'Sjużet' - co to za zwierz - R. Zimand.PDF
(
879 KB
)
Pobierz
110691235 UNPDF
'-i-
jJEd
r,,rr7l
:t!']
y'-)-
6
l
E{caf
A.
-:t
d
zeL,,,
I)vZeCZ \/
tyttr, ze zal.owrio
,,wit;clCylti,',
jali
i,,clyspecZel'eln',
postrgr-ijsie2 1itclzie nie
zasLalla-
wiajcy si
tlircl lvasttylrr
jtizyltietrt: clziettllijtilt'ze
i
Leclrricy. A1e ,,SiLtzeLa''
c1o polszt:zyzlty
1lalii't
,,stuf
p'r'" -
co
'L'o
zL z\,YrliLtz?
j
Ci, lrt,5r-ych
zarvoclrllvyrtr ollorviz1<ictlr
witltlzt ll5,[
l'e'tleks.ia lracl
tyrn, cC) s,tetrowirv ic}i
lrl.acy
glovzlre
narzclzie i
zarazerll plzecllrtiot pOZtlallii.r, tj.
l',^,,i_
tlie nacl
jzyliienr.
Moze rvarto'.icl1'.121;zegnywa,
ze rvpi.tlrvaclzetlit dcl
polszczyzly fl'at.rcttsl<iegosowa V/ ztt'ieiisztaccirrytr'l
r.osyjslrirlr llrztnierritt
jest
poln;l5{91' niestlltcz1lylIl.
NTozna by
por,vieclziec, ze to stiLt'ealiz,tlr,
gtlylty
lrie
t0, zc nielr|repolnysySufrealistolv
lly;.ZabllwlIe'
illteligerrtilei liie pozbawioneivdziliLt.l
Notaberre,
ieli
lrto
trie rrioze
jlrz ,yc |lez tegr.l sltl_
lva (a postararrr si t1oivie,ze nlclzlta), to w \:.az-
clyrr-rrazie lrie
,,SiLiZet'',
Iecz,,sjt.iziet'',
1]t-li-ll,'il
lr'cz n;'
i;
onr
y
sl
Rotnatt
Zimmrl
'$tuut'l.'..
c0
to z?| zlyierz,|
l,. Prosperr.rj
e. L uclzie
udai,
Ze w
jzyl<r-r
polskirn
istrlieje sowo
,,SiilZeL''.
I-,t-l.clzie'
11ozi<lvi
l.-ly-
aby poprawna tlarlsl<rypcja. Arli w sowic rosyj-
sl<irn,
ani
w
jego
francuskim wzorcr.l zadnego
,,siu"
rtie nla. A
zttclzetlietrrjes.t, jal<ol;y
SIrl1o,,S.iLl''
cz:r-
rrio rlobri1 polszczyzrl.
EnLr-rzjasta
,,siuzeLA"
(irtolego od tego monrenlti rra.'
zyrva }.lc1
jec-lliak,,sjuzietenr'')
Il.}oZe powieclzie,
ze nic
go
nie obclloc1z pii<nodttcholvsl<ie aIgtllTIelt-
ty,
ze aparaLura
pojciort'a r,vspczesrlej
teorii
iiLr:*
ratr.rr.ylrie
1.rloZe
si bez,,sjrlzieta'' olly, borvierrl
sorvo to
jest
r.riezastpowalne,
a oz,nacza ctl lli.rt.clzo
waZneg(l r.11azrozttrniellia istoty
rriel<|oryc:ii ttLt'O-
ror'lil,erac:1<icir. I tu zaczyna si II]eIyLor'5'6'.-',.,
st,rotta
ilr.r;blt:1]1tl.'\lllor,.zietn
w iparatttrze
poie2r:io-..
wej fornralisto.,v r-osyiskicil termitt
,,sjuzie
L" ltit] lrlr]'
uzywan)'
ieciuoznacznie.
Zclawali
soi;ie z tego spi'a*
11,sirrrli forrrlirlici: Bor-ys,I.ornasze.*'slii
w I{r
tlilrt'
/irr,l.sie po.etylti pisze
,
ze
i.lo
jcia
,,f
itl.ltt1a''i
,,Sj
r'tzicL'l
tlZywane S l]a r
ztre silosoby
z.liA
rloclac
l.ly tu lI]'.
iezatl: lv i'lztry s1lrlsb
przez |ycr salrrycll
atttt)l.('l\\,.
I"].:
to znaczy
pr'zecle
wSZyStl<iirr
tuntacze, LIZa
ich przyl<a.1ern
.Leoretycy
i
1ristorycy
1iLei.atrrr.y.
\Mprawdzie
tltmacze
Magorzata
Czerrrririsl<a
i trlzbieta
Pleszlrurr-Gawlil(olva -_-
zciradzaj
lal<ie
za}ratrrowani,
ale spyctraj je
sl<rztnie
cicl pi.zyi'li-
sot,v
l.
V
te]<stachgor,vnycr
obie
panie iezaIez-
nie od siebie
_-
wa1
,,siu;ietami'' na ietvo
i
prarvo.
Nic wic dzir,vnego,
Ze
,,S,{uzet''
prosperuje
L toz-
l<i,vita.iV[oe
juz
nawet za pno
lla telr
artyllu1.i}<?
W lloncrr
jarvlr-v
IuSyC)IZIn,,rvioticy''
uzyslial llaj-
wy7'sze pclparcie,
a riielrrao itrcizi
lrtovr,i,,clyspe-
czgf
".
Nie lubi
,,wioclcego'', ale Ltwaz-alll go
za co rrririej
horrenclalnego
ntz
,,clyspeczer",
lilory
z l<olei
!vy-
claje nu
:it
I'1 1-590
ll}li9]]:]]]_.11{|l..y-1'_1-.
'a.we zycie
,,siLte'ttl,'
,,Sjrlz.i
c''
LL 1os)'
ju'l;iclr
lUt.]l}ilis|ti.''l
,,'1.'-
r
Porr. M.
Czermir'ls'Jra: prizyilis
Z
,cl,o
R. M.
Ei,citenbaurn:
J
a] .zrobiolti7
jest
<Ftoszc,,
Gogoltr. W: Iiosy
jsko
szkon
slyilstgici'
W5'.b'r.
te'ics'tw
i'opra.ccltwalllrie Nlirrlii 1lenata
Mayenorva,
Zygmunt
Salorli.
Warszalv 1g?0,
s.
4gl;
E. f,jesz.lrttn-Gilrwlikolva:
przyl1ils
2 cl.o I\,1.P'ietro.'vsilri:
I),I<lr-
f
olc;gitt
ttotpeli.
,,Pl:zegl4ci IIunl.artils;tyC1]Ily'' 1g,l2
]l}.
l
,
S.
tj().
:l
'-]|!
-!!
yfu
:!.'
]l
!j
l.-.:..!::y:.l
-
W
1]*.
2
l.,Ur. i].
,'fl01l.t3SlZe'\\ns|rij
: Lirotl;i
j
/;tt'l.s
7loe|'il;i,
iv-i'-lr5'}i
1^,,;-1'
I iJ:Jti,
's.
I{).t
(1rr-,,vrlr'.
1i!12'l).
TJie
s
l r-l
:1."
l;-r-i'.*Sra;d{tffii
ii.!,^.t.ra.:
IIOMAI'I ZI^,IAND
4+
Lylrrrle I,eslct-ll-u
prozu
|Ds7)t(:zesnQ,
piSZc
o przel
trriaracr
powieci
etrropejsl<iej
oc1 laL sieclelnclziei
sityclr
trlliegego
wielrtt,
EicherrbllllTl
rvynrierlia
t'ozwtlj trrayclr
forrtt
o przewar1ze
czyrrrroci
opo..
e
wiaclania,
literatur
wsl]omliier-riou,,
reportaze
llrlcl-
1
rztricze,
szlrice
obycziijolve
i
clot1aje,,sjuteti4JjeF
elietnienty
rolnol}o
w c01.az
vikszyrn sLopriirr
przej.
,,sluf.Ejr"
jaho
clgl,llr[l ZajSxdia nebo.r1rlni
'opa,rtej
n,a rotzci.r.ob.ien1iui lra-.
rno-waniu"
I nieco clalej:
:
'\t'
o:znyiclclrwytw sjuietostoenija
(k,or-xrtruJtcja.
stlopn[orwa,
paral'elizri,'olbr.arnowaruie, rnandzyw.anie
i,;:)
oltretrio r zni'c rqirlzy elernerrt.anTti .lnonrph'u'kqj!
.
tltwr2qq
a eJerrrelrarulitwo.r*zqcyppi
jego..l.abeni.-
|:)
-- fabu, rlryibo-
Alir:ja
u
I,lichenltarrrna
I
ji.
i td.',
6
Marn;r wic tl
tego
samego
autora teksty,
w kt-
rych ocir zrrienie
,,sjuzietu',
od
,,-fabuy',
jest
teore-
tycznie
zrraczce i
doniose,
oraz takie, w ktrych
pojcia te ttzywane
sq
de
facto
wymiennie. Zajmij-
my si najpierw plzypadkiem pierwszym,,sjuziet''
i
,,fabtta',
zrrajdujq si wzgldem s,iebie w opo-
Zycji.
,,tr'abua''
to
jec1en
z elementw tworzqcych
mater.ia powieci,
noweli, bajki, filmu
-
,,sjttziet]''
to
sposb, w
jaki
ten element zosta w danym kotrj''
krebnym
utworze uporzqdlrowany. esL to
jeclno
ze
r,
znac'ze '
,,sjuzieht''.
Drugie
to.
,,poczenie
motyw#.'
za pomocq. ich motywacji''. $o ile
rrie
wig
.
si,
ze
f.
formalici uzywali pojcia
,,motywacja''
w znacz,e),..
niu
,,kompozycjat'
--'
a wieclza
ta nie
jes't
ani pory-
szechna,
ani obowiqzkowa
-
to sformuowanie po-
wysze nic nie znaczf. A1e nawetl wiedzc'. cO zna-
Czy tu
,,mowacja'',
trzeba uzna
j
za nieszczli-
w
artykulacj
pier.wszeo
z wyrpienionycl-r
tu zna-
czeil' pojcia
,,sjuziet'''
=
':
Najjaniej problem wykada chyba.
Borys Totrra-
szewsl<i:
,,1Mszy.st1<ie}VYPadki
zwizane z wyclarzetriem
pod-
stawowym,
cae zaclrowarrie si i wszystkie postp-
]ri osb, biorcych
udzia-
l,v
akcji, skadajq si na
to,
co n.azyY/a
si
fabu
(...)',. Poniewaz za
,,t&
5
Ei.ct,ettbaLLnL:Tieorija
formalnego
'm,ietoda.
W:
Litiera-
tuLr&,
tieoriio,,..
Cytowarre f'nagmenty srtarrowi s|trr'esacze-
nje tez Szilro{wsk.{ago,
f.awafirtyrch
.w
.j,ergo.
I)p.lsatn]''tm
.1v
19.19 r. aa'ty]rule ,Sujaz'
pri1enlou
s1lLietosoenia
s obszczi-
n prijotnaltti stIa. Z,a'aerna te Ei,chenb'aunr zarlazenl
pre-
zetlt.uj'e
j'ir,l<o
w6plrne
calej
szkole fornna',n.ej.
6
lbident.
lrrttje
scetl:tr.iusz
filrnowy',-:l.
lVe frrg.,'".,"iu
ty*,
s
j
ttzi tz
tll,y
j
e eli.eni
erttE 1.
o,nlanLLLo rr
a
j rvyra
ni e
j
akc-
j
a,,
l,y |ali
IzeC, dziarrie
si rv1rclarzen
oIaZ
ciialog po.
sur'vajcy
al<cj naprz;cl
_-
sowenl
sjuzietngje elie*
lt en"ty
1.olLana
tralezy
tlurrraczyc
jako
r mn.' nn,gty'w
;!"..bohaLe0:&W,
.i,d
,,fabularrre.
\'VCaylnartykirle
pojcia
,,sjtt-
zieL,,
i
,,fallltla'' uZylVane
S r'ymienttie,
trrinlo
i
W
pracacli
i,vczenieiszyclr
Jo|t
a.cbtolly
jest
uPtaszczr,.l(Jogola
.
i Teoria
ntetocly
Jorntcilnej
,,sjuzieL''uZywa].y.
jest
z intericj przeciwstawienia
go
,,falrrrle". !v ariyr<trre
o
p!,aszczu
Gogola
to
rro-
czelrie
lnoLyworv
przy
pomocy
nrot1,wacji
a.
W Teorii netodg
Jornutlltej ciwa frag-merrty-
Bowi;
,,Sjuriet'';-
sposb;
'l
j'aki
fa.bula
jes
.uponzdkowa.
na
cone
sq el<spIikacji
r.zrricy
nliclzy
,jiiziete'nu
.l
,,Iabu''.oto olle:
:
''(...)
t'eztl,
o Li:sLnetilu
'odrb'nyc.r
ch,vlyt,rw sjuetos,oenijct
zjlusbr,owana'Ogr'om|n4
iioci
przylrlacl
rw pnzeksztalc'ala
brady.c1'jrie '"vy,obraeuuie
O
sjttietie
ja1rtr
o poqczeniu
sfereEtl 'trlottyrvrrv
i
'przenlclsia
rje
6
l{7i.fll2i1ny
pqj .tetna.
tycztlyclr'V/
sfer
po'j
ikonlsbnLrllcT.jrny,g|1.
rym
sa]l)ylI}
1lojcrie sjuietu .llallierra'o
n,owego
z,n'aozgni-a,
nie
pok'rywa-'
jcego
si'Z
pojcriem
fabtty,
a
lS,3[Illo
sjt
ietos,oenije
\v s1>o.s'll
n,attraltry
,rvclrod:zi'9
w
sklad ana.hzy
fonnlalnej
jalto
|L-e'clralspecytiozll.a
uLrvorrw
litar,ackich.
(,,.)
Donios4
rol
teirretycztl,ot1egrao
usalerr.ie
arnalolgiIi,'l.ii'y
ch.vy-
|anri
sjuietosloeltLja
i
c'lrrvybarni
styu. cla.aktei"J.'"
r],la epolsu
..lronst,rtr1rcja
sbgprrrlgw
znaj'dCi$/]
si
1v tert{
spcxstrb ;w tyrnr
slaoIlyrrrr
Iszc.fegIt;
co pqwt6rrz'ernia
rl1ai1jelrv,,ri
tau[ologie, 'tattol.ogiczrrre
,paratre}izrrry,
powt.t",,
,,S
jrrzie
t"
a fallLta
..;;j.-.
--.-
Podob,nie
u
T,o'r-naszevr-
sk,ieg,o
3
B. Iichernlbaum:
I'ieskou
I'itieraturrt,
tieorija,
lritLla,
s. 214.
i sousrientientaju
.pTozu.
Ttolietnika.
Le.ni:rgrarl
1927,
a
]iicllelul.}aur1}:
J a|c
zrobiong jest
<P,aszcz>
Gogolu.
syls/cn
szlcoLu stuListylci,
s.
4g1
(p,rrvcir..
.l
g
l
g).
Ro-
5.
,,fIls,talerrfie
sliadrriliipowieCi''.
loNIAN ZIIVIAN])
,,siuzEt"'
-
co
'r'o
zL z.wrL,t(z7
46
.sama fabtra
.wyozona
moze
by lla
wiele roznyclti
sDosobow'',
p.1'9tg..-potlzgpn9
,lo
LAI
oznaczaoby
ovv korlstiulicj
.fabuy.
..
jest
pojcie,
ktore
pc;jcit-lwa
pclvr'itltltt
lraztle z tycir zjar'visi< OZ.])lC7-l-lC
przy
poITloCy illnego
tel.nrirru. IVIozna lvic owe t'y-
powe- i
-
z ltatut'y rzeczy
-
allstral<t:yjtle,
istnic.;
jce jeciyrrie rv
.rraszej
wiadorrtoci, poza ]<clrtiit'eL=.
rryrni utworalrii
fabtry nazwa,,schellatalni fablt:
1arny1t1i]',
.
.1lo
1ronkreLrlyc}r
rea1izacj
t za zeicllowtr'
,,fabu'',
uztt1lelniajc
Letr
terrnit'l w
ltriar' pol"rzelly
Laliinri
pojciarrri,
jalr,,lrcltlstt.u1<cja
i'abulit'tla,',,,llLl-
c]owit falltty'',,,I{Ulllpozyc.ia
Stci,,sjttzief,,
jest
to rozrnieszczenie
epizociow
i scetr rozr,vijajcyc}i
t'emat.il}V
i:rzeciwienstwie do,
Jabuty
tlctclj'.i'n..
trrate.r
zdai'zenia
sta'owiaicego
Pr.zedmioL..,[*,o.u,
sj,tttet jes'b
opracowanyn.l
sclrerrratern
ut.worLI',
7.;l,
Dla
badaczy
ros;rjsliicr
n,a pi.zeorrrie
clrugiegcl
iLr.zeciego
dziesitka
]at jlaSZego
wicl<tl
Sl)ra\Va
uwii<arra
bya
w
polenril<i
LeoreLyczlrciiiterac'rie
(z
Czego rvcze'n.ie
zciali
sobie sprar,v)
oraf
w nattt-
.alnq
dla
nich
s;rir.racj jzyliowtl
(nact
czyrIL
si
nie zastanawiari).
Bezsensowne
prze.oszellie
cro ,a-
szej
aparatury
pojcio'wej
sowa
,,s
juziet,,
nie nla
llic wspoinego
z mei.itum
problen."tyt.i:
wyglc1a
na to'
ie tulracze
Za sedno
Sprawy
trznali
warrie
owe okolicznoci
tolvarzys
ZCe:
clzieje polenriir
i
cizieje
jzylra.
By clorvie
powyzszego'
rvyabstra-
hujnry
mer.itum
zagadnienia.
faLrty''. I]tl!lrtgtrjl1t:'l;i
t:}
apar.atul.,
ITroZna
1lowieclzie,
Ze f:rllua
1,rzeclt
rnltszlreter,w realizuje scherrr.rt fabu1arny ]'9lI.}a1r:
tyczrlej pclwieci
"..paszcza..'.i'.szpacly,
. fabtra L)rnttlL'
scltadzelc Za fulrlrcjor'ruje
jedyrrie
dlatego, ie ll.l0-.
.
emy
j
rrretttalnie
przyrrvna
clo sclietnatttfabu-
iarnego powiec.i
Sclierrrlrl"
fabrrlarrry
i
1|allrr;t
^ t I
-,,
t-,bb(, L.,,l'.
lt
(
'
T.
i-
krymitralrlej.i
A1e po
jcie
,,sClrelilat
fallrilar]]y', obe
jrrrowac
11IoZe
intr
jeszcze
1rategori zjawisl<.
I tle
t'ttcLo,
liiec1;'
forrrralici rosyjsby przeciwstawiaii
,,fatbu
sju*
zietowi,,,
to TaZ
L)rzez ,,f
abu'' l-ozurnieli tyilorvy
schenrat fabularny gatutilcu, liiecly
illclziej
za
''ll)l-
terial
zdarzeniowy"
w sensie nierniecl<iego Stot'f.
Forrrralis Low tert
,,1llatei:ia',
interesowa W llie.,vie1-
lrim stoptritt, korrsLrul<cje
fabularne za ittLeresowzry
ich
jalro
chwyty tecl-rnicztte. W.cl]rlo st1zi
jedliall,
ze iclr pornys lna sel-]sznacztlie istotrriejszy'
oto c]la
pl'zyliaclu
zitgadtlietrie,
lrtrego
trie I])()ZJla
],y bylo sf orrnuowa
llez
wprowaClZ01.}egrJ pr,Zez
for-rrialist
rv odr'rizl'lieniii sc}telraLti fltllrrlarneg.]
oc]
I.etbtty.Werrly utwory
|alr
LozIIe,
jali Absalolttie,
Absnltltn.ie l.zrullinera t l{oniec
uZgocl'y
II urorl
.:urt
Parnick'iegt.r,'W obtr wyclarzerria (a nalezalol.ry sobie
iltlwiec1zie,
Co t0
jest
,,lr'yL1arzellic'',
alc ttl otlrt;)ltrt
i balrlzo skorrrplil(owana sltran,a)
olror,viarlartc
''
sl1
tlie wedle zasac1y
1ll'osLelgo
tiast1lstrvir w r:zirsie tttti
wec[1c porzilclktl czasow{)-przyczYrtowt]go,
o irL r;'llr
rrie
l,vietc1otrtt-l
At'ia1izrrjqc
wtlri
fabu]arr-re
literacliich
oraz
w filmie,
wiska:
w roznych
gatunl<erc_lr
st'wierdzu-y
-ji"*
*1n-
Powtarzalno
wbkw
i nie-
pow'}arz.al,noi
rons
trulrcji
fabularnycli
i
iVIanry
wic'
przykacloWo,
typow-q
fabu'i
(cilej.
i<illia
typowych
fabu)
westerriir jako
pewl)ego gl-
Lunl<lt
filrlrowego
i konl<retn
f
abu f ilrrru
Win:
chester
73 ltrb Jeclziec
z n,il<,cpcl,trDobr-a
aparatLrr:a
7
'l'.orlna,szewskj:
oI).
cit',
S. 101.
La1licia,rrrrie
fortnuu
je
t
te'ze To.llrastze.lvs,ki
w
.;tzydatnej
w
1925 r.
,],ieorji
]itiertur.lJ]
i
tliestet1.,
tpiszc tiniejszy
arty.ku,
ni.aenr ,cl'o.stpjedynlie
do
fr.art.c'uslrieg'o p.ze'ir,ari
tl .fira,gtneltttw
tej po.zy'cji.
!]oi.--
'l'nula
l.,olnasz,ewslcieg.o
br:znli:,,Itr15tko
rrrrv1ic, ofabua,,
jest
tyun, co si
rzecyrv'iicie
z-da.r'zylo,
s1sjuzie|>1
to spos'i,,
lv
jabi
clzyie]in['lr
z.otsbaje
o tyrn .por,/jaclotni'ouly''.
Z,clb. 13.
,I.o.
E)
'tnasze'lvlslri:
T.t'.nrctiqlre.'W:,],.torie
d'e la littratlre.
T.extes 'cl
es fo'l'rrlarlis;tes
il]Lls|Ses
retLnis,
1>r.riseuuts
e.L
tracirt|s
par'lzvetan
cllaczego
si1dzi si, Ze
jesl,
prrlst.y, 1ecz
,rv
strlosob
rrrniej 1ul bar'clziej,,1lop1tatty''.'At.cliitelr_
tclriillzi te$o
1;t>pli1arlia
i
ty11rrl'lntt
..ll.lllity
il';ilt]l.; trel.i
i .1.'irr
jllLet.estl.
nieli
icrlr;
I'.ocl,o,rrc.rv.
parls
1g66,
s. 26U.
r,vaall"v
l'litclltr.:::ll
c;t.toclrlllsy.jl
regtl rvzgle;detl,, z'aIrl7.el.l
i,
.]'.o"wtazalnoc
ltonstrukcli
fabuiai'rrej
ko,=
,
"ry
ttit-,-,.
a) porvtarzalrros
vrtkow
fabularnyclr,
dziki
i(t_#f
rej
rtozerrry je giupowa
i l<iasyfilrowa;
|-l
--
<:()
'rO
Z-eL ZWII!"L7Z?
...czyLeltri}row
...0bu
po5,*
\vieCi,
.
czy popl.oszolla''o.
..slIeS9,?]l-.ig
rna 1<oustrukcjr;
raczej ,,fauilrlrerowskq,,
lliz .
,,arystotelesowsl<l,".
Wyniki
t"i
i.rotocznej
obserwacii
homplikuje do-
clatkowa,
elenlentarna
chociazby
wieclza f-ilozoficz'
1]a,
l<tl.a
gosi,
ze. ltasLpstwo
czasowe
i zwizek
Przyc.zy7iowy
Lcl
c1wa rzne porz4c]ki.
Sowern,
Toz^
putiy*".'u
jalro
filozoficzrre
pytanie:
dlaczego czo-
wiek czytajcy
I{on,iec oZgody Norodtu,
ttsir-rje
zbtrclowa
trie
istniejcy schemat fallularrry
tej po-
wieci i
cllaczego
jest mu
to
potrzeblre
c1o zrozLl-
lnienia korrl<retnej
fabuy ziobionej
przez
Parrric-
lriego?
;-.
pYtarrie
to
nie
jest
bynajmniej
tak atwe,
jakby
si
mogo zdawa, Nie podejmttjqc W ty-
miejscu
rozlvizywania tal< slromplilrowanej
kwestii,
chciabym
jeclynie
zwtlci uwaB
lla to, ze sano
jej
sformutowan.ie
stao si moiiwe
midzy inny-
mi dlatego,
\z
forrnalici rozbili stare rozttmietrie
po
jcia
fabuy.
A co ze,,sjttzietent"?
Sprawa przeclstawiaa
si tak, ze kiecly !v
drugiej
poowie lat,,tastych''
poniejs.iforrnalici
rozpoczy-
lr.aii
swoje kampanie polemiczne, w interesujcym
11&S
.pfZe.cltniocie.
zastii
....,..
:9Z.
lla
!vaS-
lly ttzy Ielr,
1lo
rzcll<u
j
t1c-;;sob
i
e, w'
r.'.g.S.i.
y. j
1flu
prze
czyLatr cz,
.b
clzie.
btrrzy..
f;i;i.;.;'ja
/i.'.'ic-j
.i-1r11
11'
.,.:-
do taltiego.t
1lSzerego1a1ia.
1c't-.zti,,,.lr[p1.e
ograrriczol]yJrl
s.]-<11!lriel*
.]razwaozna
Po
rz4cl'l<ierrlAl.ys totele
sor,vs.kiln?,T'rl
acze
j
: dlaczego..llla-$
z?i
san
f
ab
uq,,Ab
saLonliO,
;,
$
g
alom
e,'.streszcza
j
cy-'..il
i
ell'ia.,.ze
l.,
sko mp 1ilrclwan
,,
.Ie{z''..
cIzie
rrsiowa zbudowa-..
nie'..istniej
4Cy.,'.schelnat
fi[rtrlar-
Ily tej po'uvieci?
Pytanie nlozlta
rozumiec clwojal<o?
Roz'uviqzywane
1,\/obi-bie wslro
rozumianej teor'ii
]itelaLur.y
pro'WadZi
clo wnioslru, iz peu4=*f,qtl.g5r,
*,
oclbi
erane
j
a
9
sl<ornplillowane'
..o.
.;?ffiili,='j..'o
sclrenrattt farulaInego
clarreggaLunlru
{co
jest
rlaj-
czcie
.
cllai.go,,'
z,.qcibjoici
8
4.;.P9'9.1',%''-{'.B*l
j czynnoci
calrowici
milowiedn4, pocl
pro gie rrr
wiaci.olnoci),
}P
.Iecz.
dla-tego,l.'ze*tl.udno
ocl-
biorrr z'I)LIsza go
c]o.,poci'icia. proby
sfworzetrja,.
w oparciu
o fabir powieci,
SClrertratirfabu]afnegt]
f
tej i tyliro tej
powieci.
F
Ale
caia ta
lrr,vestia )noze'
a trar,vet powirrna
by
rozpatrywana r
wniez na ptraszczyrrie
filozoficznej.
Mrlzna
bowienr domnienr;nva,
ze talrie
prby,
jali
wspolnlriatle przed
c}rwil,
n}tiszq
by
rlokonywarre,
poniewa
istrrieje 'co
talriego,
ia}<
rraturalny,
ga- fi
tttttlrowo prz y
rod Zot)y sp
osb- li op
11
j.9.'z=IF.+'}-=9FJj9iil]l1..
.uzy'wanych
poj:.',,fabual'
i,,sjuziet'.
Stwierdziwszy,
iz w zjawisku,
}<tre dawniej okre_
lano rnianem
,,fabuy''
lub
,,sjuziettt',,
mamy de
Jacto
cio czytrierria z co
najmniej ciriema odrllny-
m i splaY a3.]'|i1."'?.-fjW$.Ii,
tr'ole,milcir
forrrlalistrv
rzetliacli. (Zdaje
si, ze l<tt
tairienlu
.
nrntetnanitl
sikarria]isi forrnalicil)
Sposll
ten miaby polega
lla
tyitt, ze ttarlar,vca
u' sposb r:raturalny, bo
rvis-F
nie
.
gattrriliowo.''.wyzrracztry;'
szereguje rveclle 'o-
/
s[psIwa w czasie,rveclle
AiysLoteleiowsi..j
"u"a.ly:
l
po,97qtt.l',-.
lr
il5
9...y4a'n
i
,
"q;.
.,?
_
7
-'YYr1ii:11vnr
lr.lrtowa
lri em
tycli poj,.'bizyjli,
i kazcie z nieh
ozTlacza co
jn-
ne$o.
A trczynili to
z ca;rrrrimpetem
powstajcej
szkoy,
ktorej
wyzna\/cy' rratura1n
rzeczy
kolej,
si<orlr-ri
sq rnrlienra
,
e clotarli
d.o rodta
iywe
j
rvocly,
pocirwyciii
Pana Boga za
nogi itp'
Nie bez
kozery w
1925 I. Eichenbatrrn
;lisa:
,,M-
rvic
o trretodzie
Iornra1nej, naley
rnie
cay Czas
na
ltrvaclze, ze
wiele zasad, sf'orrrruowarryclr
ptzez
forrrralistw
'"v
1atactr penych
lrapi
wail< z prze_
ciwtlilcami,
penio
fun'kcje
.nie
tylko
prirrcipiow
[]atttrnkorvo
pr zyrr-idzony
sF.lsob llo-
tn ttlritl<
ta lrrfsi
J* n.'y*istosciq.>;t".t
tcl'jec1lral< oczyw.istoc pi-l-
Zorlla. Z pral<tyki
zycia
coc1zierrriego \,ietty, iz
()gl'ornrla
wil<szo1rrclzi
rrie poLrafi, ltrb z trttcletn
?
1;otraIi
tli-lorvieclzie
=
"
roclel< 1<orrieci1;*.F;l{..oPozycja
jal<i
clg lvy11arzeti
,,po
krllei''.
Plotl<a. 1'
a
{]Z)'!]le
j.st
p1otl<a,
'je,li
ilie fabu14.l-
rv
Ielacji'',tzt::pitrsLego"'iz]owieka"
Szlr.tl;,fr;i-tlalttej. Wolnr .srlllic
jeclrlalc
zac|ac
itrne
pytarrie: cllacze$o .l.wil<.szo:
zr.eszrtq
v
j
qc clo.,.z;tr
cj
.
clrwytu.ilie
.}lars
p
u;yme,nstie
rrvaln
ia
o
'zrlarzeniach?
DU
51
,,s]t'l
.]'..I',,
- (jt)
'l.()
Zl\ ''wI]t,,L|'L'!
lecz i hase paratlosl<alnie r,vyostrzo-
nycll, ily
podJrresli
ich
polenriczrro
i rv celaclr
propagandowycir. Porrtijanie tego faktu, Lraktowa-
nie
prac <Opojazu>
z lat
1916-1921 jal<o
akade.-
lrticlrich
rr1aczl<a
cytorvanego
jtlz'
ar.tylir-rtr
ILiclrelrbatirlltr
<l l,taszztt
Gogclla
rrta przeozy fragrrrellr| ij5l'u
Go-
golii do
l,uszlrina, w
1rtoryrrr tradiwcir
prosi
o
1lr'lcl-
rzucenie
11r[l
jal<iego
porrlysr-r,
zawiz1ii
Iabuy,
an egcl
o ty...iAl
e.:.v.,9..;'f
byoby lwrr.oznaczlre
z.1ignorclwalrienr
r.agrrren ci
e
tyrrr p o
j
awi l o si IIra.
hisLorii"
B.
Cal1owite
.przeciwstawjenie,,sjgziett''
i,,,fabuyi|
Iornralistorn si nie
.udao
i.-lrie llrogo uclac.
.eCho-
ciazlly
ze r'zg.ldw czysto jzyl<or,vycll..Po pierw-
sze bowieuti
nawyl(
\,vymiennego
tlahtowaliia tych
poj
by zT:yt
silrrie za,}<or.zenionyw
jzylrtr
rosyj-
slriin.
,,S
jttziet,,
].ozuiniany
jalro
akcja lub fabtta
by
sowem codzierlrl).m' podczas gdy
,,fal;ua''
no-
sia i rrosi.pitno
ar-clraiznru i sztucznoci.Po drti-
gie, jzylr
rosyjslri nie Zna pochodilyclt
,,f
abuy,',
tal<ic}r
jalt
,,niefa.lttlarny'',
a 1rorzysta tu z poclrocl-
nycli
,,sjrtzietu,,
-
,,usniesjuietngj,,.
No,
a
w
obr-
lrie
tyclr
poclrodrryc}r
wyrzrrienie tego, co forrnaii-
ci c}rcieli odrzrti,
nie
jest
talrie atwe. !V zaba.'vrly
sposob wiadczy o tym
przyl<iad tytuu piert,vsze*
go artylrtru
Szkowskiego, podejnltrjcego ca pfo-
blenratyl<. Brzrni
on po rosyjsiru Sujaz, prjonlou
sjuzietostoenija
s obszcziltti prijomanl,i
stil"a. o't
niopnzypadlkiowo ft.,ar.r,otrc1li
iE7CIll:,''.sowo..
-.
wol;ec C7,ego
polski
pr'zel<1acl
i
jgl*F.i,
.da
jcie
"
.
jal<ilroIrvie]r
sitrzet,
jairlrolwiek lriieszrr CZy rrietrtieszlr, a1, czysto
rosyjslr ane8c1ot
(...)'''o.
Zupetl,ie
jali
gclylly Go- ..Da.jcie
ja'lii.
gol uzyrva
.,S
juzie,l"
i,,fabua''
wynijen,nie
cz-y przecriw-
sta wrnie
w 1B35 l'.!
terlrtirltr,,sjltz,iet''
r,v
]<ol'rv'ie]r
''..[yllt,..szezego|llylll
i', i;zck-9.Ltlt]';ll,i'eJ]l.lltr'uaczaltrytrt
siLlzet"
j
aki
.lladali
.rrrttc'f
cjin-iaiici' Czys Lr rnagia
l
Do
jal<iego stol>nia wpi'owaclzanie
,,siuzel.Ll"
jest
zbdrte i
lrotiselisowne wiaclczy
nota,
w lrtre
j
Elzbieta Pleszlrutr-Gawli]iciwa ttimaczy l<oniecz-
noc postLlgiwania si tyrrl sowerrt
(l'ly
ttzrra na
clrwil, ze
jest
to
sorvo
w
jakirrrl<o1r,vielr
jtizylitr).
Warto olv
rlot przytoczy w caoc{:
,,..Situeit,
vyda'rzeur|ie
ltr.b
.Sz'ereg
po'czo.iry'clr
'ze .sob
i
,lno-
iejli,o 1'g{7:V/ijnjrgyrghsi
wydla'rzeli, }rtr'e stanclwri tr.e
ulbwoalu li'e'aoldegou
(Sloruor,
so3-tn.ientienno'go
rttsslcogo li-
tieraturttogo
jczykct
pod u'ed. W. I. Czennyrsz,ewa, Mostlcwa
Lerringnad
1963).
S,oivo !o rl.ie ma w
jzy1rLr
polslrlinl
do,kadhe.go odporwiaclrLiika. R.
We'.Lle.lr
i A.
W.artrion
fu.air{lu-
jac je
w,IeoriL
Literatury
jalro
rwn'orrva,tt'eallg'ials4nie.rlrtt
plr-l,
urrwi. ,tea
.o
ls;iruzgcie
<rsLr:uilol.t'r'a
,,Sittzt:1,"
l1o
,,prIoil"'i
turnac'z
n
pu.zej
S.i
plolkLr:ewier1t'warrt
sztjet i sj.ttieta
i
1:r"ze1"c'lyt
ow ty_
tu
jako Le
l,ieruen,tre les procds de coltt1lositiott,
et
les
pl,ocds
styltstiqlles gn'raut
9.
Nasi
turrra-
Cze zfutlclowatiby
nam ZapeWIle Co W rodzajrr
Z,t'uizek cltu:yt6u: siuzetolconstrulcc
ji
z ogIltyzlti
c.ltltuytatni stylu. Borrvierrn
nlasi [}u'nracze i czLeu-.
ratytlrcrw'lilLe'labuLry r,ieirz,
iz dzwik cizjiwott]wornr-t
,,sli,u.ze|L''
p'osliada c'VclwoOi rrragliczure, clllw.iera
podwoje
s}<arbca teoretyczrrycit g1bi.
W te.j
lna-
giczrrej
wierze dochoclzi
si clo allsur-du. oto
tlr.
urlarua'cy
j,lta>,
Co
jes.b
f orm ni.e'wyg|odtll w rty'ciit. Z tyctr wz:gl'r1w
poZ;olstl-
t'larn
11,
pr.zeltlardzle
ory.$ilialrl4
f'or.rn
rotsy
jsrlr',
11.
Zabawrre jesL
pfzede WSZyStkiln [0, 7'e trrttlaczlra,
clicc rtzasaclrri lcorrieczrto \/ilr-Owac[zerria
c1o Lel'..
tnirlologii
po1sl<iej
,,sirtzeLu''
!v
szczeg lr]yIIi' war.
cirv1'trr f ortrralistolrr rozuttrietritr
tego sOw:r, po-
suzya si
[rrli
jego
elisp1il<ac
L)L'ZeZ
!Ve]lelia i \\ral.r'e*
B
E,i'cllerlbaLtl11:7'eorija
IornuoLlrogo
ln.ietotltt.
9
I'crr'
,],horie
de La litterature,
s.
50.
N,trta'betre
Ze
]ZroZti|I]l'iay'ch
;wzg1dclw,
ni.g llr'ajq
1ropotorv
ietettt''.
l0
J trlc zrobiolty
jest
<I)ttszcz, GogoLtt,
stgl"istylci,
s'
,92.
1l
Pies;zthuu-Clawlikr:;rva: prz-yp,i5
2
cio
s. 60.
'
W: /lrr;sgjs/cu
szlc<tttt"
l Y.a,IIJCUZl,
ze,,sjtl-
I]i.er'uws.lr,i:op, cit,,
I1&Ukow;rc:l1,
llrznri:
.
,,?.t*.}
'..L.S8]lSi-Q,.
jq,
1<t,or'asLatlowi
cloklaclle zalllzet:zeltit:
tego, o cro cltot,lz-ilo
[ot'ttral-
listom !
Jc1i
clrclclzi
()
l)1.OiJO110\^/aIIil
Plik z chomika:
aprilka87
Inne pliki z tego folderu:
Obraz literacki - G. Bachelard.PDF
(5438 KB)
Widma formalizmu - D. Ulicka.PDF
(2820 KB)
'Sjużet' - co to za zwierz - R. Zimand.PDF
(879 KB)
Psychoanalityczna interpretacja opowiadania 'Berenice' - M. Bonaparte.PDF
(778 KB)
Berenice -E. A. Poe.PDF
(922 KB)
Inne foldery tego chomika:
Dokumenty
Galeria
Hasła ze słownika terminów literackich
Literatura powszechna
Literatura staropolska
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin