Ilustrowany przewodnik po mieście stołecznem Poznaniu.pdf
(
5064 KB
)
Pobierz
669433311 UNPDF
ILUSTROWANY
PRZEWODNIK
PO MIEŚCIE STOLECZNEM
POZNANIU
WYDAWNICTWO
MIEJSKIEGO URZĘDU TARGU POZNAŃSKIEGO.
OPRACOWAŁ
REDAKTOR |TADEUSZ PUDŁOWSKI.
Cyryl Ratajski
Prezydent stół. m. Poznania.
NAKŁADEM REKLAMY POLSKIEJ w POZNANIU
ALEJE MARCINKOWSKIEGO NR. 6.
Biblioteka Narodowa
Warszawa
Rys historyczny dziejów Poznania
Abrege de 1'histoire de Poznań
30001011671150
Treść:
Rys historyczny dziejów Poznania
Uwolnienie miasta z rąk niemieckich
Przedsiębiorstwa miejskie w Poznaniu
Gospodarka miejska w Poznaniu 1919-1928
Targi Poznańskie
Wykaz rzeczy godnych zwiedzenia w Poznaniu
Niezbędne informacje, a mianowicie:
Instytucje państwowe i komunalne, konsulaty.
Spis linji tramwajowych z wyszczególnieniem ulic„
przez które przebiegają, taksy dorożek samochodowych
i konnych ze wskazaniem miejsc postoju, spis hoteli, kawiarń,,
restauracyj i cukierni.
Miejsca rozrywkowe (teatry, kina, dancingi).
Wykaz połączeń kolejowych ze wskazaniem najdo-
godniejszych bezpośrednich komunikacyj dziennych i noc-
nych, oraz ceny biletów.
Plan kartograficzny miasta Poznania wraz z wykazem wszy-
stkich ulic.
Cudzoziemiec, którego na
wstępie do Poznania witają
gmachy olbrzymie, aż nadto
wyraźnie świadczące, iż projek-
towała je myśl twórcza archi-
tekty-niemca, może powątpie-
wać o polskości miasta.
L/etranger qui, a son arrivee
a Poznań, se voit salue par des
batiments immenses trahissant
trop visiblement qu'ils omt ete-
construits par des architectes
allemands, peut douter du ca-
ractere polonais de la ville.
Sache donc, nouveau venu,
que tu as mis ton pied sur une
■terre qui n'est pas eehua a la
Pologne par suitę du Traite de
Versailles, mais eternellement
polonaise.
Sache que tu te trouves dans
una des plus anciennes villes
de la Pologne, dans la capitale
de son premier roi qui, par les
rayons de la foi chretienne
f
eclaira son pays ót fonda ici le
premier eveche et la premiera
cathedrale dans laquelle ii dort
son sommeil eternel.
Tout cela se passait au
X-eme siecle de 1'ere chretien-
ns,
Dowiedz się więc, przybyszu,
żeś wstąpił na ziemię, nie
,, przy znaną Polsce na podsta-
wie traktatu w Wersalu", lecz
odwiecznie polską.
Dowiedz się, żeś stanął w je-
dnem z najstarszych miast Pol-
ski, w stolicy pierwszego _ Jej
króla, który promienism wiary
chrześcijańskiej kraj swój o-
świecił, który tutaj pierwsze
biskupstwo założył, pierwszą
świątynię ufundował i tu w śnie
wiekuistym spoczywa.
A działo się to wszystko w
X wieku ery chrześcijańskiej.
Les origines de la ville se
perdent dans les tenebres des
siecles.
La ville primitive prehistori-
que avec son chateau-fort etait
situee sur le bord droit de la
riviere Warta, sur 1'Ostrów
Tumski (1'ilot de la cathedrale)
domine jusqu'a ce jour par la
belle cathedrale, ternom elo-
quent de notre brillant passe,
la gardę de la depouille mor-
telle des rois Mieczysław I at
Bolesław Chrobry.
'<S+xl
Samo zaś powstanie miasta
gubi się w mrokach wieków.
Ten pierwotny, prahistorycz-
ny Poznań wraz z zamkiem le-
żał na prawym brzegu rzeki
Warty, na Ostrowiu Tumskim,
nad którym panuje po dziś
dzień piękna Katedra, wymow-
ny świadek świetnej przeszło-
ści naszej, strażnica prochów
ziemskich królów Mieczysła-
wa
i
Bolesława
Chrobrego.
<T\
/ H"
Pierwszego
— 7 —
Obecny Poznań, rozpościera-
jący się na lewym brzegu rzeki
'Warty, założył w roku 1253
Przemysław, opasując miasto
murem warownym i budując
Tiowy zamek, którego dostojne
szczątki wskaże ,tobie, cudzo-
ziemcze, każdy przechodzień.
Le Poznań actuel qui s'etend
sur la rive gauche de la War-
ta, a ete fonde en 1253 par
Przemysław qui entoura la vil-
le d'un mur fortifie et fit batir
un nouveau chateau dont les
dignes restes sont visibles jus-
qu'a ce jour.
Comme toute ancienne ville,
Poznań a eu un sort variable.
Poznań a vu des temps de
splendeur quand ii hebergea
dainis ises murs le faste de rois
couverts de gloire, Premysław,
Łokietek, Jagiełło, Jean Casi-
mir et qui temoignaient a la
ville Jeur grace et lui allouaient
des fonds pour 1'embellir.
II y avait aussi des annees de
detresse, des periodes de guer-
res sanglanites ou les peupłes
du Brandebourg, de la Suede,
de la Saxonie et de la Russie
devastaient la ville par le fer
et par le feu.
Tantot les citoyens, avec une
joie et veneration sinceres, al-
laient a la rencontre des mai-
tres legitimes, admirant le cor-
tege des rois, la splendeur des
chevaliers.v-. Tantot, avec un
desespoir qu'ils ne cachaient
pas, ils etaient forces de re-
mettre les clefs de la ville aux
oppresseurs se rendant ainsi a
la discretion des vainqueurs tem-
poraires... Tantot ils saluaient,
ivres de joie, avec des cris d'en-
thousiasme les regiments qui
leur apportaient l'affranchisse-
ment du joug etranger.,..
En 1793 les prussiens entre-
rent dans la ville. Pour un
temps peu prolonge le generał
Dąbrowski 1'affranchit, mais ce
n'est qu'en 1806 que les aigles
de Napoleon brillaient dans les
rues. II semblaił qu'avec ces
aigles la liberte arrivait pour
dla tej ziemi, tak okrutnie bi-
czem przeznaczenia smaganej.
Nadzieja ta okrzepła, gdy od
roku 1807 do 1815 Poznań stał
się stolicą departamentu Wiel-
kiego Księstwa Warszawskie-
go.
Niestety...
Z tym rokiem pamiętnym za-
wisła nad ziemią Piastową nie-
wola stokroć straszniejsza od
poprzednich.
Odwieczny wróg Słowiańsz-
czyzny postawił sobie za cel
zniszczenie ducha, przystąpił
do wydarcia nietylko z pamię-
ci, lecz i z serc poczucia odręb-
ności narodowej, do pozbawie-
nia najcenniejszą daru przeszło-
ści — mowy ojczystej,
I trwał ten ucisk, krępowały
te więzy, dławiła ta przemoc
z zimnym uporem stosowana
aż dc roku 1918, do dnia 27-go
grudnia, dnia uwiecznionego dla
potomności w nazwie głównej
arterji, prowadzącej z nowego
do starego miasta, ulicy
27-go
Grudnia.
toujours dans cette terre si
cru-ellement eprouvee par le
fouet du destin. Cet espoir
grandissait puisque de 1807 a
1815 Poznań etait la capitale
d'un departement du Grand
Duche de Varsovie.
Helas....
Depuis cette annee memora-
ble la terre des Piast fut sou-
mise a une servitude cent fois
plus terrible que toutes les
precedentes.
Leternel ennemi des slaves
resolut d'aneantir lamę de la
nation en s'efforcant d'arracher
non seulement de la memoire,
mais du coeur le sentiment d'
appartenir a une nation diffe-
rente, tachant de lui prendre le
plus precieux don du passe, la
langue maternelle.
Cełtte oppreslsion, ces liens,
cette tyrannie, appliques avec
un entetement glacial, duraient
jusqu'a 1'an il918, jiusqu'au 27
decembre, jour immortalise
pour la posterite par la deno-
mination de 1'artere principale
menant de la vieille a la nou-
velle ville, la rue du 27 decem-
bre.
La nouvelle ville, etranger.
qui frappe tes yeux a 1'entree
a Poznań n'est qu'un souvenir
constant de la tyrannie, de la
servitude seculaires. Pour nous,
His de cette terre, c'est plus
qu'un souvenir. Ces ^.nurs si-
lencieux nous donnent chaque
jour 1'ordre de ne pas nous
avilir, mais de veiller pour etre
prets, a chaque instant, a
transformer en une action d'a-
cier les paroles de la chanson:
„Nous ne rendrons pas la terre
de nos origines..."
Le 27 decembre 1918, ce
n'ćtaient pas les aigles du dieu
Poznań, jak każde z miast
dawnych, podlegał zmiennym
kcleiom losów.
To błyszczał świetnością, go-
szcząc w swych murach maje-
stat królów sławnych — Prze-
mysława, Łokietka, Jagiełły,
Jani Kazimierza, nie szczędzą-
cych miastu łask swoich i łożą-
cych z własnej szkatuły na
przyozdobienie miasta.
To w latach klęsk, w latach
wojen krwawych, był ogniem
i mieczem niszczony przez
Brandenburczyków, Szwedów,
Sasów, Rosjan.
Mieszczanie to z niekłamaną
radością i uwielbieniem spoty-
kali przybycie władców prawo-
witych, podziwając orszaki kró-
lewskie, świetność rycerstwa...
to z nietajoną rozpaczą zmu-
szeni byli wręczać klucze od
miasta najazdcom, wydając je
na łaskę i niełaskę chwilowe-
■go zwycięzcy... to szałem ra-
dości upojeni, z entuzjastycz-
nymi okrzykami na ustach wi-
tali pułki, niosąc im wyzwole-
nie z pod obcej przemocy...
To nowe miasto, które rzuca
ci się w oczy, cudzoziemcze,
przy samym wjeździe do Po-
znania to tylko trwała pamiąt-
ka przemocy, niewoli stuletniej.
To więcej niż pamiątka dla nas,
synów tej ziemi. Z tych mu-
rów pada codzienny niemy na-
kaz, abyśmy czuwali, abyśmy
gotowi byli w każdej chwili w
stal czynu przekuć słowa pie-
śni: — ,,Nie damy ziemi skąd
nasz ród..."
Dnia 27-go grudnia
1918
ro-
ku nie orły ,,boga wojny", ale
orzeł białopióry — może dla
oczu niewidzialny, ale duszą
W roku 1793 wkroczyli do
miasta Prusacy. Na czas krót-
Tti wyzwolił je Generał Dą-
browski, lecz dopiero w roku
1806 zalśniły na ulicach orły
napoleona. Zdawało się wów-
czas, że wraz z tymi orłami za-
witała już nazawsze wolność
— 8 —
wyczuwany — zawisł nad mia-
stem, biorąc je nanowo w po-
siadanie,.,
de la guerre, mais 1'aigle blan-
che — invisible aux yeux, mais
isentie par il'ame — qui planait
sur la Ville pout en reprendre
la. possession.
Cette fois-ci une possession
eternelle... Ainsi soit-il Dieu
aidant!
Tym razem w posiadanie
wieczyste.., Tak nam dopomóż
Bóg!...
Wyswobodzenie miasta
z rąk niemieckich
Uaffranchissement de la ville des mains alleiaandes
Upamiętniony po wsze czasy
w nazwie ulicy, dzień 27-go
GRUDNIA 19
LS
roku był tylko
jednem z ogniw tego łańcucha
zmagań się, walk. obrony, wy-
siłków i uporu, t)aki po przez
długie lata niewoli aż do jutrzni
wolności, łączył świetną prze-
szłość z wyczekiwaną, uprag-
nioną przyszłością.
Le jour du 27 decembre 1918,
immortalise par una rue du
nieme nom, n'ataiit qu'un an-
neau dans la grandę chaine de
luttas de defense, d'efforts et de
resislance qui, durant les lon-
gues annees da sujetion jiusqu a
1'aurore de la liberte, reliait le
brillant passe avec 1' avenir sd
ardemment desire,
Ce jour-la des evenements
d'une portea immense se pas-
saient, ce jour-la la volonte de
le population de Poznań se ma-
nifesta d'une voix fermę et de-
cidee pour se debarasser des
liens odisux et pour racheter,
meme au prix du sacrifice su-
premę, par son sang, le droit a
sa liberte. Cela ne signifie ce-
pendant pas que ce jour-la de-
cidat de la victoire.
La victoire fut preparee et
remportee par une lutte sour-
de, une lutte des faibles desar-
mes avec les oppresseurs ar-
mes, une lutte, qui durait des
milliers de jours sans relache,
chaque minutę, dans tout lieu,
sans le moindre repos et
W dniu tym nastąpiły wyda
rżenia pierwszorzędnej wagi, w
dniu tym wola ludności Pozna-
nia wystąpiła jawnie, głośno,
zdecydowanie, aby strząsnąć
więzy nienawistne i prawo do
wolności nawet najwyższą ofia-
rą — ofiarą krwi okupić, lecz
nie znaczy to bynajmniej, że ten
jeden dzień zadecydował o zwy-
cięstwie.
To zwycięstwo przygotowała
i odniosła walka cicha, walka
bezbronnych z uzbrojonymi,
walka toczona przez dni tysiące
w każdej chwili, na każdem
miejscu, bez wytchnienia, bez
przerwy, bez zmrużenia powiek.
tou-
Była to stuletnia walka du-
cha z przemocą fizyczną, walka
wiary w sprawiedliwość z za-
pamiętałą ufnością w siłę zwie-
rzęcą. Prowadziło ją szereg po-
koleń. Stawali do niej i męż-
czyźni i kobiety, dzieci i starcy,
młodzieńcy i męże dojrzali, sło-
wem — -wszyscy.
jours eveillee.
Cetait une lutte seculaire a-
vec la force physique, la lutte de
la croyance a la justice avec la
confianca sans bornes dans la
force brutale, Elle fut menee
par plusieurs generations par
les jeuneis et les adultes, en un
mot par tous.
— 10 —
— II —
Taką wa'kę o narodowość
własną prowadziła ludność
Wielkopolski wiek cały.
Per-dant tout un siecle la po-
pulation de la Grandę Pologne
menait cette lutte pour sa na-
tionalite.
Le jour du 27 decembre 1918
n'etait qu'un episode de la der-
niere victoire preparee de lon-
gue main pendant des dizaines
d'annees.
Resumons 1'histoire de ce jour
memorable:
Deja les prómieres nouyglles
de la defaite allemande sur la
Marne permettaient d'esperer
i que le momant de 1'affranchis-
sement approchait, le moment
devant apporter la recompense
pour les souffrances sźculaires,
pour la perseverance dans la
foi et la langue djs ancetres.
En octobre 1914 un comite
secret s'etait formę dont le but
principal etait de repandre par-
mi les polonais sous les dra-
peaux des puissances centrales
la eonnais^anca qu'il ne faut pas
voir 1'ennemi un'que dans la
Russie, et de
\:x-
faire ccm-
prendre qu'il etait temps de
penser a leur propre cause ei
non pas a la victoire d'une ar-
mee ou de Tautre.
En 1918, quand les armees
allemandes furent refoulees de
la France et furent forcees
d'abandonner la moitie de la Bel_
gique, les travaux preparatoires
pour un coup de main arme e-
taient en plein cours, et a Po-
znań plus de deux mille hom-
mes n'attendaient que le signal
pour prendre les armes.
Le 10 novembre 1918 le pou-
voir dans la ville passait aux
mains du Conseil des Soldats et
Ouvriers, le, autorites militai-
res prusses se retiraient. et le
lendemain Mr. Jules Lange ob-
tint du Conseil un decret per-
jacy na stworzenie „Straży Oby-
watelskiej".
Wyłoniona z te'j Straży „POL-
SKA KOMENDA" rozpoczęła
gorączkową pracę, aby wyszko-
lić ochotników, pozyskać broń
i odzież, podzielić miasto na
właściwe odcinki itp.
Przy końcu listopada pow-
stała nowa organizacja, miano- j
wicie „STRAŻ LUDOWA" z j
dniem każdym rosnącą w liczbę i
i siłę, czego najlepszym dowo- I
dem jest rozdanie dnia 18 gru- i
dnia 5000 kart z rozkazem „sta- j
wienia się do służby".
Zastrzegamy się zgóry, że
w tym zwięzłym skrócie nie
możemy wymieniać nazwisk
tych wszystkich obywateli-Po-
laków, którzy pracowali dla do-
bra sprawy z poświęcaniem
prawdziwem, z energją niezwy-
kłą, ze szkodą dla swoich inte-
resów osobistych, pochłonięci
całkowicie „Wielką sprawą", ja-
kiej służyli.
Zaznaczymy jedynie, że w
pracy twórcze
1
) brały udział wy
bitne organizacje, jak „Sokół",
„Polska Organizacja Wojskowa
Zaboru Pruskiego" oraz batal-
iony „Straży i Bezpieczeństwa",
tworzone z wiedzą Rady Żoł-
nierzy i Robotników.
Myliłby się ten, ktoby sądził,
iż Niemcy nie spostrzegli grożą-
cego im niebezpieczeństwa. Mi-
mo dezorganizacji, która ogar-
nęła całą monarchję, mimo roz-
sprzężenia ogólnego, mimo nie-
pewność najbliższych wypad-
ków, miano na oku Wielkopol-
skę, do której napływał pocichu
„Grenzschutz" ,aby w razie po-
trzeby zdusić, zgnieść każde wy-
stąpienie i gnębić' nadal.
mettant la creation de la „Gar-
dę des Citoyenis",
Le „Commandement Polo-
nais", sorti de cette Gardę,
commemca un travail fievreux
pour exericesr des volonitaires,
pour obtenir des armes et de
i'equ
|
iipemeint, pour partager la
villle en sections etc.
Vers la fin novembre une
nouvelle organisation se forma,
la „Gardę du Peuple", croissant
chaque jour en nombre et force
ce dont la meilleure preuve fut
la distribution, le 18 decembre,
de 5000 cartes contenant l'or-
dre de presentation.
II vi sans dire qu'il est impos-
sible d enumerer, dans ce bref
resume, tous les citoyens polo-
nais qui tn?.vaillaient avec gran-
dę abnegation, avec une ener-
gie sans pareil, au detrim^nt de
leurs interets personnels, adon-
nes imiquem3nt a la grandę cau-
-e
a laquelle ils se consacraient.
Mentionnons s>ulement par-
mi les organisations qui prirent
une part proeminente dans ce
lravail createur, le „Sokół",
„1'Organisation Militaire Polo-
naise des Provinces alleman-
des" ainisi que les bataillons-
„de Gardę et de Surete", for-
mes au su du Conseil des Sol-
dats et Ouvriers. On se trom-
perait en supposant qua les al-
lemands ne s'apercevaient pas
du danger menacant. Malgre
la desorganisation de la monar-
chie entiere, malgre la detente
generale, malgre rincertitucie
concernaat l'avenir le plus pro-
che, on observait attentwe-
ment la Grandę Polegnę ou af-
iluąit sournoisement la „Gardę
des Frontieres" pour etouffer
au besoin chaque souIevement
et pour continuer 1'oppressión,
Dzień 27-my Grudnia 1918 r.
był tylko epizodem ostateczne-
go zwycięstwa, przygotowanego
przez dziesiątki lat poprzed-
nich.
Opowiedzmy dzieje tego dnia
pamiętnego.
Już pierwsze wieści o klęsce
niemieckiej nad Marną wznie-
ciły nadzieję, że zbliża się chwi-
la wyzwolenia, chwila nagrody
za cierpienia znoszone w ciągu
wieku, za wytrwanie w wierze
i w mowie praojców.
W październiku 1914 roku za-
wiązał się tajny Komitet, które-
go głównem zadaniem było sze-
rzenie świadomości wśród Po-
laków walczących w szeregach
państw centralnych, że nie tyl-
ko w Rosji należy widzieć wro-
ga, że pora już myśleć nie o
zwycięstwie tej lub innej armji,
ale sprawy własnej.
A gdy w roku 1918 armje nie-
mieckie wyparte zostały z gra-
nic Francji .musiały ustąpić
z połowy Belgji ,już praca przy-
gotowawcza nad wystąpieniem
zbrojnym była W pełnym biegu,
już w Poznaniu dwa tysiące
z górą ludzi oczekiwało tylko
sygnału, aby schwycić za broń.
Dziesiątego listopada 1918 r.
władzę nad miastem objęła Ra-
da Żołnierzy i Robotników, ge-
neralicja pruska ustąpiła, naza-
jutrz zaś p, Juljan Lange uzy-
skał od Rady dekret, zezwala-
Plik z chomika:
jac1123
Inne pliki z tego folderu:
Zabytki wielkopolskie ilustrowany przewodnik po Poznaniu i Wielkopolsce rys geograficzny, krótki przegląd historyczny, najważniejsze daty statystyczne, zabytki i osobliwości miast i wsi województwa.zip
(58358 KB)
Turysta w zagłębiu naftowem krajoznawstwo, turystyka górska letnia i zimowa 1936.zip
(11575 KB)
Jak uprawiać turystykę praktyczny poradnik turystyczno-krajoznawczy 1929.zip
(19103 KB)
Kieszonkowy przewodnik po Wielkich Katowicach wykaz ulic, kościołów, konsulatów, urzędów, państwowych i komunalnych, komisarjatów policji, instytucji miejskich i humanitarnych, związków, gazet, bankó.zip
(3401 KB)
Przewodnik po Nałęczowie i jego okolicach 1934.pdf
(8330 KB)
Inne foldery tego chomika:
4 Zamki i Pałace Polski
AKWARIUM , RYBY
ALFABET PALCOWY MIGOWY
alkohole
atlasy i inne
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin