Największe bitwy XX wieku - Afganistan 79-89.pdf

(5482 KB) Pobierz
13963010 UNPDF
Początki współczesnej państwowości af­
gańskiej sięgają 1747r., kiedy to po upadku
perskiego państwa Nadir Chana, wódz klanu
Saddozaj z plemienia Popolzaj, Ahmed
Szach, ogłosił się w Kandaharze władcą Af­
ganistanu. Od tego momentu aż do 1978r.
Afganistan pozostawał pod władzą Pusztu-
nów z federacji plemiennej Durranów.
Przez niemal cały XIX wiek Afganistan był
widownią krwawych walk: wojny domowej,
wojen z Sikhami, Wielką Brytanią oraz Per­
sją (w 1856r.) i Rosją (w 1885r.). Chociaż
Afganistan nigdy nic został podbity przez in­
ne państwa, to jednak z upływem czasu utra­
cił znaczną część swojego dawnego teryto­
rium.
Przez całą drugą połowę XIX w. Afgani­
stan był obiektem silnej rywalizacji między
Wielką Brytanią i Rosją. Wielka Brytania
chciała rozszerzyć swoją strefę wpływów i
przyłączyć ten górzysty kraj do Indii Brytyj­
skich. Rosja natomiast próbowała podpo­
rządkować sobie Afganistan na wzór wcześ­
niej podbitych muzułmańskich państewek w
Azji Środkowej. Dopiero w 1907r. oba mo­
carstwa zawarły porozumienie określające
dzisiejsze granice Afganistanu. Na mocy za­
wartych układów, w latach 1880-1919 polity­
ka zagraniczna Afganistanu pozostawała
pod kontrolą Brytyjczyków. Dopiero ogło­
szenie 28 lutego 1919r. przez króla Amanul­
laha niepodległości i kolejna wojna w pełni
uniezależniły kraj od Wielkiej Brytanii.
Pierwszym krajem, który uznał niepodle­
głość Afganistanu i nawiązał z nim stosunki
dyplomatyczne, była Rosja Radziecka
(27 marca 1919r.). Mimo schronienia się w
Afganistanie uciekającego przed wojskami
radzieckimi emira Buchary, 21 lutego 1921r.
oba państwa zawarły układ o przyjaźni, któ­
ry stał się podstawą bliskich stosunków ra
dziecko-afgańskich w następnych kilkudzie­
sięciu latach.
W 1923r. Amanullah ogłosił konstytucję
i przystąpił do przyspieszonej modernizacji
kraju. Jednak powtarzające się powstania
plemion pusztuńskich i niechęć duchowień­
stwa muzułmańskiego wobec reform spowo­
dowały, że na początku 1929r. Amanullah
utracił władzę na korzyść przywódcy po­
wstańców tadżyckich, Basza-ji Sakko. W kil­
ka miesięcy później Basza-ji Sakko został
obalony przez spokrewnionego z Amanulla-
hem generała Muhameda Nadir Chana, któ­
ry po koronowaniu się na króla - przybrał
imię Nadir Szacha. Po nagłej śmierci Nadir
Szacha w 1933r., królem został jego syn,
Muhamed Zahir Szach, sprawujący władzę
do lipca 1973r.
Przez pierwsze lata panowania konty­
nuował on niektóre reformy zapoczątkowa
ne przez Amanullaha, rozwijał także konta­
kty polityczne i gospodarcze z Niemcami,
Francją i Turcją. Jednocześnie utrzymywał
ścisłe kontakty polityczno-gospodarcze z
ZSRR. Przybrały one na sile w okresie spra­
wowania funkcji premiera przez krewnego
króla, księcia Muhameda Dauda, a zwłasz­
cza po wizycie w Kabulu w 1955r. 1 sekreta­
rza KC KPZR N.Chruszczowa i premiera
ZSRR N.Bułganina. Obok pomocy gospo­
darczej i kształcenia kadr, strona radziecka
przystąpiła do uzbrajania i szkolenia armii
afgańskiej, wybudowała także dwie duże ba­
zy lotnicze: w Bagramie w 1956r. i w Szin-
dandzie w 1963r.
W końcu lat sześćdziesiątych w Afgani­
stanie pojawiły się pierwsze symptomy kry­
zysu politycznego i gospodarczego. W
związku z coraz trudniejszą sytuacją gospo­
darczą kraju i wzrostem nastrojów antymo-
narchistycznych, w lipcu 1973r. grupa mło­
dych oficerów obaliła króla Muhameda Za-
hira Szacha i przekazała władzę byłemu
premierowi i członkowi rodziny królewskiej,
Muhamedowi Daudowi. Jednak już po kilku
latach sprawowania władzy rząd Republiki
Afgańskiej zaczęły zwalczać fundamenta-
listyczne ugrupowania islamskie, jak rów­
nież marksistowska Ludowo-Demokratycz­
na Partia Afganistanu (LDPA).
Rano 27 kwietnia 1978r. oddziały armii
afgańskiej dowodzone przez oficerów zwią­
zanych z LDPA zaatakowały pałac prezy­
dencki w Kabulu i po zabiciu prezydenta
Muhameda Dauda oddały władzę Radzie
Rewolucyjnej na czele której stanął Nur
Muhamed Taraki. Nowy rząd został natych­
miast uznany przez ZSRR, który już od po­
łowy lat pięćdziesiątych prowadził aktywną
politykę wobec Afganistanu i doprowadził
do znacznego uzależnienia gospodarki i ar­
mii afgańskiej od dostaw radzieckich. Od­
zwierciedleniem coraz większego zbliżenia
afgańsko - radzieckiego było podpisanie 5
grudnia 1978r. układu o wzajemnej współ­
pracy i przyjaźni, który zakładał między in­
nymi udzielenie daleko idącej pomocy woj­
skowej w razie zagrożenia integralności te­
rytorialnej
ze
stron
5
którejkolwiek
podpisujących układ. Rok później ten punkt
układu został wykorzystany przez ZSRR dla
uzasadnienia decyzji wprowadzenia swoich
wojsk do Afganistanu.
Już kilka tygodni po przejęciu władzy
przez zamachowców, w wielu rejonach Afga­
nistanu doszło do ataków na przedstawicieli
rządu i członków partii LDPA, podejmowa­
nych przez ugrupowania islamskie, zwolen­
ników obalonego prezydenta Dauda, a także
partie lewackie popierane przez Chiny i lan­
sujące maoistowski model państwa. W la­
tach 1978-79, w ciągu kilkunastu miesięcy
przeciwnicy rządu opanowali niemal cały
wschodni, zachodni i środkowy Afganistan,
zagrozili Kabulowi oraz głównym szlakom
łączącym kraj z ZSRR.
Jednocześnie z sukcesami powstańców,
w łonie LDPA odżyły walki frakcyjne. Do­
prowadziły one do usunięcia 14 września
1979r. ze stanowiska przewodniczącego Ra­
dy Rewolucyjnej i sekretarza generalnego
partii Nura Muhameda Tarakiego, który w
kilka tygodni później został zamordowany.
Pełną władzę w kraju przejął dotychczasowy
premier, Hafizullah Amin.
Opanowanie jesienią 1979r. przez mu-
dżahedinów znacznej części północno-
wschodniego Afganistanu, jak również re­
presje zarządzone przez Hafizullaha Amina
wobec zwolenników zamordowanego Nura
Muhameda Tarakiego i członków frakcji
"Parczam" sprawiły, że kierownictwo partyj-
no-rządowe ZSRR zaczęło rozważać możli­
wość interwencji zbrojnej w Afganistanie.
Należy w tym miejscu dodać, że poczynając
od wiosny 1979r. władze afgańskie kilkana
ście razy zwracały się do ZSRR z prośbą o
przysłanie oddziałów wojskowych. Wycho-
6
dząc z jednej strony naprzeciw prośbom po­
nawianym przez rząd afgański, a z drugiej
strony realizując cele swojej własnej polityki
mocarstwowej, w początkach grudnia grupa
przywódców najbliższych L.Breżniewowi
podjęła decyzję o wprowadzenia wojsk ra­
dzieckich do Afganistanu.
Ostateczne postanowienia zapadły 12
grudnia 1979r., chociaż już wcześniej mar­
szałek D.Ustinow zarządził pogotowie w
niektórych jednostkach wojskowych w Azji
Środkowej i postawił w stan gotowości bo­
jowej 103 Gwardyjską Dywizję Powietrz-
no-Desantową stacjonującą w Witebsku
(Białoruski Okręg Wojskowy), a wy­
dzielone niewielkie formacje wojskowe
znajdowały się już w Afganistanie od lata
1979r.
Właściwa interwencja rozpoczęła się w
nocy z 24 na 25 grudnia 1979r. desantem
wojsk powietrznodesantowych na lotniskach
w Bagramie i Kabulu. Kilka godzin później
granicę radziecko-afgańską w Termezie i
Kuszcc przekroczyły dwie dywizje piechoty
zmotoryzowanej 40 Armii, które skierowały
się w stronę Kabulu i przez Herat w stronę
Kandaharu. Chociaż wkraczanie wojsk ra­
dzieckich odbywało się za aprobatą rządu
afgańskiego i było zgodne z układem zawar­
ty w grudniu 1978r., to jednak Hafizullah
Amin nie zdawał sobie sprawy z rzeczywis­
tych planów Rosjan.
27 grudnia po południu spadochroniarze
pułkownika W.Kolesnika i oddział specjalny
KGB pułkownika G.Bojarinowa przystąpili
do operacji "Sztorm 333", jak nazwano ope­
rację odsunięcia od władzy Hafizullaha
Amina. W ciągu kilku godzin Rosjanie
wspierani przez niewielką grupę przeciwni­
ków Amina opanowali Kabul, zaczęli roz­
brajać oddziały armii afgańskiej a następnie
zaatakowali pałac Tappa Tadżbegi. W czasie
zdobywania pałacu Hafizullah Amin został
zastrzelony. Wkrótce potem radio podało
komunikat informujący o objęciu stanowisk
przewodniczącego Rady Rewolucyjnej i se­
kretarza generalnego LDPA przez Babraka
Karmala.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin