XIX i XX w. Teksty źródłowe z ćwiczeniami dla liceum i technikum.pdf

(591 KB) Pobierz
106808563 UNPDF
Niniejsza darmowa publikacja zawiera jedynie fragment
pełnej wersji całej publikacji.
Aby przeczytaæ ten tytuł w pełnej wersji kliknij tutaj .
Niniejsza publikacja mo¿e byæ kopiowana, oraz dowolnie
rozprowadzana tylko i wył¹cznie w formie dostarczonej przez
NetPress Digital Sp. z o.o., operatora sklepu na którym mo¿na
jakiekolwiek zmiany w zawartoœci publikacji bez pisemnej zgody
NetPress oraz wydawcy niniejszej publikacji. Zabrania siê jej
od-sprzeda¿y, zgodnie z regulaminem serwisu .
Pełna wersja niniejszej publikacji jest do nabycia w sklepie
6
Polemiki Wielkiej Emigracji na temat przyczyn klęski
powstania listopadowego
Cyt. za: H. Żaliński, Stracone szanse. Wielka Emigracja o powstaniu listopadowym ,
Wydawnictwo MON, Warszawa 1982, s. 99–100, 130, 132–134.
A Komitet Narodowy Polski w Paryżu do Wojowników Polskich
Wojownicy! Rodacy!
Jeszcze raz los rzucił Ojczyznę naszą pod stopy zaciętego jej wroga. (...) Taki los
zgotowała nam niedołężność lub zdrada! Niedołężność lub zdrada! Bo gdzież kiedy
tryumfem broni nieprzyjaciel nasz chełpić się może? (...)
A jednak upadliśmy! Bo Wasi przewodnicy nie wzbudzili w sobie tak jak Wy
wiary w zmartwychwstanie Ojczyzny, bo zamiast przekonania we własnych siłach,
zamiast ufności po tylu zwycięstwach albo się na pośrednictwo obce oglądali, albo
Was z wrogiem, wbrew woli narodu, pogodzić chcieli. Ręce Wasze skrępowała
zwłoka; bo kiedy nieprzyjaciel w przestrachu zupełnego zniszczenia przed Waszą
uciekał pogonią, ocaliła go nieczynność nakazana (...) i kiedyście chcieli z nim
na otwartym zmierzyć się polu, jakby na szyderstwo waszego męstwa, kazano
Wam za wałami się bronić. Wówczas najbrudniejsza zdrada chwyta dogodną chwilę
i rozdziela Wasze siły. (...) Was, ludzi wolnych, w kajdany oblec i w ręce oprawców
wydać pragnie. (...)
Przenieśliście wygnanie nad sromotę, poszliście żyć na obcej ziemi (...). Czy
słyszeliście ludów Europy i Ameryki błagalne za naszą sprawą modły? (...) Wszędzie
brzmi dla Was głos czci i podziwu, wszędzie się gościnne przed Polakiem otwierają
progi, bo szlachetne jest jego tułactwo. I w tym tułactwie wytrwajmy: niech to
ostatnią próbą męstwa naszego będzie.
Narodów wytępić nie można. I my nie zginęliśmy! (...) Jeszcze rdza nie stoczyła
naszego żelaza, jeszcze koń polski zarży pod ulubionym wojownika ciężarem, pod
dzidą ułana i Krakusa. Jeszcze i dla nas zaświeci gwiazda wolności. Powrót mściwego
losu nie jest daleki.
Nie wracajcie więc jak służalcy tam, gdzie jak zwycięzcy wkroczyć możecie 1 .
(...)
24
Polemiki Wielkiej Emigracji na temat przyczyn klęski powstania listopadowego
Polska, Polska Jagiellonów, niepodległa, wolna; lub wieczna śmierć! Oto jest
hasło nasze!
Dan w Paryżu dnia 25 grudnia 1831 r.
Prezes: Joachim Lelewel
Członkowie: Walenty Zwierkowski, Leonard Chodźko, Roman Sołtyk, Tadeusz
Krępowiecki (...).
1
Autorzy odezwy wypowiadali się przeciw przyjmowaniu ograniczonej, upokarzającej amnestii
carskiej.
B Przemówienie Tadeusza Krępowieckiego,
wygłoszone 29 listopada 1832 r.
Tadeusz Krępowiecki (1798–1847) – działacz rewolucyjny, dziennikarz; członek
Związku Wolnych Polaków; w powstaniu listopadowym reprezentował lewe
skrzydło Towarzystwa Patriotycznego; na emigracji współzałożyciel Towarzystwa
Demokratycznego Polskiego; po wystąpieniu z TDP współtwórca komunistycznych
Gromad Ludu Polskiego.
Panowie!
(...) oskarżę przed tobą, najbardziej oświecony ludu świata [narodzie francuski] ,
postępowanie ludzi, którzy przeszkadzając realizacji koniecznego dobra, unicestwili
najpiękniejsze nadzieje i pogrążyli na nowo Ojczyznę w otchłani, z której zdołała się
onanakrótkąchwilęwydobyć.(...)
Pozwolono swobodnie wycofać się wielkiemu księciu Konstantemu i jego armii;
odepchnięto tych Rosjan, którzy chcieli współdziałać z powstańcami polskimi. Ogło-
szono proklamację w imieniu Mikołaja; wystąpił dyktator, mówiąc dumnie, że chce
ocalić naród. (...)
Wódz poskromi rewolucję w Polsce, podczas gdy minister pojedzie do Peters-
burga, by ją dobić. (...)
Sejm zbiera się; władza dyktatora ustaje, sejm ją przedłuża. Lubecki pisze,
że car nie chce żadnych układów, żąda poddania się bezwzględnego i obiecuje
łaskawość. Wtedy to dyktator zdobywa się na odwagę przyznania, że nigdy nie
zamierzał złamać przysięgi danej carowi. Dzieło ciemnych sił zostaje odkryte; zdrada
jest jawna; głos ludu zrzuca dyktatora, wróg posuwa się, czyni się przygotowania do
walki. (...)
Co robi sejm? (...)
Stworzył on więc pięcioosobowy rząd. (...)
Światlipatriociwzruszaliramionami;nakazano im milczenie, prześladowano
ich. Zmuszeni byli chronić się jako prości żołnierze w armii, która miała walczyć.
Rząd ten nie funkcjonował dobrze. Bo, panowie, jakżeż mógł funkcjonować? Był
tu konflikt wszelkich niezgodnych dążeń: ten szedł na lewo, tamten na prawo; trzeci
szedł ciągle, nie zastanawiając się, dokąd idzie; czwarty dzwonił szablą i mówił do
innych: „Cicho!”, tak że całość nieruchomiała. (...)
Polemiki Wielkiej Emigracji na temat przyczyn klęski powstania listopadowego
25
Uzbrojona w panujący w narodzie przesąd, że nieszczęścia Polski sprowadzane
są tylko przez niesnaski, tzn. przez niesnaski w łonie szlachty będącej niegdyś
narodem, klika ta wywiera wpływ na lękliwych i prostaczków, ucząc ich odpowiadać
ustawicznie na każdą zdrową i światłą uwagę łagodnymi słowy: jedność, zaufanie.
Tak więc, kiedy rozum publiczny ukazywał kontrrewolucję wcieloną w dyktatora,
wołano: jedność, zaufanie. Kiedy odkrywał pochyłość, na którą wciągali nas nasi
amatorzy dyplomacji, wołano: jedność, zaufanie. Kiedy wskazywał błędy, nieudol-
ność, zgubne zabiegi, spiskomanię wodza naczelnego, wołano: jedność, zaufanie. (...)
Polska zginęła przez ludzi, którzy pochwycili władzę, a nie umieli począć żadnej
wielkiej idei, żadnej myśli rewolucyjnej. (...)
Sprawowali ją i Polska zginęła.
Ćwiczenia
Do źródła A
1. Określ rodzaj źródła.
2. Ustal, kto był adresatem cytowanego tekstu.
3. Omów wymienione przez autorów przyczyny klęski powstania listopadowego.
4. Wyjaśnij, przytaczając odpowiednie fragmenty dokumentu, jaką rolę powinna odgrywać
emigracja. Z jakim apelem sygnatariusze zwrócili się do uchodźców?
5. Na podstawie wiedzy pozaźródłowej wykonaj polecenia:
a) Scharakteryzuj stosunek rządów i społeczeństw Europy do powstania i polskich emi-
grantów.
b) Przedstaw wizje przyszłości, jakie snuli twórcy dokumentu. Czy plany te zostały zre-
alizowane?
c) Ustal, w jakich okolicznościach wydano odezwę (zwróć uwagę na datę sporządzenia
tekstu) i ustosunkuj się do tezy, że czas jej opublikowania nie był przypadkowy.
d) Zbierz informacje o autorach odezwy oraz o działalności Komitetu.
Do źródła B
1. Określ, w jakich okolicznościach i do kogo przemawiał Tadeusz Krępowiecki.
2. Scharakteryzuj podziały wśród powstańców zarysowane przez mówcę.
3. Wymień źródła kryzysu insurekcji, na które zwrócił uwagę Krępowiecki, i podaj, kogo
obarczył największą winą za klęskę.
4. Na podstawie wiedzy pozaźródłowej zbierz dodatkowe informacje o osobach i wydarze-
niach przedstawionych przez autora.
Porównaj źródła A i B
1. Wyjaśnij, kogo autorzy obwiniali za upadek powstania.
2. Wymień wydarzenia z przebiegu powstania, o których wspominały oba dokumenty.
3. Ustal, czy autorzy poruszyli kwestię stosunku władz powstańczych do sprawy chłopskiej.
4. Określ, w jaki sposób emigranci odnosili się do układów z caratem w 1831 r.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin