Olczak Agnieszka - Dziecko w internecie - zagrożenia i ochrona.pdf
(
82 KB
)
Pobierz
Microsoft Word - olczak
Agnieszka Olczak
agnieszka.olczak@interia.pl
Instytut Pedagogiki i Psychologii
Rafał Olczak
r.olczak@kmti.uz.zgora.pl
Katedra Mediów i Technologii Informacyjnych
Uniwersytet Zielonogórski
Zielona Góra
Dziecko w Internecie – zagro
ň
enia i ochrona
Internet stanowi niezwykle bogate Ņródło informacji, rozrywki, moŇliwoĻci
nawiĢzywania kontaktów. Dziħki globalnej sieci równieŇ edukacja uzyskała nowy wymiar
tworzĢc dostħp do nieprzebranych zasobów informacji i narzħdzi ułatwiajĢcych
poszukiwanie okreĻlonych danych [Gajda
,
2003]. Jak wskazuje J. Delors [1998], nowe
technologie bħdĢ odgrywaę wiodĢcĢ rolħ w edukacji współczesnego społeczeıstwa.
By jednak przyniosły zakładane korzyĻci i przyczyniły siħ do rozwoju społeczeıstwa
uczĢcego siħ, koniecznoĻciĢ staje siħ wczesna edukacja w zakresie umiejħtnego
i bezpiecznego korzystania z nowych technologii, w tym zwłaszcza z Internetu. Jak kaŇde
Ņródło informacji Internet ma dobre i złe strony. Potrzebna jest swoista „edukacja
internetowa”, by łagodzię złe skutki a promowaę pozytywne. O tym, Ňe jest to niezwykle
waŇne, ĻwiadczĢ organizowane akcje edukacyjne, kampanie społeczne, np.
Dziecko
w Sieci
(www.dzieckowsieci.pl), kierowane do rodziców i nauczycieli. Wczesne uczenie
dzieci racjonalnego korzystania z Internetu jest koniecznoĻciĢ, zwłaszcza jeĻli przyjrzymy
siħ liĻcie zagroŇeı, z jakimi mogĢ zetknĢę siħ młodzi uŇytkownicy, a ograniczona
ĻwiadomoĻę dorosłych o niebezpieczeıstwach, jakie niesie za sobĢ nieumiejħtne
korzystanie z Internetu, a takŇe czħsto uboga wiedza na temat ochrony dzieci przed owymi
niebezpieczeıstwami sprawia, Ňe młodzi uŇytkownicy skazani sĢ na samodzielnĢ
penetracjħ zasobów globalnej sieci, uczenie siħ na błħdach oraz naraŇanie siħ na liczne
pułapki i zagroŇenia.
Spróbujemy ukazaę przykładowe moŇliwoĻci ochrony dzieci przed owymi
niebezpieczeıstwami. Uczynimy to na dwóch płaszczyznach – technicznej – przedstawimy
kilka propozycji filtrów i programów zaliczanych do grupy
Parental Control
oraz
pedagogicznej – zaproponujemy kilka skutecznych, jak nam siħ wydaje, sposobów, które
mogĢ przyczyniaę siħ do niwelowania zagroŇeı.
„Ciemne strony Internetu”
Internet uwaŇany jest za najbardziej demokratyczne medium, do którego dostħp
majĢ juŇ praktycznie wszyscy. TreĻci przekazywane przy jego pomocy sĢ tak róŇne, jak
róŇni sĢ jego uŇytkownicy. Sprawia to, Ňe „sieę, która miała łĢczyę ludzi i słuŇyę róŇnorodnĢ
i potrzebnĢ informacjĢ, zaczyna ich dzielię na jej zwolenników i przeciwników. Coraz wiħcej
jest tych, którzy doceniajĢc znaczenie społeczne, edukacyjne i naukowe Internetu, chcĢ
1
wprowadzię doı elementy cenzury czy raczej – upowszechnię systemy utrudniajĢce dostħp
do niektórych stron” [Juszczyk, 2000]. Mimo, iŇ pojħcie cenzury nie kojarzy siħ dobrze, staje
siħ ona niejako koniecznoĻciĢ w zwiĢzku z rozrastajĢcym siħ „smogiem informacyjnym”
oraz innymi zagroŇeniami, uwaŇanymi za „ciemnĢ stronħ Internetu” zwłaszcza, gdy do tej
globalnej sieci zaczynajĢ zaglĢdaę dzieci.
Lista owych zagroŇeı jest doĻę długa. W niniejszym opracowaniu skoncentrujemy
siħ w głównej mierze na kilku wybranych, takich jak:
1) szkodliwe oprogramowanie,
2) Internet jako Ņródło informacji dla przestħpców, oszustów i wyłudzaczy,
3) dostħp do treĻci pornograficznych,
4) pedofilia,
5) obrót danymi osobowymi.
Jednym z zagroŇeı wynikajĢcych z korzystania z Internetu jest róŇnego rodzaju
szkodliwe oprogramowanie, takie jak wirusy, spyware, czyli oprogramowanie szpiegowskie
czy teŇ dialery. Programy te bez wiedzy uŇytkownika instalujĢ siħ na jego komputerze
i sĢ wykorzystywane przez ich twórców do przeglĢdania danych, przechwytywania haseł,
numerów kart kredytowych, danych osobowych, czy w koıcu do niszczenia zawartoĻci
twardych dysków. Dialery, bħdĢce zmorĢ osób korzystajĢcych z połĢczeı modemowych,
po samodzielnym zainstalowaniu siħ na komputerze wykorzystujĢ fakt łĢczenia siħ
z Internetem, automatycznie przekierowujĢc w sposób niezauwaŇalny połĢczenia na
numery 0–700 ...
Kolejnym zagroŇeniem wobec dzieci w Internecie jest coraz szerzej
rozpowszechniajĢca siħ pornografia. Trafienie przez dziecko na takĢ stronħ nie wymaga od
niego Ňadnych umiejħtnoĻci, czy teŇ wiedzy w tym zakresie. Twórcy stron pornograficznych
stosujĢc najróŇniejsze metody, doprowadzajĢ do tego, iŇ otwierajĢ siħ one automatycznie.
ZnajĢc sposób działania wyszukiwarek, gromadzenia przez nie informacji na temat
zawartoĻci stron www istniejĢcych w Internecie, moŇna je (wyszukiwarki) w łatwy sposób
oszukaę. Witryny z zawartoĻciĢ pornograficznĢ pojawiaę siħ bħdĢ pod takimi hasłami, jak:
ksiĢŇka, kino, film, muzyka, mp3 itp.
Zjawisko pedofilii wystħpuje najczħĻciej w sferze programów komunikacyjnych, które
cieszĢ siħ duŇĢ popularnoĻciĢ wĻród internautów. Dzieci bardzo chħtnie korzystajĢ
z popularnych komunikatorów (np. Gadu-Gadu, Tlen), czatów czy forów w celu zawierania
nowych znajomoĻci, rozmawiania z rówieĻnikami, zdobywania nowych przyjaŅni. DuŇĢ
popularnoĻciĢ cieszĢ siħ równieŇ blogi (internetowe pamiħtniki), w których dzieci opisujĢ
swoje przeŇycia, marzenia, problemy, radoĻci i smutki. Pedofile wykorzystujĢ fakt
anonimowoĻci, jaki daje Internet, szukajĢc w tej sferze swoich przyszłych ofiar. ZmieniajĢc
w prosty sposób toŇsamoĻę sĢ w stanie nawiĢzaę kontakt z dzieckiem podajĢc siħ za jego
rówieĻnika, zdobyę jego zaufanie, a nawet przyjaŅı i w koıcu doprowadzię do spotkania
w rzeczywistym Ļwiecie.
Sieę jest nowĢ płaszczyznĢ komunikacji, po której dzieci poruszajĢ siħ swobodniej
od dorosłych. Jednak swoboda nie idzie w parze z umiejħtnoĻciĢ rozpoznawania zagroŇeı,
przez co stały siħ łatwym celem przestħpców na tle seksualnym, marketerów, specjalistów
od reklamy oraz wszelkiego rodzaju oszustów i naciĢgaczy [Waglowski, 2002].
2
Przestħpcy medialni wykorzystujĢ naturalnĢ ufnoĻę i ciekawoĻę dzieci. PotrafiĢ na
róŇne sposoby wydobyę od nich informacje na temat domu, znajdujĢcych siħ w nim
przedmiotów oraz zwyczajów, jakie panujĢ w danej rodzinie (godziny pracy rodziców,
terminy wyjazdów wakacyjnych itp.). SĢ to informacje, które bardzo ułatwiĢ im przestħpczy
proceder.
Coraz czħĻciej dzieci korzystajĢ równieŇ z moŇliwoĻci handlowych, jakie dajĢ aukcje
internetowe (np. Allegro, ĺwistak), jednak o jakoĻci i wartoĻci zakupionych przedmiotów
dowiadujĢ siħ dopiero po dokonaniu zapłaty, co czħsto wykorzystywane jest przez
oszustów.
Dzieci naleŇĢ do atrakcyjnej grupy klientów. Jak stwierdzajĢ badacze problemu,
wydajĢ one sporo pieniħdzy na zabawki, słodycze, itp., majĢ teŇ ogromny wpływ na wiele
decyzji o zakupach, podejmowanych przez dorosłych. Czħsto to właĻnie dzieci doradzajĢ
rodzicom, jaki kupię sprzħt RTV, czy nawet samochód. SpecjaliĻci od marketingu chħtnie
wiħc, równieŇ za poĻrednictwem Internetu, kierujĢ reklamy do dzieci, których dane osobowe
sĢ niezwykle atrakcyjne. Nieuczciwi marketerzy wyłudzajĢ je i handlujĢ nimi, kuszĢc dzieci
konkursami, przyciĢgajĢc upominkami, nagrodami [Fenik i inni, 2005].
NieĻwiadomoĻę rodziców w zakresie wspomnianych zagroŇeı pogłħbia dodatkowo
ten problem. Przeprowadzone przez nas w 2005 roku badania sondaŇowe na grupie 41
rodziców ukazały szerokoĻę problemu. AŇ 29 rodziców, z 41 osobowej grupy respondentów,
deklaruje, Ňe kontroluje, po jakich stronach porusza siħ ich dziecko, a jedynie 6 rodziców
nie czyni tego, poniewaŇ ufa dziecku. Tyle samo teŇ przyznaje, Ňe nie sprawdza tego,
bo nie wie, w jaki sposób moŇe to zrobię. Mimo tego, Ňe zdecydowana wiħkszoĻę rodziców
(29 osób z grupy 41 rodziców) twierdzi, Ňe sprawdza swoje dzieci w tym zakresie,
nie potrafiĢ oni wskazaę, po jakich stronach porusza siħ dziecko. Prawidłowych odpowiedzi
udziela tylko 7 rodziców, pozostali majĢ jedynie bardzo ogólnĢ orientacjħ co do tematyki
stron, bĢdŅ mylĢ strony www z programami, komunikatorami, a zdecydowanie najwiħksza
grupa nie podaje Ňadnych przykładów (16 osób). ĺwiadczy to o tym, Ňe owo
zainteresowanie jest czħsto jedynie deklaratywne i wyraŅnie ukazuje naglĢcĢ potrzebħ
edukowania w tym zakresie nie tylko młodzieŇy i dzieci, ale takŇe ich rodziców.
Konieczne jest przybliŇenie rodzicom moŇliwoĻci programowych metod ochrony
dziecka przed niepoŇĢdanymi treĻciami znajdujĢcymi siħ w Internecie. Jak wykazały nasze
badania, tylko 14 rodziców przyznaje, Ňe w ich domowym komputerze jest ograniczony
dostħp do niepoŇĢdanych stron i treĻci poprzez zainstalowany konkretny program, ale
jedynie 3 rodziców wie, jaki jest to program i potrafi go prawidłowo nazwaę. SzeĻciu
rodziców przyznaje, Ňe nie ma takich ograniczeı, a 20 osób twierdzi, Ňe jedynym
zabezpieczeniem jest zawarta z dzieckiem umowa o niekorzystaniu z pewnych stron.
Pojedyncze osoby przyznajĢ, Ňe nie majĢ wiedzy, jakie programy mogĢ w tym pomóc, bĢdŅ
nie widzĢ potrzeby instalowania dodatkowego oprogramowania.
Programowe metody ochrony dzieci przed zagro
ň
eniami internetowymi
Do najpopularniejszych programowych metod ochrony dziecka przed zagroŇeniami
wynikajĢcymi z nieumiejħtnego korzystania z Internetu moŇemy zaliczyę:
1) filtry rodzinne umieszczone na serwisach internetowych,
3
2) programy typu Parental Control (np.
Motyl
,
Cenzor, Cyber Patrol
).
Obecnie trwajĢ teŇ prace nad nowatorskim rozwiĢzaniem, łĢczĢcym technologiħ
biometrycznĢ z najnowszymi metodami zarzĢdzania toŇsamoĻciĢ i dostħpem. Choę jest
to dopiero projekt, zatrzymamy siħ nad nim w dalszej czħĻci opracowania ze wzglħdu
na wysokĢ skutecznoĻę, jakĢ rokuje.
NajprostszĢ formĢ obrony przed zagroŇeniami internetowymi sĢ filtry rodzinne,
dostħpne na prawie wszystkich popularnych portalach. Portal
onet.pl
umoŇliwia włĢczenie
„Filtru Rodzinnego” w wyszukiwarce Polskiego Internetu. Jego zadaniem jest minimalizacja
prawdopodobieıstwa pojawiania siħ stron zawierajĢcych duŇo wulgarnych, obscenicznych
i raŇĢcych uczucia i dobre obyczaje treĻci. Po włĢczeniu filtru strony zawierajĢce
pornografiħ lub wulgaryzmy nie bħdĢ pojawiaę siħ wĻród wyników wyszukiwania. Filtr ten
moŇna zabezpieczyę hasłem tak aby inne osoby korzystajĢce z tego samego komputera nie
mogły go wyłĢczyę. Jednak, jak ostrzegajĢ administratorzy portalu, działanie filtra jest
automatyczne i dlatego nie gwarantujĢ, Ňe jego uŇycie zapewni absolutnĢ eliminacjħ stron,
zawierajĢcych treĻci przeznaczone tylko dla osób dorosłych (www.onet.pl).
Kolejnym sposobem ochrony sĢ tak zwane „cybernianie”, czyli programy typu
Parental Control. To samodzielne programy instalowane na komputerze uŇytkownika,
których zadaniem, podobnie jak filtrów rodzinnych umieszczonych na portalach
internetowych, jest ustrzeŇenie najmłodszych internautów przed niepoŇĢdanymi stronami.
„Rodzic bĢdŅ inny administrator komputera, po zainstalowaniu takiej aplikacji w systemie,
w pierwszej kolejnoĻci blokuje hasłem dostħpu moŇliwoĻę przekonfigurowania ustawieı, tak
aby sprytne małolaty nie były w stanie obejĻę wprowadzonych zabezpieczeı” [
Internet
ocenzurowany...
2004, nr 6]. PodstawowĢ cechĢ takich programów jest kontrola
wyĻwietlanych witryn internetowych, ponadto niektóre z nich potrafiĢ kontrolowaę czas,
który młody uŇytkownik spħdza przy komputerze, blokowaę dostħp do innych zasobów
naszego komputera, czy teŇ uniemoŇliwię uŇywanie lub instalowanie okreĻlonych
programów.
Obecnie na rynku znajduje siħ wiele programów typu Parental Control. SĢ to
produkty wytworzone przez polskie firmy programistyczne oraz przez firmy znane na całym
Ļwiecie. Do tej grupy programów naleŇĢ miħdzy innymi:
Motyl
– program, który blokuje
strony internetowe, analizujĢc wczeĻniej ich treĻę pod kĢtem zawartoĻci niedozwolonych
słów oraz
Cenzor,
którego cechuje wysoka skutecznoĻę w blokowaniu stron zawierajĢcych
niecenzuralne treĻci. Programy te posiadajĢ listħ słów i adresów, dziħki której decydujĢ, czy
dana strona ma byę zablokowana czy wyĻwietlona w przeglĢdarce. Lista ta jest stworzona
przez twórców programu i moŇe byę regularnie aktualizowana przez Internet.
Programem przodujĢcym w kategorii narzħdzi nadzorujĢcych jest
Cyber Patrol
.
Jak przystało na program zaawansowany, jego uŇytkownicy oprócz własnych definicji słów
i adresów, mogĢ liczyę takŇe na obszerne bazy aktualizowanych na bieŇĢco sygnatur.
Oprócz blokowania niepoŇĢdanych stron internetowych, program moŇe ingerowaę w pocztħ
elektronicznĢ, blokowaę wybrane grupy dyskusyjne, filtrowaę teksty okienkowych
czatroomów, blokowaę uruchamianie zainstalowanych programów (np. komunikatorów) oraz
bardzo precyzyjnie kontrolowaę godziny komputerowych sesji [
Internet ocenzurowany...,
2004].
4
Byę moŇe dopiero połĢczenie kilu róŇnych technologii pozwoli na stworzenie
odpowiednich zabezpieczeı. Przykładem moŇe tu byę projekt, którego celem jest
stworzenie nowatorskiego rozwiĢzania, zdecydowanie poprawiajĢcego bezpieczeıstwo
dzieci w Internecie. Współpracħ nad projektem podjħły dwie firmy RSA Security oraz
i-Mature. Owocem tej współpracy ma byę zastosowanie rozwiĢzaı kryptograficznych firmy
RSA Security w architekturze zabezpieczeı nowatorskiej technologii rozpoznawania grup
wiekowych (Age-Group Recongnition – AGR) opracowanej przez firmħ i-Mature.
Technologia ta pozwala ustalię zakres wiekowy danego uŇytkownika, przy pomocy prostego
testu biometrycznego, polegajĢcego na analizie układu kostnego. Jak zapewniajĢ twórcy tej
technologii, umoŇliwi ona skutecznĢ kontrolħ dostħpu do serwisów i treĻci internetowych.
AGR zablokuje dzieciom dostħp do serwisów internetowych dla dorosłych, a dorosłym
dostħp do serwisów i czatów dla dzieci. ZaletĢ tego rozwiĢzania, jak twierdzĢ jego twórcy,
jest wyjĢtkowe połĢczenie dwóch technologii dajĢce moŇliwoĻę uwierzytelnienia na
podstawie wieku, którego nie moŇna nikomu przekazaę i które eliminuje moŇliwoĻę
omyłkowego zarejestrowania uŇytkownika. Technologia AGR moŇe byę stosowana nie tylko
w serwisach z usługami czatów, lecz takŇe w kaŇdym innym, w którym zostanie
zainstalowana. W odróŇnieniu od dotychczasowych technologii weryfikacja przynaleŇnoĻci
do grup wiekowych odbywa siħ na bieŇĢco, w czasie rzeczywistym i nie wymaga
wczeĻniejszego zainstalowania bazy danych lub listy uŇytkowników. Wyniki testów
biometrycznych nie sĢ nigdzie zapisywane, co gwarantuje uŇytkownikom zachowanie
poufnoĻci (www.dns.com.pl/WWW/News.nsf/id/JKAR-69THVB). Do testu biometrycznego
uŇyte zostanie specjalne urzĢdzenie analizujĢce układ kostny dłoni uŇytkownika. Tester
pozwala na zakwalifikowanie danej osoby do okreĻlonej grupy wiekowej, a kategorie
wiekowe mogĢ byę dostosowane do potrzeb odbiorców.
Edukacyjne metody ochrony dziecka
Nowe technologie mogĢ byę, i zapewne sĢ, sprzymierzeıcem dorosłych w zakresie
ochrony dzieci przed wspomnianymi wyŇej zagroŇeniami. Nie moŇna jednak zapominaę
o podstawowych, sprawdzonych juŇ, metodach wychowawczych, które takŇe mogĢ byę
tu bardzo skuteczne. MyĻlimy głównie o:
1) rozmowie i uwadze, jakĢ rodzice poĻwiħcajĢ swoim dzieciom,
2) umowie zawieranej z dzieckiem.
Rozmowa z dzieckiem jest nieodzowna. Racjonalne penetrowanie zasobów Internetu
powinno byę omówione szczególnie starannie, z ukazaniem wszystkich pozytywów
i negatywów. Wskazanie zagroŇeı, wyjaĻnienie, dlaczego naleŇy unikaę okreĻlonych stron,
bĢdŅ treĻci pozwoli dziecku zrozumieę skĢd biorĢ siħ róŇnego rodzaju zakazy kierowane do
niego ze strony rodziców.
W przeprowadzonych badaniach zapytaliĻmy rodziców o to, czy rozmawiajĢ
z dzieęmi o Internecie i na co zwracajĢ wówczas szczególnĢ uwagħ. Deklaracje rodziców
okazały siħ niemal jednogłoĻne, bowiem aŇ 38 osób odpowiedziało na powyŇsze pytanie
twierdzĢco, a tylko pojedynczy rodzice zaprzeczyli, bĢdŅ nie udzielili Ňadnej odpowiedzi.
RównieŇ kafeteria poruszanych przez nich problemów jest ciekawa i bogata, choę w duŇej
mierze stanowi zestaw zakazów i nakazów obowiĢzujĢcych dziecko. Jak twierdzĢ,
5
Plik z chomika:
spodpowieki
Inne pliki z tego folderu:
Naruszewicz-Duchlinska - Pseudonimy internetowe jako forma autoreklamy.doc
(112 KB)
Batorski Dominik - Sieci społeczne..pdf
(488 KB)
Przywara Barbara - Człowiek w sieci. Socjologiczne studium przypadku.rtf
(65 KB)
Społeczeństwo sieci.rar
(68904 KB)
Augustynek Andrzej - Nadmierne użycie komputera i Internetu nowym zjawiskiem społecznym.pdf
(124 KB)
Inne foldery tego chomika:
00 w wersji po angielsku
ADHD
agresja
anoreksja ,bulimia, ortoreksja ... -zaburzenia odżywiania
badania
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin