) – jest to niebezpieczeństwo utraty lub ograniczenie dochodów(występuje w wieku poprodukcyjnym)
         2. ryzyko przedwczesnej śmierci(tylko przedwczesna śmierć głowy rodziny)
         3. ryzyko tzw. Zdrowotne – konieczność finansowania skutków choroby(leczenie, rehabilitacja)
         4. ryzyko bezrobocia koniunkturalnego
         5. ryzyko extra wydatków(np. urodzenie się dziecka, wejście młodego człowieka w dorosłe życie – mieszkanie, wykształcenie)

Ryzyko własności(majątkowe):

1. ryzyko utraty bądź uszkodzenia majątku – uszkodzenie lub utrata majątku może wynikać z tzw. Straty bezpośredniej lub pośredniej(np. jeśli taksówkarzowi ktoś ukradnie samochód, to jego strata jest podwójna- kupno nowego samochodu = strata bezpośrednia; taksówkarz nie ma czym zarabiać = strata pośrednia)
2. ryzyko odpowiedzialności cywilnej – kodeks cywilny mówi, że jeżeli wyrządziłeś komuś szkodę umyślnie lub nie, to jesteś zobowiązany tę szkodę zrekompensować

W praktyce ubezpieczeniowej ryzyko jest traktowane jako jednostka statystyczna. Ryzyko to przedmiot ubezpieczenia(np. portfel ryzyk = zbiór takich jednostek statystycznych, portfel ubezpieczeniowy budynków, osób)

Cechami ilościowymi ryzyka są:

-          suma ubezpieczeniowa

-          składka ubezpieczeniowa

-          liczba wypadków ubezpieczeniowych i  wielkość szkód

Zarządzanie ryzykiem (risk management)

Def.

Szeroko pojęty proces zarządzania ryzykiem, który sprowadza się do procedur towarzyszących podejmowania optymalnych decyzji gospodarczych w warunkach ryzyka.

Fazy:

1)     faza diagnozowania ryzyka:

a)      identyfikacja ryzyka – rozpoznanie zagrożeń jak i potencjalnych strat

b)     ocena ryzyka potencjalnych strat(kwantyfikacja-oznacza poznanie natury ryzyka oraz ocenę częstotliwości potencjalnych strat, ich wielkość i dotkliwość)

c)      selekcja ryzyk

...