konwencja_konstytucyjna.pdf

Konwencja konstytucyjna

Prawa i Sprawiedliwoci

Wyst¹pienie prezesa PiS

Jaros³awa Kaczyñskiego

Warszawa

20 wrzenia 2003

Dlaczego trzeba zmieniæ konstytucjê? Najprostsza odpowied wyni-

ka z powszechnej dzi krytyki polskiego ¿ycia publicznego i wynikaj¹-

cego z niej postulatu powo³ania IV Rzeczypospolitej, pañstwa zasadni-

czo ró¿ni¹cego siê od obecnej III Rzeczypospolitej. Tak g³êboka zmiana

musi poci¹gaæ za sob¹ uchwalenie nowej konstytucji. Dlaczego? mo¿-

na by zapytaæ. Jakie konkretne cechy ustawy zasadniczej z 1997 r. po-

woduj¹ uznanie jej za nieprzydatn¹ dzi i jutro, gdy przyjdzie konstru-

owaæ nowy porz¹dek? Podejmuj¹c próbê odpowiedzi na to pytanie

oraz dalsze, dotycz¹ce zasad tworzenia nowej konstytucji i niektórych

konkretnych propozycji jej postanowieñ, trzeba przede wszystkim za-

pytaæ o podstawowe cele ustawy zasadniczej, o rolê, jak¹ mo¿ne ode-

graæ w ¿yciu zbiorowoci.

Otó¿ mo¿na wyró¿niæ dwa rodzaje konstytucji: deskryptywn¹

i konstruktywistyczn¹. Konstytucja deskryptywna jest swego rodzaju

zapisem, ujêciem w formu³y prawne istniej¹cego stanu ¿ycia publiczne-

go i spo³ecznego, rzecz jasna z pewnymi korektami, ale nie takimi, któ-

re mia³yby znaczenie zasadnicze. Konstytucja konstruktywistyczna na-

tomiast mo¿e odegraæ rolê narodowotwórcz¹, pañstwowotwórcz¹, mo-

¿e sformu³owaæ naczelne zasady ¿ycia publicznego i spo³eczno-gospo-

darczego, nie funkcjonuj¹ce dot¹d w praktyce i przez ustanowione

przez siebie instytucje sprzyjaæ ich wcieleniu w ¿ycie. Role te nie s¹

w praktyce rozdzielne, tj. poszczególne przepisy konstytucyjne i usta-

nowione przez nie instytucje odnosz¹ siê czêsto do wiêcej ni¿ jednej ro-

li. Nie da siê ich te¿ do koñca oddzielnie opisaæ. Jakie s¹ przes³anki

ewentualnego postulowania konstruktywistycznej formu³y polskiej

ustawy zasadniczej? Kiedy w ogóle mo¿na mówiæ o takiej potrzebie?

Wyprzedzaj¹c przyk³ady historyczne, o których mowa bêdzie poni¿ej,

mo¿na stwierdziæ, i¿ zawsze chodzi o wolê daleko id¹cych zmian.

W przesz³oci w skrajnych przypadkach w grê wchodzi³o nawet d¹¿e-

nie do nadania narodowi nowej to¿samoci, jej korekty, a nawet wrêcz

Konwencja konstytucyjna Prawa i Sprawiedliwoci

o jego powo³anie. Zwykle dzia³o siê to wtedy, gdy odczuwano potrze-

bê wyjcia z jakiej sytuacji traktowanej jako nienormalna, niemo¿liwa

do zaakceptowania, na przyk³ad skrajne zacofanie, totalitaryzm i zale¿-

noæ, ciê¿ka klêska wojenna.

Polska 1989 r. wysz³a z trwaj¹cego pó³ wieku zniewolenia i totalita-

ryzmu. A w³aciwie mo¿na powiedzieæ, ¿e zniewolenie to, w ró¿nych

formach, trwa³o z krótkimi przerwami i jedn¹ dwudziestoletni¹

przesz³o 250 lat. By³y wiêc wszelkie przes³anki do tego, by zabiegaæ

o nowy kszta³t ¿ycia narodowego, o nowe pañstwo nie wolno zapo-

minaæ, ¿e pozosta³ stary aparat pañstwowy o klarowne okrelenie za-

sad porz¹dku pañstwowego, spo³ecznego i gospodarczego. Jak ustawa

zasadnicza z 1997 r. wype³ni³a swoje funkcje we wskazanych dziedzi-

nach? ¯eby odpowiedzieæ na to pytanie, trzeba przyjrzeæ siê jej posta-

nowieniom. Zacznê od omówienia jej roli narodowotwórczej. Ale za-

nim to nast¹pi drobne wyjanienie.

W przesz³oci mo¿na odnaleæ przypadki, kiedy umowa spo³eczna

zawierana przez kolonistów zajmuj¹cych jakie terytorium tworzy³a

zasady nie tylko ¿ycia publicznego, ale i spo³ecznego. Z fenomenami te-

go rodzaju mamy do czynienia rzadko, ale s¹ one przyk³adem najdalej

posuniêtej roli konstruktywistycznej konstytucji. Nieco inaczej jest wte-

dy, gdy to ustawa zasadnicza le¿y u podstaw powo³ania narodu

i w znacznym stopniu go kszta³tuje. Tak by³o w wypadku konstytucji

amerykañskiej. W zupe³nie innych okolicznociach jako wyraz woli

zorganizowanej i zdeterminowanej mniejszoci podobn¹ rolê odegra-

³a konstytucja turecka. Nieco inaczej rzecz siê mia³a we Francji, gdzie

pierwsze próby zwi¹zane z Rewolucj¹ Francusk¹ by³y nieudane, choæ

konstytucja z 1793 r. zawiera³a projekty bardzo radykalne. Niemniej po-

bie¿ne choæby spojrzenie na póniejsze konstytucje francuskie wskazu-

j¹, ¿e zawiera³y one co, co daleko przekracza kszta³t instytucji. Laicka

republika Francuzów wywodz¹ca sw¹ to¿samoæ z tradycji Rewolucji

Francuskiej nie jest przecie¿ wynikiem nieistnienia innych tradycji po-

litycznych. Podtrzymywanie takiej republiki przez de Gaullea jest jed-

nak trwa³ym ukszta³towaniem pewnego modelu ¿ycia narodowego

i to¿samoci narodowej przez mechanizm konstytucyjny. Innym przy-

k³adem kreatywnej roli ustaw zasadniczych s¹ konstytucje pañstw

postfaszystowskich, narzucaj¹ce dziêki oparciu na si³ach zewnêtrz-

Wyst¹pienie prezesa PiS Jaros³awa Kaczyñskiego

nych nowy kszta³t ¿ycia narodowego i do jakiego stopnia same

kszta³tuj¹ce narody.

Jeli przyjrzeæ siê przes³aniu narodowemu nowej ustawy zasadni-

czej, a wiêc odnosz¹cemu siê przede wszystkim do aksjologii wyra¿o-

nej i bezporednio, i przez instytucje to dostrze¿emy szczególnego ro-

dzaju kompromis zawarty przez dwie elity: lewicy postkomunistycznej

i centrolewicy postsolidarnociowej, której podstaw¹ jest mo¿na to

tak okreliæ niekonsekwentny liberalizm. Nie dokonano ani wyboru

tradycji, która ma stanowiæ podstawy ¿ycia narodowego, ani nie sko-

rzystano z bardzo nieodleg³ych w czasie precedensów tworzenia siê

rzeczywicie trwa³ych relacji miêdzy pañstwem a narodem w drodze

umowy spo³ecznej. Sposób uchwalenia konstytucji, wykorzystanie nie-

reprezentatywnoci Sejmu, odrzucenie inicjatyw spo³ecznych s¹ tego

dowodem. Okrelenie naród, którym konstytucja pos³uguje siê nader

oszczêdnie, zosta³o ujête jako zbiorowoæ sk³adaj¹ca siê ze wszystkich

obywateli Rzeczypospolitej a wiêc tak¿e deklaruj¹cych inn¹ przyna-

le¿noæ narodow¹ miêdzy którymi g³ówna linia podzia³u biegnie we-

d³ug osi wierz¹cy-niewierz¹cy. Jest to podzia³ ca³kowicie anachronicz-

ny, osadzony mocno w PRL-u, kiedy to, mo¿na rzec, w³adza by³a nie-

wierz¹ca, co nadawa³o czêci spo³eczeñstwa odrzucaj¹cej religiê szcze-

gólne znaczenie. Ustawa zasadnicza pe³ni tu wiêc w warstwie aksjo-

logicznej funkcjê petryfikatora poprzedniego jak to ju¿ okrelilimy

nienormalnego stanu. Przyjrzenie siê przepisom szczegó³owym,

choæby dotycz¹cym relacjom pañstwo-Koció³ i roli religii, potwierdza

tê konstatacjê.

Twardy antyklerykalizm, charakterystyczny dla komunistycznej

i postkomunistycznej elity, ³¹czy siê tu z chytrym oportunizmem, ka¿¹-

cym poszukiwaæ kompromisu z potê¿n¹ instytucj¹. Nie zgodzono siê

na Invocatio Dei . Jego przyjêcie stanowi³oby bowiem zmianê odnosz¹c¹

siê do ca³ego porz¹dku konstytucyjnego i w niema³ym zakresie, choæ

porednio, do to¿samoci narodowej, o¿ywiaj¹c jej tradycyjny charak-

ter. Natomiast konstytucjonalizacja konkordatu jest aktem z zakresu ad-

ministracji, na który mo¿na siê zgodziæ, zw³aszcza ¿e nie przeszkadza

ona atakowaæ zarówno Kocio³a, jak i wartoci chrzecijañskich.

Preambu³a ustawy zasadniczej z 1997 r. nie zawiera te¿ ¿adnej wy-

ranej deklaracji antykomunistycznej, a zakaz dzia³alnoci partii komu-

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: