UKŁAD NERWOWY OBWODOWY
W układzie nerwowym obwodowym (syrstema nervosum peiriphericum) różniamy 31 par nerwów rdzeniowych (nervi spinales), wychodzących dzenia kręgowego i 12 par nerwów czaszkowych (nervi craniales), które rozpoczynają się lub kończą w mózgowiu. Trzecią odrębną grupę tworzą nerwy układu autonomieznego. Nerwy najczęściej biegną razem z naczyniami krwionośnymi, otoczone wspólną tkanką łączną, główme po stronie zginaczy stawów, gdzie są lepiej chronione i mniej narażone na rozciągame w czasie ruchów stawu. Między nerwami następuje często wymiana włókien, a najobfitszą wymianę obserwuje się w obrębie splotów (plexus), gdzie zbierają się nerwy podążające do szyi i kończyn. Liczne sploty nerwowe występują również w układzie autonomicznym.
Podstawową funkcją nerwów jest przewodzenie impulsów z receptorów do ośrodkowego układu nerwowego oraz w kierunku odwrotnym: z mózgowia i rdzenia kręgowego do narządów wykonawczych.
Włókna dośrodkowe, zwane także czuciowymi, są obwodowymi wypustkami komórek "pozornie jednobiegunowych", znajdujących się w zwojach rdzeniowych i zwojach nerwów czaszkowych. Włókna te przewodzą impulsy z zewnętrznej powierzchni eiała jako włókna eksteroceptywne; z układu ruchu przewodzą impulsy czucia głębokieo włókna proprioceptywne, natomiast podstawą czucia trzewneo są włókna interoceptywne.
W ókna odśrodkowe to włókna ruchowe, unerwiające mięśnie poprzecznie prążkowane oraz włókna wegetacyjne, należące do układu autonomiczneo. Włókna ruchowe (somatomotoryczne) są wypustkami komórek roówprzednich rdzenia kręowe5o lub jąder ruhowych nerwów czaszkowych. Włókna weetacyjne przewodzą impulsy z ośrodkowego układu nerwowego do mięśni gładkich i gruczołów za pośrednictwem dwóch kolejnych neuronów. Pierwszy neuron położony w rdzeniu kręgowym lub mózowiu wysyła neuryt, tzw. włókno przedzwojowe zawierające osłonkę mielinową, do zwoju układu autonomicznego. W zwoju tym znajduje się drugi neuron, którego wypustka - tzw. włókno zazwojowe bezmielinowe podąża do narządu wykonawczego.
Najczęściej spotyka się nerwy o charakterze n ieszanym, które zawierają włókna czuciowe, ruchowe i autonomiczne.
Nerwy rdzeniowe
Nerwy obwodowe składają się z pęczków włókien nerwowych, z których każdy objęty jest łącznotkankową osłonką zwaną onerwiem. Wewnątrz pęczków tkanka łączna wytwarza przegrody śródnerwowe i osłonki pokrywające poszczególne włókna nerwowe jako śrńdnerwte. Tkanka łączna, obejmująca pewną ilość pęczków wspólną osłonką, nosi nazwę nanerwia. Wraz z nanerwiem bieną naczynia krwionośne, odżywiające nerw. W przebieg nerwów moą być włączone rupy komórek, które tworzą zwój. W zwojach rdzeniowych dominują komórki pozornie jednobieunowe. W zwojach układu autonomicznego są to komórki wielobiegunowe.
Wśród 31 par nerwów rdzeniowych, które odchodzą od rdzenia kręgowego, wyróżniamy : 8 par nerwów szyjnych (nervi cervicales C1 - C8),
12 par nerwów piersiovych (nervi thoracici Th1 - Th12), 5 par nerwów lędźwiowych (nervi lumbalis L1 - L5),
5 par nerwów krzyżowych (nervi sacrales S1 - S5),
1 parę nerwów guzicznych (nervi coccygei C0).
Pierwszy nerw szyjny wychodzi między kością potyliczną a kręgiem szczytowym. Pozostałe nerwy wychodzą przez otwory międzykręgowe lub ich odpowiedniki.
Budowa nerwu rdzeniowego
Nerw rdzeniowy (n. spinalis) powstaje z połączenia korzenia brzusznego (radix ventralis) i korzenia grzbietowego (radix dorsalis). Korzenie brzuszne zawierają przede wszystkim włókna ruchowe i autonomiczne, i opuszczają rdzeń kręowy bruzdą boczną przednią. Natomiast korzeń grzbietowy wnika do rdzenia kręowego w bruździe bocznej tylnej. Korzenie grzbietowe są zbudowane łównie z włókien dośrodkowych (czuciowych). Wczęści bocznej korzenia grzbietowego znajduje się zrubienie, tzw. zwój rdzeniowy (ganglion spinale), zawierający głównie komórki nerwowe pozornie jednobieunowe. Pojedyncze wypustki tych komórek dzielą się w pobliżu ciała komórki na kształt litery T. Jedno włókno kieruje się do rdzenia kręgowego (korzeń grzbietowy), drugie włókno, tzw. obwodowe, łączy się z korzeniem brzusznym, tworzc w otworze międzykręgowym krótki pień nerwu rdzeniowego. Pień nerwu rdzeniowego zawiera włókna dośrodkowe i odśrodkove, jest więc nerwem mieszanym.
Gałęzie nerwów rdzeniowych
Pień nerwu rdzenioweo, który powstaje z połączenia obu korzeni, brzusznego i grzbietowego, dzieli się na:
gałąź oponową,
gałąź łączącą,
gałąź grzbietową czyli tylną,
gałąź brzuszną czyli przednią.
Gałęzie oponowe (rami meningei) nerwów rdzeniowych wnikają z powrotem do kanału kręoweo i unerwiają okostną kręów, oponę twardą i naczynia krwionośne. Gałęzie oponowe zawierają włókna czuciowe i współczulne.
Gałęzie łączące (rami communicantens) odchodzą od nerwu rdzeniowego i łączą nerwy rdzeniowe ze zwojami pnia współczulnego. Gałąź łącząca biała (ramus communicans alba) łączy rdzeń kręowy z pniem współczulnym i zawiera włókna przedzwojowe. Natomiast- gałąź łącząca szara (rami communicans griseus) łączy pień współczulny z nerwami rdzeniowyoni i zawiera włókna zazwojowe (szare).
Gałązie grzbietowe (rami dorsalis) kierują się na grzbietową okolicę szyi i tułowia, dzieląc się przeważnie na gałąź przyśrodkową i boczną. Obszar unerwienia gałęzi grzbietowych nerwów rdzeniowych obejmuje: stawy kręgosłupa, mięśnie głębokie grzbietu i mięśnie karku oraz skórę grzbietu od okolicy potylicznej (kresa karkowa górna) aż do końca kości guzicznej.
W okolicy karku gałąź tylna C1 tworzy nerw podpotyliczny (n. suboccypitalis), który jest głównie nerwem ruchowym, zaopatrującym głębokie mięśnie karku. Natomiast gałąź grzbietowa C2 to tzw. nerw potyIiczny większy (n. occypitalis major) mający przewagę włókien czuciowych, które zaopatrują skórę okolicy potylicznej, sięgając aż do szczytu głowy. Gałęzie grzbietowe nerwów piersiowych i lędźwiowych zachowują się podobnie. Po wyjściu z otworów międzykręgowych kierują się bocznie od wyrostków stawowych i dzielą na gałąź przyśrodkową i boczną.
Unerwiają mięśnie głębokie grzbietei. Gałęzie L1 - L5; oddają gałęzie boczne, tzw. nerwy skórne górne pośladków, które zaopatrują skóre górnej okolicy pośladka. Gałęzie grzbietowe nerwów krzyżowych nie wykazują tak wyraźnego podziału na gałęzie boczne i przyśrodkowe. Gałęzie boczne S1 - S3; tworzą nerwy skórne środkowe pośladków, które unerwiają skórę przysirodkowej części pośladków.
Ga ęzie brzuszne (rami ventrales), podobnie jak gałęzie grzbietowe, zawierają włókna czuciowe, ruchowe i autonomiczne. Unenviają skórę i mięśnie przedniej i bocznej strny szyi i tułowia, mięśnie powierzchowne grzbietu i kończyn. Gałęzie te, z wyjątkiem piersiowych, które zachowały charakter nerwów odcinkowych jako nerwy międzyżebrowe, łączą się ze sobą wytwarzając sploty, z których wychodzą samodziełne nerwy obwodowe. Są to: splot szyjny (plexus cervicalis), zbudowany z nerwów od C1 do C4, splot ramienny (plexus brachialis), złożony z nerwów od C5 do Th1, splot lędźwiowo-krzyżowy (plexus lumbosacralis, złożony z nerwów od Th12, do Co.
Splot szyjny
(plexus cervicalis)
Splot szyjny powstaje z galęzi brzusznych czterech gónych nerwów szyjnych (C1-C4), połączonymi między sobą łukowatymi pętlami. leży przed gbłębikimi mięśniami szyi, od przodu pokryty powięzią i mięśniem mostkowo-obojczykowo-sutkowym. Od splotu szyjnego odchodzą gałęzie skórne i gałęzie mięśniowe. Gałęzie skórne wychodzą w połowie długości mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, na jego tylnym brzegu i stąd rozchodzą się wachla owato. Rozróżniamy następające gałęzie skórne: nerw potyliczny mniejszy (n. ocypitalis minor),
nerw uszny wielki (n. auricularis magnus),
nerw poprzeczny szyjny (n. transversus coli),
nerwy nadobojczykowe (nn. supra claviculares).
Dwa pierwsze nerwy kierują się ku górze i unerwiają skórę bocznej okolicy potylicy; twarzy, skroni i małżowiny usznej. Nerw poprzeczny szyi kieruje się do przodu i zaopatruje skórę przedniej okolicy szyi. Nerwy nadobojczykowe podążają ku dołowi i unerwiają okolice trjkąta bocznego szyi, barku oraz okolicę podobojczykową. Do gałęzi mięśniowych splotu szyjneo zalicza się gałęzie krótkie i gałęzie długie. Gałęzie krótkie unerwiają przede wszystkim mięśnie głębokie szyi. Gałęzie dłuie zaopatrują mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkovy, mięsień czworoboczny rzbietu, i mięśnie podnykowe i częściowo nadgnykowe i głębokie szyi (pętla szyjna).
Największą gałęzią splotu jest nerw przeponowy (n, phrenicus), który poza włóknami ruchowymi dla przepony zawiera także włókna czuciowe dla opłucnej, osierdza i górnej części otrzewnej.
Splot szyjny poprzez liczne zespolenia łączy się ze splotem ramiennym, z pniem współczulnym oraz z następującymi nerwami czaszkowymi: nerwem twarzowym, nerwem błędnym, nerwem dodatkowym i nerwem podjęzykowym.
Splot ramienny
(plexus brachialis)
Splot ramienny zawiera nerwy zaopatrujące kończynę górną, niektóre mięśnie tułowia i szyi. Jest utworzony przez gałęzie brzuszne czterech dolnych nerwów szyjnych i pierwszego piersiowego (C5-Th1). Te pięć korzeni splotu w dole nadobojczykowym łączy się w trzy pnie splotu (trunci plexus): górny, środkowy i dolny. Każdy z trzech pni ma gałąź tylną i przednią. Splot kieruje się do jamy pachowej, krzyżując wcześniej leżący przed nim obojczyk.
Gałęzie tylne pnia górnego, środkowego i dolnego wytwarzają pęczek tylny (fasciculus posterior). Gałęzie przednie pnia górnego i środkowego tworzą pęczek boczny (fasciculos lateralis), natomiast gałęzie przednie pnia dolnego przechodzą w pęczek przyśrodkowy (fasciculus medialis).
Obojczyk dzieli splot ramienny na część nadobojczykową i podobojezykową. Częśc nadobojczykowa (pars infraclavicularis) splotu wychodzi przez szczelinę mięśni pochyłych, od dołu ograniczoną I żebrem.
Część podobojczykowa (pars supraclavicularis) splotu leży w dole pachowym, gdzie trzy pęczki otaczają tętnicę pachową.
Ze splotu ramiennego wychodzą gałęzie krótkie, które zaopatrują mięśnie obręczy barkowej, niektóre mięśnie tułowia i szyi oraz gałęzie długie, które unerwiają kończynę górną wolną. Gałęzie krótkie odchodzą zarówno od części nadobojczykowej, jak i podobojczykowej, natomiast gałęzie długie stanowią przedłużenie pęczków części podobojczykowej.
Nerwy krótkie splotu ramiennego
Nerwy krótkie splotu ramiennego unerwiają przede wszystkim mięśnie przyczepiające się do obręezy barkowej. Od splotu ramiennego odchodzą również drobne nerwy do dolnych części mięśni głębokich szyi.
Nerw grzbietowy łopatki (n. dorsalis scapule) po odejściu od splotu kieruje się do tyłu i schodzi ku dołowi wzdłuż brzebu przyśrodkowego łopatki, unerwiając mięsień równoległoboczny mniejszy i większy.
Nerw piersiowy długi (toracis longum) po minięciu mięśnia pochyłego środkogo, zwykle powyżej I żebra, zstępuje do dołu pachowego i kieruje się na powierzchnię boczną mięśnia zębatego przedniego, unerwiając kolejne jego części.
Nerw podobojczykowy (n. subclavius) biegnie w dolnej części mięśnia pochyłego przedniego, przechodzi pod obojczyk i wnika do mięśnia podobojczykowego, unerwiając go. Nerw nadłopatkowy (suprascapularis) biegnie w bok za obojczykiem w kierunku wcięcia łopatki; po wyjściu spod więzadła poprzecznego łopatki oddaje gałązki do mięśnia nadrzebienioweo i podrzebieniowego oraz do stawu ramiennego. Nerwy piersiowe przednie (nn. thoracici anterior) po odejściu od splotu, w liczbie dwóch lub trzech, dzielą się następnie na liczne gałęzie, które wnikają do mięśnia piersiowego większebo i mięśnia piersiowego mniejszego.
Nerwy podłopatkowe (nn. sub scapulres) biegną ku dołowi po przedniej powierzchni m.podłopatkowego, który jest przez ten nerw zaopatrywany wraz z mięśniem obłym większym.
Nerw piersiowo - grzbietowy (thoracodorsalis) biegnie w kierunku dółu pachowego, następnie przechodzi na powierzchnię przednią mięśnia najszerszego grzbietu i unerwia ten mięsień.
Nerw pachowy (n. axilaris), przez niektórych autorów jest zaliczany do nerwów długich splotu ramiennego; w dole pachowym odchodzi od pęczka tylnego, bienie bezpośrednio przy torebce stawu ramiennego, do której oddaje gałęzie stawowe, kieruje się z jamy pachowj przez otwór czworoboczny na tylną stronę ramienia i unerwia mięsień naramienny, migsień obły niniejszy i jako nerw skórny boczny ramienia - skórę nad mięśniem naramiennym.
Nerwy długie splotu ramiennego
W jamie pachowej od pęczków splotu ramiennego odchodzl sześć nerwów unerwiających kończynę górną. Od pęczka bocznego odchodzi nerw meęśniowo-skórny i korzeń boczny, nerwu pośrodkowego. Od pęczka przyśrodkowego biorą początek nerw łokciowy, korzeń przyśrodkowy nerwu pośrodkowego, nerwu skórny przyśrodkowy ramienia i nerw skórny przyśrodkowy przedramienia. Z pęczka tylnego wychodzi tylko nerw promieniowy.
Nerw mięśniowo - skórny (n. musculocutaneus) odchodzi od pęczka bocznego i kieruje się ku dołuwi, przebija mięsień kruczo-ramienny i między mięśniem dwug owym ramienia mięśniem ramiennym i dochodzi do do u okciowego, gdzie po przebiciu powięzi rozga zia sie w skórze bocznej strony przedramienia aż do kłębu kciuka jako nerw skórny boczny przedramienia. Oprócz tego obszaru skóry unerwia również mięśnie grupy przedniej ramienia i częściuwo staw łokciowy.
Nerw pośrodkowy (n. medianus) rozpoczyna się w dole pachowym dwuma korzeniami: z pęczka bocznego i przyśrodkowego. Połączenie obu częścl występujc w rejonie dolnego brzegu mięśnia piersiowego mniejszego, po czym nerw pośrodkuwy kieruje się do bruzdy przyśrodkowej mięśnia dwug owego. Następnie dostaje się do dolu łukciowego pod rozcięgnem mięśnia dwugłowego. W przedramieniu jest położony między warstwą powierzchoną i głęboką mięśni przednich przedramienia i dochodzi do nadgarstka. Po wyjściu z kanału nadagrstka pod rozcięgnem dłoniowym dzieli się na gałęzie końcowe - nerwy dłoniowe wspólne palców ( nn. digitales palmeres communes).
Na przedramieniu odchodzą od tego nerwu gałęzie mięśniowe, unerwiające zginacze przedramienia (bez mięśnia zbinacza łokciowego nadgarstka i przyśrodkowej części mięśnia zginacza głębokiego palców). Nerw międzykostny przedni przedramienia zaopatruje obie kości przedramienia i błonę międzykostną oraz kości i stawy nadarstka. W okolicy ręki gałązki tego nerwu zaopatrują większość mięśni kłębu kciuka, częściowo mięśnie glistowate.
Natomiast gałęzie skórne dochodzą do skóry dłoniowej powierzchni ręki i trzeciego palca od strony promieniowej, a na stronie grzbietowej, do skóry paliczków środkowych i dalszych tych palców. Nerw ten wchodzi w zespolenia z nerwem łokciowym i nerwem promieniowym.
Nerw łokciowy (n. ulnaris) wychodzi z pęczka przyśrodkowego splotu i razem z tętnicą ramienną przechodzi na ramię i zdąża do bruzdy nerwu łokciowego kości ramiennej w rejonie nadkłykcia przyśrodkowego. Stąd przedostaje się na stronę przednią przedramienia, biegnąc między obu głowami mięśnia zginacza łokciowego nadgarstka i w dolnej części dzieli się na dwie gałęzie: grzbietową i dłoniową ręki.
Gałęzie mięśniowe nerwu zaopatrują mięsień zginacz łokciowy nadgarstka i część łokciową zginacza głębokiego palców, niektóre mięśnie kłębu kciuka, mięsień kłębika palca V i środkowe ręki. Gałęzie skórne unerwiają skórę przyśrodkowej części ręki zarówno po stronie dłoniowej, jak i grzbietowej. Po stronie dłoniowej unerwiają palec V i część IV, a po stronie grzbietowej palec V, IV i część palca III. Odają także gałęzie do stawu łokciowego i stawów nadgarstka.
Nerw skórny przyśrodkowy ramienia (n. cutaneus brachii medialis) jest najcieńszą, czuciową gałęzią splotu ramiennego, która odchodzi od pęczka przyśrodkowego. Nerw ten unerwia skórę dołu pachowego i przyśrodkowej strony ramienia.
Nerw skórny przyśrodkowy przedramienia (n. cutaneus antebrachii medialis) odchodzi od pęezka przyśrodkowego splotu ramiennego i z jamy pachowej kieruje się do bruzdy przyśrodkowej mięśnia dwugłowego. W połowie dłuości ramienia dzieli się na gałęzie końcowe, które biegną po łokciowej stronie przedramienia i unerwiają skórę tej okolicy oraz częściowo skórę przednio-dolnej okolicy ramienia.
Nerw promieniowy (n. radialis) jest głównym odgałęzieniem tylnego pęczka splotu ramiennego. Po wyjściu z jamy pachowej kieruje się do bruzdy nerwu promieniowego na tylnej powierzchni kości namiennej, następnie po przebiciu przegrody międzymięśniowej dostaje się do dołu łokciowego, gdzie dzieli się na gałęzie końcowe. Gałęzie tego nerwu zaopatrują skórę tylnej powierzchni namienia i przednamienia, skórę grzbietowej powierzchni ręki i drugiego palca od strony promieniowej. Gałęzie mięśniowe unerwiają mięśnie tylne ramienia oraz boczną i tylną grupę mięśni przednamienia. Poza tym nerw promieniowy zaopatruje staw łokciowy, błonę międzykostną wraz z kośćmi przednamienia i stawy ręki.
Nerwy międzyżebrowe
(nervi intercostales)
Gałęzie brzuszne nerwów piersiowych od pierwszego do jedenastego przebieają w przestrzeniach międzyżebrowych jako nerwy międzyżebrowe Jedynie ostatni, dwunasty nerw bienie poniżej ostatniego żebra i nosi nazę nerwu podżebrowego (n. subcostales). Pierwszy i ostatni z tych nerwów są szczególnie cienkie, albnwiem ich włókna wchodzą w skład: splotu ramiennego i splotu lędźwiowego. Górne nerwy międzyżebrowe biegną początkowo po wewnętrznej powierzchni mięśni międzyżebrowych zewnętrznych, oddzielone od opłucnej powięzią śródpiersiową. Następnie wchodzą między mięśnie międzyżebrowe wewnętrzne i zewnętrzne, a w przednim odcinku górne nerwy międzyżebroe towarzyszą mięśniowi międzyżebrowemu wewnętrznemu.
Dolne nerwy, w liczbie sześciu, bieną początkowo podobnie jak górne, następnie wnikają między mięsień skośny wewnętrzny brzucha i mięsień poprzeczny brzucha i dochodzą do mięśnia prostego brzucha.
Gałęzie mięśniowe tych nerwów zaopatrują mięśnie łębokie klatki piersiowej i niektóre mięśnie grzbietu oraz mięśnie przednie i boczne brzucha.
Gałęzie skórne boczne przednie i gałęzie stawowe unerwiają skórę prawie całej przedniej i bocznej powierzchni tułowia, sutek, stawy żebrowo-kręowe i żebna. Odałęzienia opłucnowe i otrzewowe zaopatrują opłucną ścienną i otrzewną ścienną.
Splot lędźwiowo-krzyiowy
(plexus lumbocostalis)
Splot lędźwiowo-krzyżowy jest największym splotem ustroju. Powstaje z gałęzi brzusznych nerwów rdzeniowych lędźwiowych, krzyżowych i nerwu guzicznego. W splocie tym wyróżnia się dwie części: górną położoną obok kręgosłupa lędźwiowego - spIot lędźwiowy oraz dolną położoną w miednicy mniejszej - spIot krzyżowy.
SpIot lędźwiowy
(plexus lubalis)
Splot lędźwiowy powstaje z włókien gałęzi brzusznych czterech górnych nerwów lędźwiowych i częściowo ostatniego piersiowego. Jest położony między warstwą powierzchowną i głęhoką mięśnia iędźwiowego większego i posiada nerwy krótkie i długie. Gałęzie krótkie czyli mięśniowe splotu zaopatrują najbliższe mięśnie: czworoboczny lędźwi, lędźwiowy większy i mniejszy.
Gałęzie długie splotu lędźwiowego
Wśród sześciu gałgzi długich trzy tworzą grupę górną i unerwiają okolice dolne brzucha, dalsze trzy tworzą grupę dolną i kierują się do części kończyny dolnej wolnej. Nerw biodrowo - podbrzuszny (n. iliohypogastricus) po odejściu od splotu bienie ku dołowi i bocznie, przebija ścięno mięśnia poprzeczngo brzucha nad grzebieniem biodrowym i kieruje się między oboma mięśniami do pochwy mięśnia prostego brzucha. Oddaje szereg gałęzi mięśniowych i skórnych, które unerwiają mięśnie boczne i skórę w dolnej okolicy brzucha oraz skórę okolicy łonowej i bocznej okolicy biodna.
Nerw biodrowo - pachwinowy (n. ilioiinguinalis) po odejściu od splotu kieruje się między mięśnie boczne brzucha, podążając w okolicę pachwiny i tutaj oddaje gałęzie końcowe. Nerw ten zaopatruje ruchowo dolną okolicę mięśni bocznych brzucha, czuciowo - dolny rejon otrzewnej ściennej, skórę wzgórka łonowego i moszny lub warg sronowych większych, skórę górnej części uda.
Nerw płciowo - udowy (n. genitofemorales) zawiena głównie włókna czuciowe. Nerw ten po wyjściu ze splotu kieruje się skośnie ku dołowi i do przodu w stronę więzadła pachwinowego, gdzie oddaje gałęzie końcowe.
Gałąź płciowa zaopatruje mięsień dźwigacz jądna i błonę kurczliwą moszny onaz skórę najbliższej okolicy. Gałąź udowa unerwia skórę górnego odcinka przedniej powierzchni uda. Nerw skórny boczny uda (n. cutaneus femoris lateralis ) jest nerwem czuciowym. Po wyjściu spod bocznego brzegu mięśnia lędźwiowego większego biegnie w stronę kolca biodrowego przedniego, a po minięciu więzadła pachwinowego przechodzi na udo, dzieląc się na gałęzie końcowe.
Unerwia skórę bocznej okolicy uda aż do stawu kolanowego. Nerw udowy (n. femoralis) jest nerwem mieszanym i największym z tego splotu. Nerw biegnie w dół i do boku między mięśniem lędźwiowym większym i biodrowym, następnie przez rozstęp mięśniowy wydostaje się na udo, gdzie przechodzi w gałęzie końcowe. Gałęzie mięśniowe zaopatrują mięsień biodrowo-lędźwiowy i przednią grupę mięśni uda. Czuciowo unerwia skórę przedniej i przyśrodkowej powierzchni uda aż do kolana. Nerw udowo-goleniovy jako najdłuższa gałąź skórna nerwu udowego zaopatruje skórę przednio-przyśrodkowej powierzchni goleni i brzeg przyśrodkowy stopy oraz kość udową, częściowo staw biodrowy, kolanowy i skokowy górny.
Nerw zasłonowy (n. obturatorius) po odejściu od splotu początkowo bienie wzdłuż przyśrodkowego brzegu mięśnia lędźwiowego większego w kierunku miednicy mniejszej i kanału zasłonowego, przez który wydostaje się na udo. Obydwie gałęzie tego nerwu -przednia i tylna zaopatrują mięśnie przywodziciele uda, skórę przyśrodkowej okolicy uda oraz częściowo staw biodrowy, kolanowy i kość udową.
Splot krzyżowy
(plexus sacralis)
Splot krzyżowy powstaje z gałęzi brzusznych wszystkich nerwów krzyżowych, nerwu guzicznego i piątego nerwu lędźwiowego. Jest największym splotem organizmu, ma kształt trójkąta zwróconego podstawą do kości krzyżowej. Leży w miednicy mniejszej, na mięśniu gruszkowatym. W splocie krzyżowym wyróżnia się gałęzie krótkie i gałęzie długie. Wśród gałęzi krótkich wyróżnia się gałęzie mięśniowe, stawowe i okostnowe. Gałęzie krótkie spiotu unerwiają mięśnie zewnętrzne miednicy (mięsień gruszkowaty, mięsień zasłaniacz wewnętrzny, mięśnie bliźniacze i czworoboczny uda). Splot oddaje także gałązkę do stawu biodrowego i okostnej guza kulszowego i obu krętarzy kaści udowej.
Gałęzie długie splotu krzyżowgo
Gałęzie długie splotu krzyżowego, z wyjątkiem n.guzicznego, opuszczają miednicę przez otwór kulszowy większy. Nerw grupy pierwszej zaopatrują ruchowo mm. miednicy, zginaczy uda oraz mm.goleni i stopy. Nerwy czuciowe unerwiają skórę pośladka i krocza, tylną powierzchnię uda i niemal całe podudzie i stopę. Druga grupa unerwia mm.dna miednicy, narządy płciowe zewnętrzne i narządy miednicy małej. Natomiast trzecią grupę stanowi n. guziczny, który podąża do skóry i mm. okolicy guzicznej. Nerw pośladkowy górny (n. glutus superior) jest nerwem ruchowym, po wyjściu z otworu kulszowego większego kieruje się do boku i wnika do mięśnia pośladkowego średniego i małego, oddając do nich swoje włókna. Unerwia również mięsień napinający powięź szeroką. Nerw pośIadkowy doIny (n. gluteus inferior) po opuszczeniu miednicy mniejszej kieruje się do mięśnia pośladkowego wielkiego i tu oddaje swoje gałęzie. Unerwia mięsień pośladkowy wielki, niektóre inne mięśnie zewnętrzne miednicy oraz staw biodrowy. Nerw skórny tylny uda ( n. cutasneus femoris poserior) jest nerwem czuciowym. Ze splotu kieruje się do otworu kulszowego większego, a po wyjściu z miednicy biegnie prawie pionowo ku dołowi, towarzysząc głowie długiej mięśnia dwułowego uda. Zaopatruje skórę pośladka i tylnej części krocza oraz skórę tylnej powierzchni uda i górnej części podudzia. Nerw kuIszowy (n. ischiadicus) jest najdłuższym i najgrubszym nerwem organizmu. Wychodzi z wierzchołka trójkąta, jaki wytwarza splot krzyżowy, opuszcza miednicę otworem kulszowym większym i biegnie pionowo do dołu podkolanoweao, leżąc na tylnej powierzchni mięśnia przywodziciela wielkiego. W połowie długości uda bienie między mięśniem półbłoniastym i dwugłowym uda. W górnej okolicy dołu podkolanowego dzieli się na gałęzie końcnwe nerwy piszrzelowy i strzalkowy wspólny. Od pnia nerwu kulszowego odchodzą gałęzie unerwiające mięśnie zewnętrzne miednicy (m. zasłaniacz wewnętrzny, i mm. bliźniacze, m. czworobnczny uda) oraz grupę tylną mięśni uda, a także staw biodrowy i kolanowy.
Nerw piszczeIowy (n. tibialis) jest przedłużeniem nerwu kulszowego. Nerw ten bienie przez środek dołu podkolanowego povierzchownie do naczyń podkolanowych, przykryty powięzią. Następnie przebija łuk ścięgnisty mięśnia płaszczkowatego, wnikając między warstwę powieczchowną i głęboką zginaczy podudzia i kieruje się w stronę kostki przyśrodkowej.
W tej okolicy dzieli się na dwie gałęzie końcowe: nerw podeszwawy przyśrodkowy (n. plantaris medialis) i nerw podeszwowy boczny (n. plantaris lateralis). Gałęzie mięśniowe nerwu piszczelowego unerwiają mięśnie tylne podudzia, nerwy skórne - powierzchnię tylno-przyśrodkową podudzia i kończą się w skórze brzegu bocznego stopy. Nerw piszczelowy oddaje także gałęzie do stawu kolanowego, kości goleni, błony międzykostnej podudzia, do stawu piszczelowo-strzałkowego, więzozrostu piszczelowo-strzałkovego oraz do stawu skokowego, stawów stępu, śródstopia i paleów. Nerw podeszwowy przyśrodkowy i nerw podeszwowy boczny unerwiają mięśnie stopy oraz skórę podeszwowej okolicy stopy i palców stopy.
Nerw strzałkowy wspóIny (n. peroneus communis) jest słabszą gałęzią nerwu kulszowego. Bienie przez dół podkolanowy skośnie do dołu i boku, w stronę głowy strzałki. Przenika przez przyczep początkowy mięśnia strzałkowego długiego i dzieli się na nerw strzałkowy powierzchowny i nerw strzałkowy głęboki. Od nerwu strzałkowego wspólnego odchodzą gałęzie dla stawu kolanowego, piszczelowo-strzałkowego i kości udowej oraz gałęzie skórne dla bocznej powierzchni podudzia od stawu kolanowego do kostki bocznej. Nerw strzałkowy powierzchowny (n. peroneus profundus) jest przede wszystkim nerwem czuciowym. Po odejściu od n. strzałkowego wspólnego biegnie między mięśniami strzałkowymi i w dalszej części podudzia przebija powięź goleni, dzieląc się na dwie gałęzie końcowe skórne.
Nerw strzałkowy powierzchowny unerwia mięśnia strzałkowe, a jego gałęzie skórne zaopatrują skórę dolnej części 5oleni, skórę rzbietu stopy i palców stopy. Nerw strzałkowy głęboki (n. tibialis profundus) po odejściu od nerwu strzałkowego wspólnego kieruje się do mięśniů prostowników i biegnie w dół po przedniej powżerzchni goleni. Następnie mija troczek górny prostowników i dostaje się na grzbiet stopy, gdzie oddaje gałęzie końcowe.
Nerw ten oddaje gałęzie do mięśni przednich podudzia oraz mięśni grzbietu stopy. Czuciowo unerwia obie kości podudzia, staw piszczelowo-strzałkowy i błonę międzykostną oraz stawy stopy i częściowo I i II palec stopy.
Nerw sromowy (n. pudendus) wychodzi z miednicy otworem kulszowym większym, po minięciu kolca kulszowego wnaca do miednicy przez otwór kulszowy mniejszy w rejonie dołu kulszowo-odbytniczego, gdzie dzieli się na gałęzie końcowe. Nerw ten, w przeciwieństwie do innych nerwów splotu krzyżciwego, prowadzi włókna przywspółczulne i współczulne, przeznaczone dla trzew miednicy mniejszej. Nerw sromowy unerwia mięśnie krocza, skórę krocza i narządów płciowych zewnętrznych z wyjątkiem wzgórka łonowego.
Nerw guziczny (n. coccygeus) wytwarza drobny splot guziczny (plexus coccygeus), położony w okolicy przyczepu mięśnia guzicznego do kości krzyżowej. Nerw ten oddaje gałęzie do skóry okolicy uzicznej, mięśnia guzicznego i mięśnia dźwiacza odbytu.
asiab.90