fragmentaryzacja_w_mediach.PDF

(163 KB) Pobierz
(Microsoft Word - Miku\263owski Pomorski - Fragmentaryzacja w mediach.doc)
Global Media Journal-Polish Edition No. 1, Spring 2006
Fragmentaryzacja w mediach: proces i narzĪdzie
Jerzy MikuĀowski Pomorski, Akademia Ekonomiczna, Krak–w
1.
WstĪp
Fragmentaryzacja, zwana takōe fragmentacjĥ, od ang. fragmentation, staje siĪ dziŁ
problemem powszechnym i nie ma dziedziny, w kt–rej by o niej nie rozprawiano.
Moōna m–wiě o niej jako nowym paradygmacie naukowym, tak wiele jest bowiem
dyscyplin od wiedzy o komputerach, poprzez leŁnictwo do teologii, kt–re o jej
konsekwencjach powaōnie rozprawia i widzi jej obecnoŁě w procesach zmiany i
rozwoju.
Fragmentaryzacja nabiera wsp–ĀczeŁnie szczeg–lnego znaczenia i jest waōnym
czynnikiem wsp–Āczesnej rekompozycji. Rekompozycja jest odtworzeniem czegoŁ po
okresowym rozpadzie. Dawne wiĪzy nie przestaĀy dziaĀaě, a nawet zachowaĀy w
swych pewnych waōnych aspektach siĀĪ, co pozwala zjawisku przetrwaě , choěby po
to by siĪ na nowo wzmocniě. Nie jest to reorganizacjĥ, skoro reorganizujemy
zamkniĪty ukĀad, zaŁ rekomponujemy korzystajĥc z dawnych element–w, przejĪtych
z dekomponowanych caĀoŁci, dodajĥc nowe wzbogacajĥce caĀoŁě skĀadniki.
Warunkiem rekompozycji jest fragmentaryzacja, kt–ra powoduje, ōe pewne skĀadniki
przestajĥ naleōeě do dotychczasowej caĀoŁci, uwalniajĥ siĪ i ōyjĥ ōyciem wĀasnym,
lub po pewnym czasie przechodzĥ do rekomponujĥcych siĪ caĀoŁci. Jednak
fragmentaryzacja to nie zanik czĪŁci dawnych caĀoŁci ,ich caĀkowity rozpad; to raczej
trwanie ich czĪŁci w pewnym stanie wyr–ōnialnym i rozpoznawalnym, zdolnym,
przez pewien czas samodzielnie funkcjonowaě, a takōe i wymagajĥcym
zewnĪtrznego wzmocnienia.
Taki stan synkretyzmu, a wiĪc istnienia pewnych fragment–w obok siebie, moōe byě
dowodem upadku systemu bez perspektywy pojawienia siĪ czegoŁ nowego.
W–wczas fragmenty istniejĥ obok siebie, na siebie nawzajem nie wpĀywajĥc.
Fragmentaryzacja rozumiana bywa w trojakim znaczeniu:
a.
jako trwaĀa wĀaŁciwoŁě rozwoju
b.
jako proces szczeg–lnej aktywnoŁci proces–w destrukcyjnych
c.
jako Łwiadome i celowe dziaĀanie celem powodowania rozpadu.
Fragmentaryzacja przejawia siĪ na pĀaszczyznach myŁli i fakt–w. Im bardziej myŁl,
tu zwĀaszcza myŁl naukowa, dostrzega swojĥ niejednolitoŁě, tym czĪŁciej sama
stwierdza, ōe zanika badany przez niĥ Łwiat jako jednolity system stosunk–w. Z
kolei oswojenie siĪ z niejednolitoŁciĥ myŁli, z jej kryzysem, skĀania autor–w do
poszukiwania pominiĪtych w jej gĀ–wnym wĥtku przykĀad–w trwaĀego
zr–ōnicowania rzeczywistoŁci.
1
Global Media Journal-Polish Edition No. 1, Spring 2006
2.
Fragmentaryzacja w Łwiecie medi–w
Media to bardzo wraōliwy skĀadnik ōycia wsp–Āczesnego. Dlatego zjawiska
fragmentaryzacji sĥ na ich polu szybko dostrzegane, bo teō wywoĀujĥ powaōne
problemy w ich funkcjonowaniu. R–ōny jest rodzaj reakcji na fragmentaryzacjĪ. Gdy
rozumiemy jĥ jako trwaĀĥ wĀaŁciwoŁě rozwoju to panuje, co do tego tak powszechna
zgoda, ōe sam problem wydaje siĪ banalny. Wystarczy przeŁledziě procesy
transformacji medi–w w powojennej Europie by tego dowieŁě.
Gorzej przedstawia siĪ sprawa wsp–Āczesnego silnego przyŁpieszenia
fragmentaryzacji. Co do niego zadania sĥ podzielone. Jeōeli weŋmiemy przykĀad
prasy codziennej to Raport Institute of Newspapers Management Association (INMA) z
paŋdziernika 2005, kt–ry dowi–dĀ kryzysu na Łwiatowym rynku prasy codziennej
spotkaĀ siĪ w wielu krajach z niedowierzaniem. Przyczyn tego sceptycyzmu jest
kilka:
a.
po pierwsze - mimo wystĪpowania globalnego trendu zjawiska fragmentaryzacji
nie sĥ powszechne i pewne kraje jak na przykĀad Chiny, Nowa Zelandia ,a w
Europie Irlandia i Dania przeōywajĥ coŁ odwrotnego.
b.
po drugie - w krajach takich jak Polska powaōne transformacje medi–w dokonaĀy
siĪ mniej wiĪcej o dekadĪ wczeŁniej i one rzutujĥ na wsp–Āczesne pole widzenia,
utrudniajĥc percepcjĪ kolejnej fragmentaryzacji, kt–ra obecnie siĪ dokonuje.
c.
po trzecie - sposoby dostosowania siĪ do proces–w fragmentaryzacji sĥ czĪsto
utoōsamiane z samym zjawiskiem i na og–Ā polegajĥ one na zmianie wzorca
medi–w , jednak w krajach postkomunistycznych niedawna transformacja
polegaĀa na imporcie wzor–w i wprowadzeniu ich w strukturĪ medi–w, a nie na
dostosowaniu wĀasnego wzorca medi–w do nowych warunk–w 1 .
OczywiŁcie istotny jest problem jak wyodrĪbniě wsp–Āczesne przyŁpieszenie
fragmentaryzacyjne ze spowolnionych historycznych proces–w rozwojowych. Tu
sprawa periodyzacji, a wiĪc oddzielenie jednej transformacji od drugiej moōe byě
przedmiotem sporu. Na przykĀad na og–Ā przyjmuje siĪ, ōe deregulacja medi–w
elektronicznych w Europie po Konferencji w Helsinkach jest przejawem nowej fali
fragmentaryzacji, a zmierzch prasy partyjnej po drugiej wojnie uprzedniej wskazujĥc
na to, przyczyny obecnej fragmentaryzacji zwiĥzane sĥ ze zmierzchem narodowego
spoĀeczeĶstwa przemysĀowego.
1 Na uwagĪ zasĀuguje fakt, ōe dawne czytaj pochodzĥce z epoki realnego socjalizmu wzorce w drodze
zmian nie zostaĀy przetworzone na zasadzie rekompozycji przez fragmentaryzacjĪ, lecz po prostu
odrzucone. I gdyby nam wypadĀo zastanowiě siĪ na tym, co pozostaĀo w naszych mediach z tych
dawnych, ale powaōnych osiĥgniĪě medialnych, jakimi byĀy tygodniki literackie, âPrzekr–jÒ czy
âSzpilkiÒ z trudem znaleŋlibyŁmy przykĀady jak historia autorskiej strony zwanej RozmaitoŁci w
âPrzekrojuÒ, kt–ra przetrwaĀa jako ŀmiesznoty w periodyku Krak–w, podczas, gdy RO w obecnym
âPrzekrojuÒ kontynuuje tylko nazwĪ.
2
Global Media Journal-Polish Edition No. 1, Spring 2006
Uznanie, ōe obecnie dokonuje siĪ proces przyŁpieszonej fragmentaryzacji, kt–ry jest
symptomem upadku tego ksztaĀtujĥcego siĪ na wz–r organizmu spoĀeczeĶstwa
godzi powaōnie w podstawy tradycyjnej wiedzy o mediach, poniewaō byĀa ona od
swego poczĥtku ksztaĀtowana byĀa przy uōyciu metafory organicznej.
Armand i Michelle Mattelart piszĥ: Idea spoĀeczeĶstwa rozumianego jako organizm, kt–ry
jest caĀoŁciĥ skomponowanych organ–w speĀniajĥcych zdeterminowane funkcje, inspirowaĀa
wczesne koncepcje ânauki o komunikacjiÒ. 2
Dlatego rozsadzajĥca system fragmentaryzacja powaōnie uderza w postawy wiedzy
o mediach. I nie o mediach jedynie skoro odczuwajĥ jej wpĀyw takie nauki jak
ekonomia socjologia, czy psychologia.
3.
Sytuacja zmian
Silne poczucie ōycia w Łwiecie fragment–w dawnej rzeczywistoŁci i odczuwanie
boleŁnie przerw miĪdzy r–ōnymi porzĥdkami, kt–rych to przerw nie jesteŁmy w
stanie przezwyciĪōyě, nastĪpuje w "sytuacji zmian". TĪ wĀaŁnie przeōywamy
obecnie.
Chris Barker podkreŁla, ōe narastanie proces–w spoĀecznej fragmentaryzacji
doŁwiadczamy od ostatnich kilkudziesiĪciu lat i zwiĥzane sĥ one z wpĀywem
migracji, ponownym pojawieniem siĪ etnicznoŁci, powstaniem i podziaĀem kultur
mĀodzieōowych, wpĀywem polityki kulturalnej pĀci i powstawaniem r–ōnorodnych
styl–w ōycia opartych na zr–ōnicowanej konsumpcji. 3
Tu musimy dodaě zjawiska globalizacji i glokalizacji, a zwĀaszcza pojawienie siĪ
nowych medi–w z Internetem na czele.
Takie myŁlenie o procesach zmian skĀania wsp–Āczesnych historyk–w medi–w do
wprowadzania fazy fragmentaryzacji do nowych periodyzacji rozwoju medi–w i
dziennikarstwa. Dla USA propozycjĪ takĥ przedstawiĀ Darell M. West amerykaĶski
profesor nauk politycznych, kt–ry wyr–ōnia w dziejach amerykaĶskich medi–w lat
1789-2000 - piĪě okres–w, o dominujĥcych odmiennych podejŁciach dziennikarza do
przedmiotu jego pracy oraz wpĀywu, jaki media wywierajĥ.
Pierwszy to okres medi–w stronniczych - lata 1790-1840 - charakteryzujĥcy siĪ
sporem miĪdzy zwolennikami silnych stan–w, a ich przeciwnikami
odpowiadajĥcych siĪ za silnym rzĥdem centralnym.
Drugi okres medi–w komercyjnych -1840-1920 - zapoczĥtkowany obniōkĥ cen prasy
oraz wpĀywem rozwijajĥcych siĪ technologii , co przyczyniĀo siĪ do wzrostu iloŁci
2 A.M. Mattelart: Teorie komunikacji. WN PWN, Krak–w, 2002 s. 6.
3 C. Barker: Studia kulturowe. Teoria i praktyka. Wyd. Uniwersytetu JagielloĶskiego. Krak–w. 2005, s.
94.
3
Global Media Journal-Polish Edition No. 1, Spring 2006
czytelnik–w, wiĪkszych opĀat reklamowych oraz narastania zdobywajĥcych
popularne zainteresowanie treŁci sensacyjnych.
Trzeci to okres medi–w obiektywnych - 1920-1970 - oparty na pracy dobrze
wyksztaĀconych dziennikarzy i ksztaĀtowania siĪ standard–w profesjonalnego
dziennikarstwa. Szczytem byĀy relacje o wojnie w Wietnamie i afera Watergate,
kiedy pozycja medi–w byĀa wyjĥtkowo wysoka.
Czwarty okres medi–w interpretujĥcych - 1970-1980 - wywoĀany upadkiem zaufania
dla wiadomoŁci pozbawionych kontekstu - gdy zaczĪto ceniě moōliwoŁě zdolnoŁě
medi–w do wyjaŁnienia wydarzeĶ. Niepowodzenia tych wyjaŁnieĶ odbieraĀy
mediom ich wiarygodnoŁě.
Okres piĥty medi–w sfragmentaryzowanych Ï 1990 - zapoczĥtkowany
zr–ōnicowaniem wynikajĥcemu z deregulacji, wzrostem znaczenia Internetu, prasy
tabloidowej, rozm–w radiowych i technologii satelitarnej. WieloŁě medi–w stwarza
moōliwoŁci by kaōdy kierunek myŁli czy orientacja polityczna znajdywaĀa swoich
rzecznik–w. NastĪpowaĀa teō koncentracja na pewnych indywidualnych
wydarzeniach. PublicznoŁě ulegĀa rozczĀonkowaniu, a wielkie przedsiĪbiorstwa
medialne traciĀy publiczne uznanie. Dziennikarze utracili zaufanie zaŁ ich relacje
pozbawione sĥ jednolitoŁci, kt–ra nadawaĀa im tyle siĀy w okresie medi–w
obiektywnych. 4
4.
Wsp–Āczesne przejawy fragmentaryzacji w mediach
Zjawiska fragmentaryzacji Āĥczy siĪ pojawieniem w latach 80-tych zeszĀego wieku
nowych medi–w i upadkiem tzw. wielkiej tr–jki.
SĀusznie zauwaōyĀ Gillian Doyle 5 rozwaōajĥc zjawiska wsp–Āczesnej komunikacji
medialnej, ōe pojawienie siĪ nowych medi–w i ich "wzrastajĥca popularnoŁě rozkĀada
masowe audytoria, kt–re z punktu widzenia wielu reklamodawc–w czyni konsument–w
trudniejszymi do osiĥgniĪcia."
FragmentaryzacjĪ jako zjawisko ze Łwiata medi–w dostrzegli pierwsi ich
menaōerowie stwierdzajĥc, ōe:
•
wzrasta liczba medi–w i gĀos–w medialnych,
maleje liczba odbiorc–w okreŁlonego typu medi–w, oraz poszczeg–lnych
gĀos–w medialnych.
4 D. M. West: The Rise and Fall of the Media Establishement. Boston, New York, Bedford/St. Martin'x,
2001, za: S.Bell Review of the Rise and Fall of the Media Establishment by Darrell M. West. PSC 129.
February, 2004.
5 G. Doyle: Understanding Media Economics. Sage. London, 2002.
4
wielkie trzy powszechne media nowoczesnego czĀowieka: telewizja, radio i
prasa codzienna tracĥ sw–j dawny zasiĪg,
•
•
Global Media Journal-Polish Edition No. 1, Spring 2006
James G. Webster 6 komentuje ten proces: "Fragmentaryzacja opisana jako proces po przez
kt–ry masowa publicznoŁě, kt–ra byĀa kiedyŁ skoncentrowana na trzech opcjach odbiorczych,
zostaje szeroko rozdzielona". 7
Te procesy zostaĀy zidentyfikowane poprzez nastĪpujĥce zjawiska:
•
RozczĀonkowanie oferty rynkowej:
a.
wzrost iloŁci gĀos–w medialnych,
b.
rezygnacja z polityki rytualizacyjnej,
c.
pojawiajĥce siĪ kanaĀy tematyczne w telewizji,
d.
coraz mniej jasne pojĪcie tv prime time,
e.
zanikanie kanaĀ–w o szerokim zasiĪgu, (broadcasting) 8 ,
f.
tworzenie medi–w wĥskiego zasiĪgu (narrowcasting) 9 ,
g.
tabloidyzacja prasy,
h.
spadek nakĀad–w reklamowych wydatkowanych poprzez media 10 .
•
Reakcji rynku na ofertĪ medialnĥ:
poczĥtkowo zwiĪkszenie czasu poŁwiĪconego na odbi–r, ale potem:
x. Rezygnacja z pewnych gĀos–w medialnych,
xx. Odbi–r coraz bardziej czĥstkowy jednego gĀosu,
xxx. Sekundaryzacja pewnych medi–w - radia, telewizji.
b. poszukiwanie innych poza medialnych miejsc alokacji reklam,
c. pojawienie siĪ medi–w ubogich,
d. ucieczka w media interaktywne,
d.
zanik zaufania do medi–w.
5.
Fragmentaryzacja jako narzĪdzie
Przyczyny tych zjawisk wynikajĥ bĥdŋ ze Łwiadomych dziaĀaĶ organizacji
medialnych, bĥdŋ majĥ charakter spontaniczny.
To pierwsze wynika z traktowania fragmentaryzacji jako narzĪdzia. Sam pomysĀ
rozbijania dawnych caĀoŁci na czĪŁci i nadawanie tym czĪŁciom osobnego ōycia jest
znany w mediach, lecz tu warto dodaě, ōe stosowany jest Łwiadomie w innych
dziedzinach np. w polityce.
Tam Mitri Raheb uwaōa, ōe fragmentaryzacja jest tworzona przez wĀadzĪ, kt–ra chcĪ
broniě siĪ przed dziaĀaniami obywatelskimi. WĀadza - twierdzi on - tworzy swe
Łwiaty przez mechanizmy ekskluzji i inkluzji. WĀadza fragmentaryzuje po to, by
wyeliminowaě z ukĀadu elementy osĀabiajĥce jej wpĀywy.
6 J. G. Webster: Beneath the Veneer of Fragmenation: Television Audience Polarization in a
Multichannel World. Journal of Communication, June, 2005 s. 366-382.
7 Tamōe, s. 367.
8 broadcasting - -"przekazywanie program–w do pewnej iloŁci odbiorc–w kt–rzy naleōĥ do duōej
grupy" - co pociĥga za sobĥ "uporzĥdkowanie " przekazu (sequencing) Wikipaedia,
9 "wysyĀanie danych do specyficznej listy odbiorc–w" - Wikipaedia.
10 np. reklama silniej obecna w hipermarketach a uciekajĥca z medi–w jest przejawem racjonalizacji,
bowiem przybliōa apele reklamowe do sytuacji podejmowania decyzji o kupnie, a samo to zjawisko
dowodzi, ōe reklama w mediach byĀa sztucznie ulokowana, co wielokrotnie wyŁmiewano.
5
a.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin