Żeromski Stefan -Zmierzch.pdf
(
53 KB
)
Pobierz
(Microsoft Word - \257eromski Stefan -Zmierzch)
STEFAN
ņ
EROMSKI
ZMIERZCH
Mi
ħ
dzy grube pnie kilku
Ļ
wierków, co stercz
Ģ
samotnie na skraju por
ħ
by,
plami
Ģ
cej mnóstwem czarnych pniaków zgniłozielony upłaz wzgórza, zsuwało si
ħ
sło
ı
ce pławi
Ģ
c si
ħ
w miedzianym blasku, podobnym do przejrzystego kurzu,
nieruchom
Ģ
warstw
Ģ
nawisłego nad dalek
Ģ
widowni
Ģ
. Odblaski jego l
Ļ
niły jeszcze
na kraw
ħ
dziach chmur, wyzłacaj
Ģ
c je i zabarwiaj
Ģ
c szkarłatem, wrzynały si
ħ
mi
ħ
dzy fałdy szarych kł
ħ
bów i szkliły na wodach.
W bruzdach
Ļ
ciernisk i podorywek jesiennych, na sapowatych niwkach i
Ļ
wie
Ň
ych
karczowiskach, gdzie stały smugi wody po niedawnej nawałnicy, mieniły si
ħ
rude
plamy jak kawałki szyb przepalonych. Na szare, przyklepane skiby padał uci
ĢŇ
liwy
dla oczu, zwodniczy cie
ı
fioletowy, piaszczyste wydmy
Ň
ółkły zielska na
przykopach, krzaki na miedzach miały jakie
Ļ
nie swoje, chwilowe barwy.
W gł
ħ
bokiej kotlinie, otoczonej ze wschodu, północy i południa podkow
Ģ
wzgórz
obdartych z lasu, płyn
ħ
ła struga rozlewaj
Ģ
c si
ħ
w zatoki, bagna, płanie i szyje,
powstaj
Ģ
ca tam wła
Ļ
nie ze
Ņ
ródlisk zaskórnych. Dokoła wody na torfiastym
ko
Ň
uchu rosły g
Ģ
szcze trzcin, wysmukłe sity, tataraki i k
ħ
py niskiej rokiciny.
Nieruchoma czerwona woda
Ļ
wieciła si
ħ
teraz spod wielkich li
Ļ
ci grzybienia i
szorstkich wodorostów w postaci bezkształtnych plam biało-zielonych.
Nadleciały stadkiem cyranki, kr
ĢŇ
yły kilkakro
ę
z wyci
Ģ
gni
ħ
tymi szyjami,
przerywaj
Ģ
c cisz
ħ
melodyjnym, dzwoni
Ģ
cym
Ļ
wistem skrzydeł, zataczały w
powietrzu elipsy coraz mniejsze -wreszcie zapadły w trzciny, z łoskotem rozbijaj
Ģ
c
wod
ħ
piersiami. Ucichł dudni
Ģ
cy lot bekasów, głuche wołanie kurki wodnej. Ustało
dowcipne pogwizdywanie kulików, poznikały nawet szklarze i modre
Ļ
witezianki,
wiecznie trzepocz
Ģ
ce siateczkowatymi skrzydłami dokoła badylów sitowia.
Bł
Ģ
dziły tylko jeszcze po
Ļ
wietlanej powierzchni gł
ħ
bin niestrudzone muchy wodne
na swoich szczudlastych nogach, cienkich jak włosy a zaopatrzonych w kolosalne i
nasycone tłuszczem stopy i pracowało dwoje ludzi.
Błota nale
Ň
ały do dworu. Dawniejszy młody dziedzic taplał si
ħ
po nich z wy
Ň
łem
za kaczkami i bekasami póty, póki wszystkich lasów nie wyci
Ģ
ł, pól nie zostawił
odłogiem i wyleciawszy nagle z dziedzictwa nie oparł si
ħ
a
Ň
w Warszawie, gdzie
teraz wod
ħ
sodow
Ģ
w budce sprzedaje.
Gdy nastał nowy, m
Ģ
dry dziedzic, biegał po polach z kijkiem i cz
ħ
sto nad błotami
stawał, w nosie dłubi
Ģ
c.
Gmerał w bagnie r
ħ
kami, dziury kopał, mierzył, w
Ģ
chał - a
Ň
wreszcie wymy
Ļ
lił
rzecz dziwn
Ģ
. Kazał karbowemu najmowa
ę
dzie
ı
w dzie
ı
chłopów do kopania
torfu, szlam na pola wywozi
ę
taczkami, na kupy składa
ę
, a dziury kopa
ę
precz,
póki si
ħ
nie wybierze miejsca na sadzawk
ħ
; wówczas groble fundowa
ę
, dół na
drug
Ģ
sadzawk
ħ
wybiera
ę
ni
Ň
ej, a
Ň
ich si
ħ
kilkana
Ļ
cie uzbiera; wtedy rowy r
Ň
n
Ģę
,
wody napuszcza
ę
, mnichy wstawia
ę
i ryby sadzi
ę
...
Do wywo
Ň
enia torfu naj
Ģ
ł si
ħ
zaraz Walek Gibała, bezrolny wyrobnik, na
komornym siedz
Ģ
cy w pobliskiej wiosce. Gibała u dawnego dziedzica słu
Ň
ył za
fornala, ale u nowego si
ħ
nie utrzymał. Nowy dziedzic i nowy rz
Ģ
dca po pierwsze
ordynari
ħ
i pensj
ħ
zaraz zmniejszyli, a po wtóre szukali w ka
Ň
dej rzeczy
złodziejstwa. U dawnego dziedzica ka
Ň
dy fornal pół garnca owsa swojej parze koni
ujmował i niósł wieczorkiem do szynkarza Berlina za tytu
ı
, za bibułk
ħ
, za kapk
ħ
gorzałki. Jak tylko nowy rz
Ģ
dca nastał, zaraz ten interes zmiarkował, a
Ň
e na Walka
wła
Ļ
nie wina padła, w pysk mu dał i wygnał ze słu
Ň
by.
Odt
Ģ
d Walek z bab
Ģ
siedział na komornym we wsi, bo słu
Ň
by znale
Ņę
nie mógł;
rz
Ģ
dca wydał mu takie
Ļ
wiadectwo,
Ň
e niepodobna było zgłasza
ę
si
ħ
nawet
gdziekolwiek do słu
Ň
by. We
Ň
niwa tu i owdzie po chłopach zarabiali oboje; ale
zim
Ģ
i na przednówku marli głód straszliwy, nieopisany. Ogromny, ko
Ļ
cisty, z
Ň
elaznymi mi
ħĻ
niami chłop wysechł jak wiór, sczerniał, zgarbił si
ħ
, zesłabł. Baba -
jak baba, u kumoszki si
ħ
po
Ň
ywi, grzybów, malin, poziomek nazbiera, do dworu
albo do
ņ
yda zaniesie i cho
ę
na bułk
ħ
chleba zarobi, a chłop przy młocce bez
jedzenia nie podoła. Gdy karbowy zapowiedział kopanie na ł
Ģ
ce, obojgu a
Ň
si
ħ
oczy za
Ļ
wieciły. Sam rz
Ģ
dca trzydzie
Ļ
ci kopiejek od wyrzucenia s
ĢŇ
nia kubicznego
obiecał.
Walek bab
ħ
do kopania zajmował dzie
ı
dnia. Ona taczki naładowuje, on po
tarcicach rzuconych przez bajora wywozi szlam na pole. Robota pali im si
ħ
w
r
ħ
kach. Maj
Ģ
dwoje wielkich i gł
ħ
bokich taczek, nim Walek puste przyci
Ģ
gnie, ju
Ň
drugie naładowane; - szl
ħ
na ramiona narzuca i pcha pod gór
ħ
.
ņ
elazne kółko
skrzypi przera
Ņ
liwie; rzadkie, czarne, ciekn
Ģ
ce, przero
Ļ
ni
ħ
te korzonkami błoto
pierzcha i flejtuchami pada na obna
Ň
one do kolan nogi chłopa; gdy taczki z deski
na desk
ħ
przeskakuj
Ģ
, szla wrzyna mu si
ħ
w kark i ramiona, wyciskaj
Ģ
c na koszuli
czarn
Ģ
pr
ħ
g
ħ
cuchn
Ģ
cego potu, r
ħ
ce mdlej
Ģ
w łokciach, nogi cierpn
Ģ
i dr
ħ
twiej
Ģ
od
zanurzania ich w szlamie - ale dwa kubiki na du
Ň
ym dniu wybrane - to znaczy
kawał grosza w kieszeni.
Mieli nadziej
ħ
,
Ň
e pod koniec jesieni trzydzie
Ļ
ci rubli odło
ŇĢ
, komorne zapłac
Ģ
,
beczk
ħ
kapusty zakupi
Ģ
, ziemniaków z pi
ħę
korcy, sukman
ħ
, buty, zapasek ze dwie,
szorc dla baby, płótna na koszul
ħ
,
Ň
e przebieduj
Ģ
do wiosny, to młock
Ģ
, to
tkactwem u ludzi dorabiaj
Ģ
c.
A
Ň
tu rz
Ģ
dcy po trzydzie
Ļ
ci kopiejek od kubika wydało si
ħ
znienacka za wiele.
Zw
Ģ
chał,
Ň
e nie ka
Ň
dy si
ħ
złakomi od
Ļ
witu do nocy w błocie gmera
ę
,
Ň
e im tam
wida
ę
dobrze dojadło, kiedy bez namysłu do takiej roboty si
ħ
kwapi
Ģ
; po
dwadzie
Ļ
cia kopiejek - powiada - to dobrze, a nie, to nie...
Po chłopach w taki czas nie zarobi, dwór si
ħ
swoimi lud
Ņ
mi przy młockarniach i
maszynach obywa - przebiera
ę
nie ma w czym. Walek po takiej zapowiedzi
poszedł do karczmy i schlał si
ħ
ze zło
Ļ
ci jak bydl
ħ
. Na drugi dzie
ı
rano bab
ħ
wyprał i poj
Ģ
ł ze sob
Ģ
do roboty.
Od tego czasu - na małym dniu - te same dwa kubiki wyrzucaj
Ģ
, od rannego
brzasku do szczerej nocy nie ust
ħ
puj
Ģ
c w robocie.
I teraz oto z dala noc idzie. Dalekie, jasnoniebieskie lasy sczerniały i rozpływaj
Ģ
si
ħ
w pomroce szarej, na wodach blask przygasa, od stoj
Ģ
cych przed zorz
Ģ
Ļ
wierków
padaj
Ģ
niezmierne cienie, na szczytach wzgórz, po por
ħ
bach czerwieni
Ģ
si
ħ
tylko
jeszcze gdzieniegdzie to pniaki, to kamienie. Od tych punktów
Ļ
wiec
Ģ
cych odbijaj
Ģ
si
ħ
małe i nikłe promyki, wpadaj
Ģ
c w gł
ħ
bokie pustki, jakie tworzy po
Ļ
ród
przedmiotów ciemno
Ļę
niezupełna, wibruj
Ģ
w nich, łami
Ģ
si
ħ
, dr
ŇĢ
przez mgnienie
oka i gasn
Ģ
, gasn
Ģ
po kolei. Drzewa i krzewy trac
Ģ
wypukło
Ļ
ci, bryłowato
Ļę
, kolor
naturalny i tkwi
Ģ
w szarej przestrzeni tylko jako płaskie kształty o dziwacznych
zarysach, czarne zupełnie.
W nizinie zsiada si
ħ
ju
Ň
mrok g
ħ
sty i poci
Ģ
ga chłód na wskro
Ļ
przejmuj
Ģ
cy
człowieka. Pomroka idzie niewidzialnymi falami, pełznie po zboczach wzgórz,
wci
Ģ
gaj
Ģ
c w siebie jałowe barwy
Ļ
ciernisk, wykrotów, osypisk, głazów.
Na spotkanie fal mroku wstaj
Ģ
z bagien inne, białawe, przejrzyste, ledwo-ledwo
widzialne, czołgaj
Ģ
si
ħ
smugami, kł
ħ
bami okr
ħ
caj
Ģ
si
ħ
dokoła zaro
Ļ
li, dygoc
Ģ
i
mi
ħ
tosz
Ģ
ponad wód powierzchni
Ģ
. Zimny powiew wilgoci mi
ħ
si je, tłucze po dnie
doliny, rozci
Ģ
ga na płask jak postaw zgrzebnego płótna.
- Mgła idzie... - szepce Walkowa.
Jest to ta chwila zmierzchu, kiedy wszystkie kształty widoczne zdaj
Ģ
si
ħ
rozsypywa
ę
w proch i nico
Ļę
, kiedy rozlewa si
ħ
nad powierzchni
Ģ
gruntu szara
pró
Ň
nia, zagl
Ģ
da w oczy i uciska serce jak
ĢĻ
nieznan
Ģ
zgryzot
Ģ
. Walkow
Ģ
strach
ogarnia. Włosy je
ŇĢ
jej si
ħ
na głowie i mrowie przechodzi po skórze. Mgły id
Ģ
jak
Ň
ywe ciała, podpełzaj
Ģ
do niej chyłkiem, zabiegaj
Ģ
z tyłu, cofaj
Ģ
si
ħ
, czaj
Ģ
i znowu
ław
Ģ
sun
Ģ
coraz natarczywiej. Kład
Ģ
na niej wreszcie wilgotne swe r
ħ
ce, wsi
Ģ
kaj
Ģ
w ciało a
Ň
do ko
Ļ
ci, drapi
Ģ
w gardzieli i łechc
Ģ
w piersiach. Wtedy przypomina jej
si
ħ
jej dziecko. Od południa go nie widziała:
Ļ
pi samo jedno w zamkni
ħ
tej izbie, w
kolebce lipowej zawieszonej u stragarza na brzozowych wiciach. Płacze tam
pewno, zachłysta si
ħ
, łka... Matka słyszy ten płacz przedziwny,
Ň
ałosny jak pisk
kani na pustkowiu. Rozlega on si
ħ
w jej uszach, n
ħ
ka jakie
Ļ
jedno miejsce w
mózgu i dra
Ň
ni w sercu. Przez cały dzie
ı
nie my
Ļ
lała o nim, bo twarda robota
rozprasza wszelkie my
Ļ
li, unicestwia je prawie i m
Ģ
ci, ale teraz strach wieczorny
zniewala j
Ģ
do skupienia si
ħ
, zaczepiania my
Ļ
lami o t
ħ
kruszyn
ħ
...
- Walek - mówi trwo
Ň
liwie, gdy chłop taczki przyci
Ģ
gn
Ģ
ł -polec
ħ
do chałupy,
naskrobi
ħ
ziemniaków?...
Gibała nie odpowiada, jakby nie dosłyszał; zabiera taczki i rusza, przysiadaj
Ģ
c jak
wór
Ň
yta na wadze dziesi
ħ
tnej. Gdy powrócił, kobieta błagała znowu:
- Walu
Ļ
, polec
ħ
?
- Ej... - mrukn
Ģ
ł od niechcenia.
Zna ona jego gniew, wie, jak on umie chwyci
ę
pod
Ň
ebro, zebra
ę
w gar
Ļę
skór
ħ
,
trzasn
Ģę
raz, drugi, a potem cisn
Ģę
człowiekiem jak kamieniem mi
ħ
dzy szuwary.
Wie, jak on potrafi zedrze
ę
jej szmatk
ħ
z głowy, omota
ę
sobie pi
ħĻę
włosami i
przewlec struchlał
Ģ
kobiet
ħ
kawał drogi albo w zapami
ħ
tało
Ļ
ci wyrwa
ę
z błota
rydel i ci
Ģę
przez łeb bez namysłu-zabije czy nie zabije.
Ale nad boja
Ņ
ni
Ģ
kary góruje niecierpliwa troska, podniecaj
Ģ
ca a
Ň
do bólu.
Chwilami baba zamierza uciec: tylko si
ħ
na bałyku zsun
Ģę
w w
Ģ
wozik, skoczy
ę
przez strug
ħ
, a potem po roli, po zagonach, na przełaj. Schylaj
Ģ
c si
ħ
i napełniaj
Ģ
c
taczki leci my
Ļ
lami, skacze jak łasica, wyczuwa ju
Ň
prawie ból, gdy boso biec
b
ħ
dzie po
Ļ
cierniach zarosłych drobn
Ģ
tarnin
Ģ
i je
Ň
ynami... Te ostre kolki kłuj
Ģ
nie
tylko jej nogi, ale przebijaj
Ģ
serce. Dopada chaty, odmyka zasuw
ħ
drewnianym
kluczem, bije jej na twarz ciepło i zaduch izby - spina si
ħ
do kolebki... Zbije j
Ģ
Walek, gdy przyjdzie do chaty, skatuje - a to i có
Ň
: to tam ju
Ň
potem...
Skoro jednak Walek wynurzy si
ħ
ze mgły, ogarnia j
Ģ
l
ħ
k jego pi
ħĻ
ci. Znowu si
ħ
modli pokornie, aczkolwiek wie,
Ň
e jej ten zbój nie pu
Ļ
ci.
- Ady tam dziewucha mo
Ň
e u
Ļ
wierkła...
Nie odpowiedział nic, zrzucił z ramion szelk
ħ
od taczek, zbli
Ň
ył si
ħ
do
Ň
ony i
wskazał ruchem głowy palik, do którego musz
Ģ
dzi
Ļ
dokopa
ę
. Potem uj
Ģ
ł za rydel i
zacz
Ģ
ł raz za razem narzuca
ę
szlam na swoje taczki. Robi to zapami
ħ
tale, szybko,
co tchu. Narzuciwszy pełne taczki, popchn
Ģ
ł je, biegn
Ģ
c cwałem, i rzekł na
odchodnym:
- Pchaj i ty swoje, pró
Ň
niaku...
Poj
ħ
ła to łaskawe ust
ħ
pstwo na rzecz jej miło
Ļ
ci, t
ħ
grubia
ı
sk
Ģ
dobro
ę
, t
ħ
tward
Ģ
i
surow
Ģ
jakby pieszczot
ħ
, bo je
Ļ
li narzucaj
Ģ
ziemi
ħ
oboje, robot
ħ
sko
ı
czy
ę
mo
Ň
na
daleko pr
ħ
dzej. Na
Ļ
ladowała teraz szybkie i skwapliwe jego ruchy jak małpa,
narzucała błoto cztery razy szybciej - ju
Ň
nie mi
ħĻ
niami, nie z chłopsk
Ģ
rozwa
Ň
n
Ģ
ekonomi
Ģ
wysiłku, ale moc
Ģ
nerwów.
W piersiach jej rz
ħŇ
ało, pod powiekami migały jaskrawe kolory, mdliło w piersiach
i leciały z oczu łzy gorzkie, grube, łzy bezmy
Ļ
lnego bólu - w ten gnój zimny i
cuchn
Ģ
cy. Co wbije w ziemi
ħ
rydel, to spojrzy, czy do palika daleko; gdy ładunek
gotowy, chwyta taczki i biegnie "w dyrdy", na
Ļ
laduj
Ģ
c chłopa.
Mgły wspi
ħ
ły si
ħ
wysoko, zawlekły szuwary i nad szczytem olszyn murem
nieruchomym stoj
Ģ
. Zna
ę
w nich drzewa jak plamy nieokre
Ļ
lonej barwy,
Plik z chomika:
bzdunek
Inne pliki z tego folderu:
Stefan Zeromski - Ludzie bezdomni.pdf
(1365 KB)
Stefan Żeromski - Ludzie bezdomni (1899).pdf
(1365 KB)
Stefan Żeromski - Ach gdybym dożyl.kiedy tej pociechy.rar
(137 KB)
Stefan Żeromski - Ananke.rar
(94 KB)
Stefan Żeromski - Aryman mści się.rar
(174 KB)
Inne foldery tego chomika:
3 formaty Wichrowe wzgórz
abcpalm
Ahern Jerry
Aksjonow Wasilij
Akunin Boris
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin