Demografia:
Rozmieszczenie ludności
1999Swiat 5978mln 100%
Afryka 767mln 12,8%
Ameryka Pd 341 5,7%
Ameryka Pn 447 8,0%
Azja 3634mln 60,8%
Europa 729mln 12,2%
Oceania 30mln 0,5%
Gęstość zaludnienia
Globalnie
Świat 42 osób/km2
Azja b rosji 109
Europa 98
Afryka 24
Ameryka Pn 19
Ameryka Pd 18
Oceania 3
Wybrane kraje:
Monaco 21 tys.
Singapur 5 tys.
Bangladesz 800
Holandia 380
Japonia 311
Indie 285
Kraje słabo rozwinięte:
kraje charakteryzujace sie niskim poziomem zycia i produkcji, nieodpowiednim wykorzystaniem zasobów materialnych i ludzkich, zacofaniem technicznym w przemysle i rolnictwie, surowcowym charakterem eksportu.
W przeciwienstwie do óekrajw rozwinitych ok. 75-90% ludnosci mieszka na wsi, zajmujac sie uprawa roli, stosujac prymitywne narzedzia oraz przestarzale metody wytwarzania. Obejmuja wieksza czesc Afryki Azji oraz Ameryki Srodkowej i lPoudniowej . Dawniej kraje rozwijajace sie nazywano krajami Trzeciego Swiata.
dogodne warunki rolnicze
Wysoko rozwinięte:
panstwa charakteryzujace sie, w przeciwienstwie do óaekrajw rozwijajcych si , wysokim poziomem uprzemyslowienia i zycia mieszkanców oraz wysokim dochodem narodowym w przeliczeniu na jednego mieszkanca. Naleza do nich m.in.: panstwa Europy Zachodniej, USA, Kanada, Japonia, Australia.
obszary przemysłowe, usługowe, duże aglomeracje
Przyrost naturalny - przyrost liczby ludności w poszczególnych obszarach wynikająca z różnicy l. z urodzeń żywych a l. zgonów.
Saldo mówi o przyroście naturalnym dodatnim lub ujemnym.
Przyrost rzeczywisty - Przyrost naturalny skorygowany przez saldo migracji ( emigracja i imigracji)
Emigracja - wędrówka ludzi poza granice własnego kraju
Imigracja - wędrówka ludność z za granic własnego państwa do niego.
Migracje:
wewnętrzne - wewnątrz państwa
zewnętrzne - na zewnątrz lub dowewnątrz ( emigracje, imigracje,
repatriacje - powrót z powodu poprawionego bytu materialnego
deportacje, migracje czasowe, okresowe)
ekonomiczne - u ich podłoża leży dążenie do poprawy warunków bytu poprzez zdobycie ziemi możliwej do zagospodarowania, bogactw naturalnych, lepszej pracy lub możliwości awansu społecznego i zawodowego.
pozaekonomiczne - z powodu politycznych, religijnych, społecznych następstwem wojen i klęsk żywiołowych lub z pobudek natury psychologicznych)
Struktura ludności według wieku, płci i zatrudnienia.
według płci:
W większości krajów istnieje przewaga kobiet nad mężczyznami. W krajach wysoko rozwiniętych to zjawisko jest bardzo widoczne. U jego podstaw leży wysoki pozim warunków bytowych (mniejsze obciązenie pracą, zorganizowana opieka lekarska), jak i większa śmiertelność u mężczyzn. Przewaga mężczyzn jest charakterystyczna dla krajów ubogich.
Według wieku:
w krajach wysoko rozwiniętych mały udział dzieci i młodzieży w ogólnej liczbie ludności. W krajach tych występuje zjawisko starzenia się społeczeństw - czyli rosnący udział w wieku poprodukcyjnym. Natomiast w krajach rozwijających się przewaga młodzierzy sięgająca 50%.
według zatrudnienia:
rozpatrujemy w układzie sektorowym:
1 2 3
Francja 6% 27% 67%
USA 3% 24% 73%
Niemcy 4% 38% 58%
Polska 21% 28% 51%
Brazylia 25% 26% 49%
Indie 62% 19% 20%
1 - rolnictwo, leśnictwo, rybołustwo
2 - przemysł
3 - usługi
Urbanizacja:
Procesy urbanizacyjne :
- rozwój miast istniejących i powstawanie nowych miast
- tworzenie się aglomeracji miejskich
- łącznie się tych aglomeracji w układy metropolitarne i megapolis
- przekształcanie osad miejskich w miasta
Cechy urbanizacji :
- cecha demograficzna
- cecha ekonomiczna
- cecha przestrzenna
- cecha społeczna
Płaszczyzny urbanizacji::
Płaszczyzna demograficzna:
- powstanie nowych miast
- rozwój miast istniejących
- powstanie aglomeracji
- zwiększanie l. ludności w miastach
- migracja do miast
- przyrost naturalny
- rozszerzanie się granic administracyjnych miast
Płaszczyzna ekonomiczna:
Związek PKB i rozwoju przemysłu i usług (miasta gł.). Im wyższy PKB tym więcej miast
Płaszczyzna przestrzenna:
- wzrost ruchliwości społecznej
- wzrost liczby ludności przemieszczającej się.
Płaszczyzna społeczna:
Miejski styl życia (tereny podmiejskie i wiejskie)
- rozwój usług
- nowe modele konsumcujne
Przyczyny urbanizacji
Ściśle związane z postępem w rolnictwie. "ssanie" ludności ze wsi do przemysłu
- wymaga to rozwoju , postępu w rolnictwie "wypychanie ludności ze wsi
- rozwój komunikacji
Suburbanizacja - miasta otoczone są przez tanie budownictwo (slumsy)
Dezurbanizacja - do starych centrów miejskich wprowadz się biedota
Reurbanizacja -remont starych domów, wprowadzają się do nich bogaci ludzie
Problemy aglomeracji :
aglomeracja - zespół jednostek osadniczych powiązanych funkcjonalnie, gospodarczo i ludnościowo
aglomeracje monocentryczne - jeden obszar centralny np. Warszawa coraz bardziej rozszerzający się obszar jego wpływów
policentryczne - aglomeracja miejska, gdzie występuje wiele centrów np. Z górnośląskie, Z Ruhry
Rolnictwo
Działalność człowieka b. zalezna od warunków nat. środowiska:
- Ukształtowanie powierzchni
- klimat (stosunki wodne - nadmiar i niedomiar opadów, rozkład wiatru, warunki wegetacji, procesy glebotwórcze, skrajne warunki klimatyczne)
Niekorzystne
- kl.gorące i kontynentalne
- subpolarne
Sprzyjające
- wilgotne, morskie
-monsunowe
- umiarkowane
Dobre gleby :
czarnoziemy, bagienne, lessy , mady, z popiołu wulkanicznego, czarne ziemie.
Obszary szczególnie korzystne dla rozwoju rolnictwa:
Europa - wyż. bawarska, niz. czesko-morawska, niz. śląska, ukraina, pd-zach. rosja, niz padanska, niz węgierska
Am.Pd. - Pampa arg., Pd nizina la platy, pd-wsch częsć brazylii
Am. pn. - wsch część wlk. równiny, dolna kalifornia
Afryka - delta Nilu, kraj przylądkowy w RPA.
Średnio korzystne:
Europa śr., Morze śródziemne, Niz allantycka, Niz Zatokowa, Zach. cz. wyż. Brazylijskiej, Turcja, Indie, Płw. indo-chinski, basen zat. gwinejskiej
Intensywność produkcji rolnej - zależy od gęstości zaludnienia
- duża z punktu widzenia zatrudnienia
- niska z punktu widzenia produkcji
Rolnictwo intensywne pracochłonne w KSR: np. produkcja ryżu, niz gangesu, niz chinska
Rolnictwo intensywne kapitałochłonne w KWR: np. eur zach/ dol kalif. , japonia, korea
Ekstensywność produkcji rolnej- Na obszarach o słabej gęstości zaludnienia i słabych warunkach klimatycznych.
- Małe nakłady pracy i małe nakłady kapitału
- Mechanizacja i chemizacja , komputeryzacja
- Nasycenie gospodarstwa środkami produkcyjnymi
- rozwinięta struktura na obszarach wiejskich (np. grogi)
- podnoszenie kwalifikacji rolników - kształcenie ich ma charakter ciągły - wysoki poziom
- System doractwa
Wielkości gospodarstw rolnych -
Belgia - gosp. powyzej 20 ha ok 30% gospod. 70% uzytków rolnych
Francja - powyzej 20 ha ponad 50% gosp. 90% uzytków rolnych
Polska - Powyzej 20 ha 8% gosp. 35 uzytków rolnych
Nawozy sztuczne:
Belgia 216 kg/ha
Francja 153 kg/ha
Polska 70 kg/ha
Produkcja roślinna
1) Uprawy alimentacyjne (żywieniowe)
Pszenica (wszystkie kontynenty)
Świat 550mln t.
dobre gleby : czarnoziemy, brunatne, mady
Nie potrzebuje nawadniania
gł eksporterzy : USA, kanada, francja
gł importerzy : rosja chiny japonia
Pszenica (Triticum), rodzaj z rodziny traw w zaleznosci od ujecia kilka lub kilkanascie gatunków, które naleza do najwazniejszych szrolin zboowych swiata.
Wiekszosc pszenic pochodzi z Bliskiego Wschodu lub Azji Srodkowej, z klimatu umiarkowanego cieplego, niektóre powstaly w wyniku spontanicznego lub swiadomego zkrzyowania we wtórnych osrodkach rozprzestrzenienia.
Najprymitywniejsze z nich: pszenica samopsza (Triticum monococcum) i pszenica plaskurka (Triticum dicoccum), znane z upraw neolitycznych, do dzis przetrwaly w niektórych krajach, uzywane na make, kasze oraz jako pasza. Pszenica orkisz (Triticum spelta) równiez jest uprawiana od bardzo dawna jako zboze chlebowe, spotykana w uprawach reliktowych
Najwazniejsze obecnie gatunki to: pszenica zwyczajna (Triticum vulgare), rozpowszechniona obecnie na calym swiecie w ogromnej liczbie odmian uprawnych oraz pszenica twarda (Triticum durum), zwana tez pszenica makaronowa (poniewaz jej maka jest najlepsza do produkcji makaronów), równiez wystepujaca w wielkiej liczbie odmian.
Ryż -obszary głownie nawadniane -ryz mokry ; Również na obszarach suchych- odmiana sucha. Ponad 90% produkcji na monsunowych obszarach Pd i Pd-wsch azji
Świat 550 mln t.
gł eksporterzy tailandia, wietnam, włochy, usa, australia
Kukurydza - sprowdzona z meksyku do europy
gł producent: usa chiny brazylia
gł eksporterzy usa francja węgry
roślina wielofunkcyjna:
- zboze do spozycia bezpośredniego i na paszę
- olej kukurydziany
- roślina paszowa
- roślina przemysłowa (papier)
Jęczmien - cele:
- paszowe
- przemysłowe (piwo)
- zywieniowe
gł producenci: Rosja kanada niemcy ukraina
Ziarno jeczmienia ze wzgledu na brak bialek glutenowych nie nadaje sie na make do wyrobu chleba. Uzywane przede wszystkim na kasze, jako surowiec browarniany do wyrobu piwa oraz na pasze. Obecnie wyhodowano ogromna liczbe odmian umozliwiajacych uprawe w trudnych warunkach dalekiej pólnocy (okres wegetacyjny ok. 55 dni), jak i spelniajacych wymagania przemyslowe. Niektóre gatunki jeczmienia uprawiane jako trawy ozdobne, np. jeczmien grzywiasty (Hordeum jubatum) z Ameryki Pólnocnej, inne spotykane jako chwasty przydrozne, np. w Polsce jeczmien plonny (Horbeum murinum).
Owies: Spadek wykozystania paszowego.
gł producenci : rosja kanada usa
rodzaj z rodziny traw , ok. 35 gatunków pochodzacych z obszaru sródziemnomorskiego, pólnocnej Afryki i Azji Srodkowej. Kilka gatunków uprawnych, czasem dziczejacych i rosnacych jako chwasty
Najwazniejszym gatunkiem jest owies zwyczajny (Avena sativa), uprawiany powszechnie na obszarach o klimacie umiarkowanym i chlodnym, jego uprawy siegaja wysoko w góry, ziarno uzywane na pasze i do wyrobu kasz, platków, itp. Owies gluchy (Avena fatua), czyli owiesek, uprawiany czasem jako srolina pastewnajest przede wszystkim chwastem polnym. Owies szorstki (Avena strigosa), czyli owsik, byl dawniej uprawiany w Polsce, obecnie wystepuje tylko jako chwast.
Żyto - gł producent polsa rosja niemcy
cele paszowe dla zwierząt
Zyto zwyczajne (Secale cereale), gatunek z rodziny traw , jedno ze zbóz stref umiarkowanych, na wieksza skale uprawiane w Polsce, Rosji i krajach nadbaltyckich.
Pochodzi z Bliskiego Wschodu lub z Azji Srodkowej, gdzie do dzis wystepuja dzikie gatunki zyta zwyczajnego. Zaczeto je uprawiac ok. 4 tys. lat temu. Jest malo wymagajace klimatycznie i glebowo. Ziarna uzywa sie na make, pasze, do produkcji alkoholu. Skrzyzowane z pszenica dalo zpszenyto
Proso i sorgo - Sahel , na Pd od Sahary
Proso (Panicum), rodzaj z rodziny traw obejmujacy ok. 550 gatunków wystepujacych glównie na obszarach cieplych. Wiele gatunków uprawnych szeroko rozprzestrzenionych lub uprawianych lokalnie.
Proso zwyczajne (Panicum miliaceum) z Indii i srodkowej Azji jest powszechnie uprawiane od bardzo dawna, w Polsce znane od czasów prehistorycznych, uzytkowane na kasze (kasza jaglana), make, do wyrobu piwa oraz na pasze, obecnie uprawy stopniowo zanikaja na korzysc innych ózzb <0061c2.html>.
W obszarach tropikalnych uprawia sie proso olbrzymie (Panicum maximum) z Afryki , uzytkowane przede wszystkim jako pasza. Nazwa prosa obejmuje sie zwyczajowo takze trawy nalezace do innych rodzajów, np.: Pennisetum, Digitaria.
Sorgo - zaczyna być szeroko uprawniane w usa i kwr
Sorgo (Sorghum), rodzaj z rodziny traw liczacy ok. 25 gatunków wystepujacych na obszarach tropikalnych. Kilka gatunków waznych srolin uprawnych, zzboowych , dostarczajacych nasion jadalnych, pastewnych i przemyslowych, swiatowa produkcja wynosi 60,6 mln t (
Rośliny korzenne :
Ziemniaki europa śr. zach. wsch. chiny
gł producenci Niemcy polska rosja
gł eksporterzy holandia polska hiszpania maroko
cele : pasza przemysł (maka) zywieniowe.
Buraki cukrowe - 35% cukru produkowanego na świecie
gł. europa : ukraina pd rosja francja polska niemcy pn włochy turcja
usa chiny.
wymagają dość duzej kultury rolnej.
Trzcina cukrowa - klimat sub i tropikalny. Wyspy karaibskie chiny indie filipiny hawaje brazylia ameryka
gł producenci : indie brazylia
gł eksporterzy : kuba tajlandia francja australia.
Rośliny oleiste
Soja - ciepłoletna. olej napędowy i benzyna - brazylia
gł producenci - chiny brazylia usa chiny
rzepak - oleje jadalne techniczne pasza
gł prod. europa śr. niemcy francja wlk. brytania polska chiny indie kanada
Słonecznik - olej, pasza
argentyna rosja francja ukraina rumunia węgry usa turcja chiny
Orzeszki ziemne: olej jadalny, spozycie klimat subtropikalny na pd od sahary indie niz chinska brazylia pd usa
Drzewo oliwne - basen m śródziemnego - kraje otaczające
oliwki drewno olej oliwa z oliwek
kalifornia afruka arch. malajski kongo gwinea
2) Używki
Kawa - z abisyni - kl. ciepły wilgotny
ameryka pd -brazylia kolumbia meksyk indonezja
mokka z jemenu
Kakao - Brazylia indonezja ghana wybrz kości słoniowej kl. ciepły wilgotny
Herbata - gł producenci pd-wsch azji, indie, chiny, srilanka, kenia, gruzja
tytoń- pochodzi zchin, azji pd-wsch, ameryka śr.
gł produceńci : chiny usa indie brazylia
Rośliny włókniste
bawełna : usa chiny indie brazylia azja egipt
wymaga nawadniania wszechstronnie wykorzystywana (nasiona -olej; słoma - paier)
Len - rosja, białoruś, litwa polska francja chiny
konopie - indie, rosja liny sznury ubrania
Juta - delta gangesu, indie, bangladesz
...
nika613